Quay về E-magazine Theo dõi Báo Lào Cai trên Google News
Màu chàm của người Thái Mường Lò

Màu chàm của người Thái Mường Lò

Mường Lò là vùng đất quần cư lâu đời của đồng bào dân tộc Thái. Trải qua bao đời, người Thái nơi đây vẫn giữ được nghề nhuộm vải thủ công bằng nguyên liệu tự nhiên, trong đó, màu chàm mang ý nghĩa đặc biệt: tượng trưng cho sự sống, gắn liền với tâm linh, với tình yêu đôi lứa và sự gắn kết cộng đồng. Giữa nhịp sống hiện đại, màu chàm Mường Lò không chỉ là sắc vải mà là nét tinh hoa văn hóa Thái.

0:00 / 0:00
0:00

Chuyện từ xưa kể lại rằng, trong một lần phát nương, người Thái vô tình phát hiện nhựa một loại cây rừng bám vào tay áo để lại những vệt màu loang lổ. Từ đó, ý tưởng về việc dùng thực vật để nhuộm vải dần hình thành. Sau bao thế hệ, người Thái Mường Lò đã phát triển thành kỹ thuật nhuộm vải tinh xảo từ các nguyên liệu hoàn toàn tự nhiên, đặc biệt là cây chàm.

cay-cham.jpg
Cây chàm

Những người cao tuổi ở vùng Mường Lò cho biết, cây chàm được trồng vào mùa xuân, ưa nơi đất ẩm và râm mát. Chàm có hai loại: lá nhỏ và lá to, trong đó lá nhỏ dễ trồng hơn, còn lá to cho màu đẹp nhưng lại kén đất. Khoảng tháng 9 - 10, khi tiết trời se lạnh, người dân sẽ thu hoạch chàm vào sáng sớm tinh mơ, khi mặt trời chưa kịp làm tan nhựa.

Lá chàm được ngâm trong chum đất, kết hợp cùng nước vôi, tro bếp, men lá me… tạo thành hỗn hợp nhuộm có mùi ngai ngái, sánh đặc, được gọi là cao chàm.

chum-nuoc-cham.jpg
Các chất liệu, dụng cụ nhuộm chàm.

Bà Hoàng Thị Tiềng, phường Nghĩa Lộ nhiều năm giữ nghề truyền thống này trong gia đình, rành rẽ từng công đoạn: “Nhuộm chàm không chỉ là một nghề, mà là nghệ thuật. Quá trình kỳ công kéo dài suốt nhiều ngày, đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn và kinh nghiệm lâu năm. Vải trắng được mang ra suối giũ sạch, phơi se mặt vải, rồi nhúng vào chum nước chàm. Từng tấm vải được bóp đều tay, ngấm đều nước chàm, sau đó phơi trong bóng râm và lặp lại chu trình này nhiều lần, mới có được sắc chàm ưng ý, đậm sắc như màu của núi rừng Tây Bắc.

mieng-vai-cham.jpg

“Xưa kia, trong nhà người Thái, dưới gầm sàn luôn có chum nước chàm như một biểu tượng của truyền thống. Phụ nữ Thái từ bé đã được mẹ, được bà dạy cách nhuộm chàm, coi đó là một phần tất yếu trong hành trình trưởng thành. Bởi muốn có chiếc váy đen múa xòe, muốn có chiếc khăn piêu duyên dáng, nhất định phải biết nhuộm chàm. Cũng vì thế, phụ nữ Thái hiếm ai không biết dệt, không biết nhuộm vải” - Nghệ nhân Điêu Thị Siêng, phường Nghĩa Lộ là người am hiểu văn hóa Thái

Mường Lò chia sẻ.

5.jpg

Ngoài chàm, người Thái còn biết dùng củ nâu để tạo màu nâu trầm, nghệ cho màu vàng, cánh kiến cho màu đỏ cánh sen, cây “bok phón” hay cây “co hem” cho các sắc vàng… Mỗi màu là một ý nghĩa biểu tượng: trắng tượng trưng cho trời, đen tượng trưng cho đất, đỏ tượng trưng cho lửa và mặt trời, xanh chàm tượng trưng cho sự sống, vạn vật. Sự kết hợp khéo léo giữa thiên nhiên và đôi bàn tay con người đã tạo nên những tấm vải đậm hồn cốt núi rừng.

Không phải ngẫu nhiên mà màu chàm trở thành biểu tượng tinh thần của người Thái Mường Lò. Trong tâm thức dân gian đồng bào Thái, sắc chàm là hiện thân của tình yêu bền bỉ, thủy chung. Trang phục vải chàm thân thuộc trong đời sống. Váy chàm theo người con gái về nhà chồng. Khăn piêu chàm quấn đầu trong ngày cưới. Cả đời người Thái gắn với màu chàm, từ đời sống thường ngày đến tín ngưỡng, lễ hội. Sự bền màu của vải chàm cũng giống như lòng người Thái với cội nguồn: bền bỉ, thủy chung. Có những tấm vải chàm được cất giữ hơn nửa thế kỷ vẫn nguyên sắc, vẫn thơm mùi cây rừng, vẫn giữ được vẻ trầm mặc mà thanh cao, giản dị mà sang trọng.

6.jpg

Ngày nay, trong dòng chảy của kinh tế thị trường, nghề nhuộm chàm truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một, bởi nhiều lý do: nguyên liệu khan hiếm hơn; người rành nghề ngày càng già yếu, ít người kế nghiệp; sự phổ biến của vải nhuộm màu công nghiệp lấn át vải nhuộm màu tự nhiên… Nhưng cơ hội gìn giữ màu chàm, gìn giữ nghề nhuộm chàm truyền thống vẫn còn đó. Du lịch cộng đồng ở vùng Mường Lò đang phát triển là cơ hội cho chàm không còn bó hẹp trong đời sống sinh hoạt mà trở thành trải nghiệm văn hóa bản địa. Du khách có thể trực tiếp hòa mình vào không gian bản làng, cùng người Thái dệt vải, nhuộm vải, tự tay làm nên những món quà đậm đà bản sắc dân tộc như khăn piêu, túi vải…

Giữ màu chàm, giữ nghề nhuộm chàm truyền thống là sợi dây nối liền các thế hệ người Thái trong hành trình gìn giữ bản sắc. Để rồi, dù có đi xa đến đâu, dù thời gian có trôi dài bao nhiêu thế hệ, người Thái Mường Lò vẫn có thể nhìn vào tấm vải chàm mà thấy quê hương, cội nguồn.

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Nồi cháo ấm lòng

Nồi cháo ấm lòng

Từ những việc làm giản dị, nhiều nhóm thiện nguyện đang mang những suất cháo ấm áp đến với bệnh nhân có hoàn cảnh khó khăn. Không chỉ sẻ chia vật chất, những hoạt động thiện nguyện như thế tại Bát Xát, Lào Cai còn lan tỏa tình yêu thương trong cộng đồng.

Dự án mở rộng cao tốc Nội Bài - Lào Cai sau một năm thi công

Dự án mở rộng cao tốc Nội Bài - Lào Cai sau một năm thi công

Sau một năm kể từ ngày khởi công (1/10/2025), Dự án mở rộng cao tốc Nội Bài - Lào Cai, đoạn Yên Bái - Lào Cai đang bước vào giai đoạn thi công nước rút. Nhiều hạng mục quan trọng đã cơ bản hoàn thành, hình hài tuyến cao tốc 4 làn xe dài hơn 121 km đang dần hiện rõ trên công trường.

Lạ vị rau của người Thái Mường Lò

Lạ vị rau của người Thái Mường Lò

Đồng bào dân tộc Thái vùng Mường Lò có văn hóa ẩm thực hấp dẫn, trong đó có những loại rau dân dã, độc đáo từ tự nhiên. Sự hiện diện mộc mạc của từng thức rau từ triền rừng, bờ ruộng không chỉ làm phong phú mâm cơm mà còn thể hiện nếp sống giản dị, gắn bó với thiên nhiên của thiên người Thái nơi đây.

Nhịp xòe từ tình yêu di sản

Nhịp xòe từ tình yêu di sản

Hướng tới kỷ niệm 5 năm Nghệ thuật Xòe Thái được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (15/12/2021-15/12/2026), vòng đại Xòe 2.026 người tại Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026 tiếp tục trở thành điểm hẹn kết nối muôn con tim. 

“Lá chắn” từ dòng họ trong phòng, chống ma túy

“Lá chắn” từ dòng họ trong phòng, chống ma túy

Được xây dựng và triển khai từ tháng 6/2026, mô hình “Dòng họ Khầm thôn Múc, xã Bảo Thắng không ma túy” đang lan toả tinh thần đoàn kết, trách nhiệm trong cộng đồng dân cư, lấy gia đình, dòng họ làm “pháo đài” phòng, chống ma túy ở xã Bảo Thắng.

Những “đóa hoa” dâng Đại hội

Những “đóa hoa” dâng Đại hội

Hướng về Đại hội đại biểu Phụ nữ toàn quốc lần thứ XIV, nhiệm kỳ 2026 - 2031, các cấp Hội Liên hiệp Phụ nữ (LHPN) tỉnh đã thực hiện nhiều phong trào thi đua sôi nổi, triển khai các công trình, phần việc thiết thực trên nhiều lĩnh vực, thể hiện tinh thần trách nhiệm, đoàn kết và khát vọng cống hiến của phụ nữ Lào Cai trước ngày hội lớn của phụ nữ cả nước.

Nửa thế kỷ dựng xây miền quê mới

Nửa thế kỷ dựng xây miền quê mới

Giữa những triền đồi được phủ bởi màu xanh của quế hiện hữu những nếp nhà khang trang, đường bê tông trải dài tới từng ngõ xóm. thôn Hùng Thịnh, xã Cát Thịnh hôm nay với diện mạo của vùng đất đang đổi thay, tràn đầy sức sống. Câu chuyện về Hùng Thịnh sẽ còn được viết tiếp bằng chính bàn tay lao động cần cù và tình yêu của những người bám đất, bám rừng dựng xây quê hương mới.

Road trip - Xu hướng xê dịch mới

Road trip - Xu hướng xê dịch mới

Thay vì sử dụng những phương tiện di chuyển quen thuộc như máy bay, tàu hỏa, xe khách… dịp gần đây, nhiều người lựa chọn Road trip - phượt bằng xe tự lái trong chuyến du lịch của gia đình. Ưu điểm của Road trip là sự linh hoạt và tính riêng tư trong mỗi hành trình, giúp các thành viên trong gia đình có điều kiện gắn kết nhau hơn.

Bảo vệ đa dạng sinh học: Cần sự chung tay của cộng đồng

Bảo vệ đa dạng sinh học: Cần sự chung tay của cộng đồng

Hưởng ứng Ngày Quốc tế Đa dạng sinh học (22/5) với chủ đề “Hành động của địa phương cho hiệu quả toàn cầu”, nhiều địa phương trong tỉnh đẩy mạnh các hoạt động bảo vệ động vật hoang dã, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn đa dạng sinh học và gìn giữ hệ sinh thái tự nhiên.

“Lúa xanh” “bén rễ” ở Hưng Khánh

“Lúa xanh” “bén rễ” ở Hưng Khánh

Trong xu hướng phát triển nông nghiệp xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu, mô hình sản xuất “lúa xanh” đang từng bước “bén rễ” và khẳng định hiệu quả vượt trội tại xã Hưng Khánh. Từ nền tảng của một dự án hỗ trợ kỹ thuật, đến nay, phương thức canh tác giảm phát thải trong trồng lúa vẫn đang được người dân duy trì.

Tinh thần "Mai An Tiêm" nơi non cao

Tinh thần "Mai An Tiêm" nơi non cao

Nơi vùng quê núi heo hút, nghèo khó, anh Vũ Mạnh Cường đã nỗ lực, kiên trì gây dựng một khu du lịch cộng đồng không chỉ bằng sức lao động, mà bằng cả tình yêu dành cho quê hương. Để hôm nay, “Du lịch Suối khoáng nóng Cường Hải - Trạm Tấu” của Hợp tác xã Cường Hải (xã Hạnh Phúc) do anh Cường làm chủ trở thành 1 trong 50 sản phẩm vừa được vinh danh tại giải thưởng “Mai An Tiêm” năm 2026.

Xòe Thái - niềm tự hào lan tỏa

Xòe Thái - niềm tự hào lan tỏa

Mỗi dịp tham gia trình diễn tại các chương trình, sự kiện văn hóa, lễ hội ở các tỉnh, thành phố trong nước đều là cơ hội để các nghệ nhân, diễn viên quần chúng ở Mường Lò tự hào giới thiệu, lan tỏa vẻ đẹp của điệu xòe nói riêng và bản sắc văn hóa vùng Mường Lò nói chung đến bạn bè ngoài tỉnh.

Gắn bó với dược liệu quê hương

Gắn bó với dược liệu quê hương

Từ công việc quen thuộc trên đồi nương, chị Bàn Thị Dào - dân tộc Dao, ở thôn Mỏ, xã Thượng Bằng La đã nỗ lực học hỏi để tham gia phát triển hợp tác xã về dược liệu trên địa bàn, góp phần phát triển kinh tế tại địa phương.

Chuyên biệt hóa cấp học ở Nghĩa Lộ

Chuyên biệt hóa cấp học ở Nghĩa Lộ

Thực hiện sắp xếp đơn vị sự nghiệp giáo dục trên địa bàn phường, UBND phường Nghĩa Lộ đã sáp nhập và thành lập mới các nhà trường theo hướng chuyên biệt hóa cấp học, bắt đầu từ ngày 15/01/2026.

Nghĩa tình trong mùa vụ

Nghĩa tình trong mùa vụ

Trong những ngày mùa tất bật, ở nhiều chi hội phụ nữ, khi có hội viên hoặc người thân hội viên không may ốm đau, phải nằm viện dài ngày, chị em đã chủ động cùng nhau ra đồng cấy, gặt giúp để ruộng đồng kịp thời vụ. 

Sức hút trò chơi dân gian, thể thao truyền thống ở Mường Lò

Sức hút trò chơi dân gian, thể thao truyền thống ở Mường Lò

Mỗi độ xuân về, khi không khí lễ hội lan tỏa khắp các bản làng, vùng Mường Lò lại trở nên rộn ràng với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao mang đậm bản sắc truyền thống. Trong đó, các trò chơi dân gian và môn thể thao truyền thống trở thành điểm nhấn, thu hút đông đảo người dân, du khách tham gia trải nghiệm.

fb yt zl tw