Môi trường giáo dục, rèn luyện và đồng hành cùng thiếu nhi Việt Nam

Tuy nhiên, cùng với những thay đổi của đời sống xã hội, áp lực ngày càng lớn đối với trẻ em hiện nay, hoạt động Đội cũng đang từng bước chuyển từ vai trò tổ chức phong trào truyền thống sang đồng hành, hỗ trợ nhiều hơn về đời sống tinh thần và tâm lý học đường cho thiếu nhi.

Từ những phong trào truyền thống đến môi trường trải nghiệm cho thiếu nhi

Đối với nhiều thế hệ học sinh Việt Nam, hoạt động Đội gắn với những buổi sinh hoạt dưới cờ, phong trào “Thiếu nhi Việt Nam thi đua làm theo 5 điều Bác Hồ dạy”, các hoạt động văn nghệ, thể thao, công tác xã hội hay những chương trình rèn luyện đội viên trong nhà trường. Đây từng là môi trường giáo dục quen thuộc giúp nhiều thiếu nhi hình thành kỹ năng, tinh thần tập thể và ý thức trách nhiệm cộng đồng.

Những năm gần đây, cùng với sự thay đổi của đời sống xã hội và nhu cầu của trẻ em, nội dung hoạt động Đội tiếp tục được mở rộng theo hướng tăng trải nghiệm, giáo dục kỹ năng và chăm lo đời sống tinh thần cho thiếu nhi.

Năm 2025, các cấp bộ Đoàn, Đội tiếp tục triển khai nhiều phong trào, sân chơi và hoạt động dành cho thiếu nhi như cuộc thi “Bác Hồ với thiếu nhi - Thiếu nhi với Bác Hồ”, chương trình “Vươn cao ước mơ”, ngày hội “Thiếu nhi vui khỏe - Tiến bước lên Đoàn”, “Thiếu nhi Việt Nam - Học tập sáng tạo”, Liên hoan nghệ thuật thiếu nhi toàn quốc hay chương trình “Lồng đèn thắp sáng ước mơ”.

Thông qua các hoạt động này, nhiều sân chơi trải nghiệm, hoạt động sáng tạo và giáo dục kỹ năng tiếp tục được mở rộng cho thiếu nhi cả trong và ngoài nhà trường. Chương trình “Rèn luyện đội viên” cũng tiếp tục được triển khai nhằm nâng cao chất lượng tổ chức và hoạt động Đội.

Không chỉ dừng ở các hoạt động tập thể truyền thống, môi trường trải nghiệm cho thiếu nhi hiện nay còn được mở rộng trên không gian số. Ứng dụng “Làm việc tốt” tiếp tục được triển khai với các hoạt động học tập, vui chơi, hoạt động cộng đồng nhằm giúp thiếu nhi rèn luyện kỹ năng, tăng cường tinh thần gắn kết và tham gia các hoạt động tích cực.

Bên cạnh các sân chơi dành cho học sinh trong trường học, nhiều hoạt động chăm lo cho thiếu nhi có hoàn cảnh đặc biệt cũng tiếp tục được triển khai. Năm 2025, Hội đồng Đội Trung ương đã xây dựng và bàn giao các khu vui chơi “Vui lên nha” tại một số bệnh viện ở Trà Vinh, Sóc Trăng, Tiền Giang, Bến Tre và Cần Thơ nhằm tạo không gian vui chơi, hỗ trợ tinh thần cho thiếu nhi đang điều trị bệnh.

Cuộc vận động “Vì đàn em thân yêu” tiếp tục được duy trì với nhiều hoạt động như “Tiếp sức đến trường”, “Ngôi nhà khăn quàng đỏ”, xây dựng “Nhà vệ sinh cho em”, tặng quà và dụng cụ học tập cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn. Theo số liệu tổng kết năm 2025, các cấp bộ Đoàn đã hỗ trợ hơn 1 triệu thiếu nhi có hoàn cảnh khó khăn thông qua các hoạt động chăm lo, hỗ trợ học tập và xây dựng điểm vui chơi cho trẻ em.

Trong bối cảnh thiên tai, mưa lũ diễn biến phức tạp, nhiều chương trình hỗ trợ trẻ em vùng bị ảnh hưởng cũng được triển khai. Cuối tháng 11/2025, chương trình “Đồng hành cùng trẻ em vùng mưa lũ” đã vận chuyển 2.000 thùng sữa tới thiếu nhi tại các tỉnh Lâm Đồng, Gia Lai, Đắk Lắk và Khánh Hòa. Nhiều chuyến xe phải đi qua các khu vực sạt lở, ngập nước để kịp thời hỗ trợ trẻ em vùng bị ảnh hưởng bởi mưa lũ.

Song song với hoạt động giáo dục và chăm lo, công tác đại diện tiếng nói, nguyện vọng của trẻ em cũng ngày càng được chú trọng thông qua các mô hình như “Hội đồng trẻ em”, diễn đàn trẻ em hay câu lạc bộ quyền trẻ em.

Có thể thấy, sau 85 năm hình thành và phát triển, hoạt động Đội không còn chỉ dừng lại ở những phong trào thi đua hay sinh hoạt tập thể truyền thống mà đang từng bước mở rộng sang nhiều nội dung gắn với nhu cầu thực tế của trẻ em hiện nay, từ giáo dục kỹ năng, xây dựng môi trường trải nghiệm đến chăm lo, bảo vệ và hỗ trợ thiếu nhi.

Khi áp lực học đường trở thành mối quan tâm mới

Cùng với sự thay đổi của môi trường sống và học tập, trẻ em hiện nay đang đối diện với nhiều áp lực liên quan đến học tập, quan hệ bạn bè, mạng xã hội và kỹ năng ứng xử. Theo báo cáo tổng hợp năm 2025, Hội đồng Đội Trung ương ghi nhận 290 vụ việc liên quan đến trẻ em từ các địa phương, trong đó có 146 vụ đuối nước, 76 vụ tai nạn thương tích và 68 vụ xâm hại, bạo hành trẻ em.

Trong bối cảnh đó, các vấn đề về tâm lý học đường và bạo lực học đường ngày càng được quan tâm nhiều hơn. Theo đánh giá của Hội đồng Đội Trung ương thông qua các cuộc khảo sát và tiếp xúc cử tri trẻ em trên toàn quốc, tâm lý học đường và bạo lực học đường đang là một trong những mối quan tâm lớn của thiếu nhi hiện nay.

Không chỉ phản ánh những lo lắng về bạo lực học đường, nhiều trẻ em cũng bày tỏ mong muốn giảm áp lực học tập. Qua tổng hợp ý kiến trẻ em từ các địa phương, nhiều học sinh đề nghị có giải pháp giảm áp lực thi cử, hạn chế tình trạng dạy thêm, học thêm tràn lan; đồng thời tăng cường các hoạt động ngoại khóa, kỹ năng sống và trải nghiệm phù hợp lứa tuổi.

Từ thực tế đó, thời gian tới, Hội đồng Đội Trung ương tiếp tục triển khai nhiều giải pháp nhằm giúp học sinh được lắng nghe, chia sẻ và hỗ trợ kịp thời khi gặp khó khăn về tâm lý.

Một trong những định hướng được nhấn mạnh là tăng cường các kênh để thiếu nhi được bày tỏ ý kiến và phản ánh tâm tư, nguyện vọng của mình. Các mô hình như “Hộp thư Điều em muốn nói”, diễn đàn trẻ em, Hội đồng trẻ em các cấp, diễn đàn “Lắng nghe trẻ em nói” tiếp tục được duy trì và mở rộng.

Theo báo cáo của Hội đồng Đội Trung ương, hiện cả nước duy trì hơn 35.000 Câu lạc bộ Quyền trẻ em và hơn 15.000 “Hộp thư Điều em muốn nói”, trở thành kênh để trẻ em bày tỏ ý kiến, phản ánh tâm tư, nguyện vọng và những vấn đề liên quan trực tiếp đến các em.

Thông qua các kênh này, tổ chức Đoàn, Đội và các cơ quan chức năng có thể kịp thời nắm bắt những khó khăn mà học sinh đang gặp phải để có giải pháp hỗ trợ phù hợp. Theo kế hoạch, tổ chức Đoàn, Hội sẽ tiếp tục phối hợp với ngành Giáo dục, ngành Y tế và các cơ quan chức năng để xử lý những vấn đề các em gặp phải.

Song song với việc tạo không gian để trẻ em được lắng nghe, việc xây dựng môi trường học đường an toàn, thân thiện và hạnh phúc tiếp tục được xác định là nhiệm vụ trọng tâm của tổ chức Đội trong giai đoạn hiện nay.

Theo đó, các phong trào, mô hình như “Trường học hạnh phúc”, “Thiếu nhi Việt Nam thi đua làm theo 5 điều Bác Hồ dạy”, “Thiếu nhi Việt Nam - Học tập tốt, rèn luyện chăm” tiếp tục được triển khai nhằm nâng cao nhận thức của học sinh về tình bạn đẹp, tinh thần đoàn kết và sự tử tế để phòng ngừa bạo lực học đường ngay từ sớm.

Một nội dung khác được chú trọng là nâng cao chất lượng tư vấn tâm lý học đường. Theo định hướng của Hội đồng Đội Trung ương, tổ chức Đoàn, Hội sẽ tiếp tục kiến nghị và phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo để phát triển các phòng tư vấn tâm lý học đường, đội ngũ chuyên gia và giáo viên tư vấn nhằm giúp học sinh có nơi chia sẻ khi gặp áp lực học tập, mâu thuẫn với bạn bè hay các vấn đề trong cuộc sống. Đáng chú ý, trong các ý kiến gửi tới tổ chức Đội, nhiều trẻ em cũng đề nghị phát triển các trung tâm tư vấn tâm lý học đường và bố trí bác sĩ tâm lý để hỗ trợ học sinh. Cùng với đó, việc khuyến khích các nhà trường thành lập tổ, nhóm hòa giải học sinh cũng được đặt ra nhằm hỗ trợ giải quyết mâu thuẫn sớm, hạn chế nguy cơ xảy ra bạo lực học đường.

Thời gian tới, các hoạt động trải nghiệm, câu lạc bộ sở thích, hoạt động thể thao, văn hóa, kỹ năng sống và hoạt động Đội trong nhà trường tiếp tục được xác định là một trong những giải pháp hỗ trợ đời sống tinh thần cho thiếu nhi, thông qua các hoạt động này, các em sẽ có thêm cơ hội giao lưu, chia sẻ, giải tỏa áp lực và phát triển toàn diện cả về thể chất, tinh thần lẫn kỹ năng xã hội.

Sau 85 năm hình thành và phát triển, tổ chức Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh vẫn giữ vai trò là môi trường giáo dục, rèn luyện và đồng hành cùng thiếu nhi Việt Nam. Tuy nhiên, trước những thay đổi của đời sống xã hội và nhu cầu ngày càng đa dạng của trẻ em, hoạt động Đội cũng đang từng bước chuyển từ mô hình chủ yếu tổ chức phong trào, sân chơi tập thể sang chú trọng nhiều hơn tới việc đồng hành, hỗ trợ đời sống tinh thần, kỹ năng và sự an toàn của thiếu nhi trong môi trường học đường.