hững hành khách cuối cùng trên tàu du lịch MV Hondius, nơi xảy ra ổ dịch virus Hanta, đã được đưa bằng đường hàng không tới Hà Lan. Tuy nhiên, các ca nhiễm mới vẫn tiếp tục xuất hiện.
Trong lúc giới chức bố trí cách ly và chăm sóc y tế cho hành khách, nhiều nơi các hành khách đi qua đã xuất hiện biểu tình và phản đối vì lo ngại virus lây lan. Cốt lõi của những lo ngại đó là ký ức về đại dịch COVID-19 khi thế giới phải phong tỏa và gần 15 triệu người thiệt mạng chỉ trong vòng 2 năm.
Tuy nhiên, các chuyên gia y tế công cộng cho biết virus Hanta rất khác COVID-19 về cách lây lan, mức độ gây chết người và nguy cơ châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng toàn cầu khác.
Virus Hanta khác COVID-19 như thế nào?
Virus Hanta và virus Corona - trong đó một số chủng gây ra COVID-19 - đều là virus RNA (axit ribonucleic), nghĩa là chúng sử dụng RNA làm vật liệu di truyền thay vì DNA. Tuy nhiên, hai loại virus này có những khác biệt quan trọng về cấu trúc.
Virus Corona có các protein gai nổi bật nhô ra trên bề mặt, tạo cho chúng hình dạng giống vương miện. Trong khi đó, virus Hanta có lớp vỏ cấu tạo từ các móc glycoprotein tạo thành dạng lưới. Glycoprotein là phân tử gồm một phần protein và một phần đường. Sự khác biệt về cấu trúc này là nguyên nhân chính khiến COVID-19 có khả năng lây lan rất mạnh, còn virus Hanta thì khó lây hơn nhiều. Protein gai của COVID-19 chính là bộ phận giúp virus bám vào tế bào người.
Tế bào người có các cấu trúc protein nhỏ gọi là thụ thể ACE2 (enzym chuyển đổi angiotensin 2), đóng vai trò như “bến đỗ” cho một số loại virus. Protein gai của COVID-19 đã thích nghi để dễ dàng bám vào các thụ thể ACE2, vốn tập trung rất nhiều ở đường hô hấp trên như mũi và cổ họng.
Virus Corona có thể nhanh chóng nhân lên khi bám vào các thụ thể này, tạo ra nhiều bản sao của chính nó và bị phát tán ra ngoài qua ho hoặc hắt hơi. Quá trình đó giải phóng các giọt bắn chứa virus vào không khí. Người ở gần có thể hít phải, khiến virus đi vào mũi, cổ họng và phổi rồi gây nhiễm bệnh.
Trong khi đó, các glycoprotein của virus Hanta không bám vào thụ thể ACE2 mà liên kết với β3 integrin - các protein thụ thể có trên tế bào người. Khác với ACE2, β3 integrin nằm sâu trong phổi và trên lớp lót bên trong mạch máu. Vì vậy, virus Hanta chủ yếu tấn công đường hô hấp dưới và lớp nội mạc mạch máu, gây rò rỉ mạch và bệnh lý nghiêm trọng tại đó. Do vậy, khi người nhiễm virus Hanta ho hoặc hắt hơi, các giọt bắn có thể chứa virus nhưng thường với lượng không nhiều, điều này giúp lý giải vì sao việc lây từ người sang người rất hiếm.
Ngoài ra, COVID-19 gây ra do virus RNA sợi dương. Điều đó có nghĩa là ngay khi xâm nhập cơ thể người, nó có thể bắt đầu nhân lên ngay lập tức. Trong khi đó, virus Hanta là virus RNA sợi âm, phải trải qua thêm một bước chuyển đổi thành dạng sợi dương trước khi có thể tự nhân lên.
COVID-19 có thời gian ủ bệnh ngắn, từ 2 đến 14 ngày, cho phép virus lây lan nhanh chóng. Virus Hanta có thời gian ủ bệnh dài hơn, từ 1 đến 8 tuần, điều này cũng làm chậm quá trình lây truyền.
Tuy nhiên, trong khi COVID-19 thường “dễ kiểm soát hơn ở những người không có bệnh lý nền”, thì virus Hanta “có thể gây nhiễm trùng nghiêm trọng ở những người trẻ khỏe mạnh”.
Và nếu virus Hanta có thể xâm nhập đường hô hấp trên, nó sẽ dễ dàng thoát ra khỏi cơ thể hơn qua các giọt bắn khi người bệnh thở, nói, ho hoặc hắt hơi. Vì chủng Andes là một trong số ít virus Hanta đã được ghi nhận có khả năng lây từ người sang người, đây có thể là biến thể có khả năng xâm nhập đường hô hấp trên.
Virus Hanta có thể gây ra đại dịch tiếp theo không?
Các chuyên gia cho rằng khả năng lây từ người sang người rất thấp khiến virus Hanta gần như “không thể” trở thành nguyên nhân của đại dịch tiếp theo. Đại dịch là một dịch bệnh lây lan nhanh trên phạm vi nhiều quốc gia. Ngoài COVID-19, thế giới từng chứng kiến các đại dịch khác như cúm lợn H1N1 được WHO tuyên bố là đại dịch năm 2009, cùng những đợt bùng phát dịch hạch và tả trong lịch sử. Nguy cơ virus Hanta đối với cộng đồng tại châu Âu hiện vẫn ở mức thấp.
Các chuyên gia khuyến cáo người dân không nên hoảng loạn vì khả năng lây từ người sang người hiếm tới mức gần như không thể gây ra đại dịch. Ngoài ra, thời gian ủ bệnh dài của virus Hanta cũng tạo thêm thời gian để cách ly những người phơi nhiễm, qua đó giúp kiểm soát sự lây lan hiệu quả hơn.
