Khăn thổ cẩm của người Thái Mường Lò thường có gam màu tươi sáng, trong đó sắc hồng giữ vai trò chủ đạo, điểm xuyết các hoa văn hoa ban, hoa chanh, quả trám, hình con thoi, khau cút... Mỗi họa tiết không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn gửi gắm quan niệm về vũ trụ, thiên nhiên, khát vọng hạnh phúc và sự no đủ. Hai đầu khăn với những sợi tua mềm mại càng làm tăng thêm vẻ thướt tha, nữ tính.
Nhắc đến vùng Mường Lò, người ta thường nhớ đến những điệu xòe rộn ràng, những vòng tay nối dài trong đêm hội. Trong không gian ấy, hình ảnh các cô gái Thái duyên dáng trong áo cỏm, váy đen, vai vắt chiếc khăn thổ cẩm rực rỡ đã trở thành nét chấm phá không thể thiếu. Khi tiếng trống vang lên, từng bước chân xòe nhịp nhàng hòa cùng điệu nhạc, chiếc khăn mềm mại uyển chuyển theo từng động tác tay, khi tung lên, hạ xuống, tạo nên những “vũ điệu” sắc màu cuốn hút. Ở các màn đại xòe với hàng nghìn người tham gia, từng nhịp khăn đồng loạt tung lên như cánh hoa nở giữa vòng người rộng lớn, để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng du khách.
Chiếc khăn thổ cẩm còn đồng hành cùng phụ nữ Thái trong đời sống thường nhật, đặc biệt vào mỗi độ xuân về. Những ngày đầu năm, khi bản làng rộn ràng không khí vui xuân, các thiếu nữ lại khoác lên mình bộ trang phục truyền thống du xuân và không thể quên chiếc khăn thổ cẩm.
Chị Hoàng Thị Hiền ở tổ dân phố Năm Hăn Thượng, phường Trung Tâm chia sẻ: “Với người con gái Thái, đã mặc áo cỏm thì không thể thiếu chiếc khăn thổ cẩm. Đó không chỉ là món phụ kiện làm duyên của người con gái Thái mà còn là niềm tự hào của chúng em về văn hóa dân tộc, là dấu hiệu nhận diện bản sắc giữa muôn vàn sắc màu cuộc sống”.
Từ bao đời nay, nghề trồng bông, kéo sợi, dệt vải đã là phần không thể tách rời trong đời sống cộng đồng. Trên khung cửi, bằng đôi tay khéo léo và sự kiên nhẫn, người phụ nữ Thái dệt nên từng tấm vải, từng chiếc khăn với tình yêu lao động và văn hóa dân tộc mình. Từ nhỏ, các bé gái dân tộc Thái đã được mẹ và bà truyền dạy cách dệt vải, thêu thùa. Đó là quá trình tiếp nhận và gìn giữ truyền thống. Bởi vậy, mỗi chiếc khăn không chỉ có giá trị vật chất mà còn là kết tinh của thời gian, công sức và tâm hồn người làm ra nó.
Ngày nay, cùng với sự phát triển của du lịch, chiếc khăn thổ cẩm đã trở thành “cầu nối” giữa văn hóa bản địa và du khách. Tại nhiều homestay ở vùng Mường Lò, du khách được mời khoác lên mình chiếc khăn truyền thống, cùng tham gia vòng xòe để cảm nhận nhịp sống và hơi thở văn hóa Thái. Nhiều chủ cơ sở lưu trú còn chọn khăn thổ cẩm làm quà tặng cho khách như lời cảm ơn và lời chào thân tình khi tiễn khách. Món quà giản dị ấy không chỉ thể hiện sự hiếu khách mà còn gửi gắm thông điệp về mong muốn gìn giữ, tôn vinh và lan tỏa những giá trị bản sắc văn hóa dân tộc đến với bạn bè gần xa.
Trong các tuần văn hóa - du lịch Mường Lò được tổ chức những năm qua, khăn thổ cẩm cũng thường được trao tặng cho các đại biểu, khách quý như biểu trưng của đất và người nơi đây. Khi chiếc khăn được trân trọng choàng lên vai đại biểu, khách quý như sự sẻ chia văn hóa, là lời mời cùng hòa mình vào vòng xòe, cùng chung nhịp với cộng đồng Mường Lò.
Giữa dòng chảy hiện đại, chiếc khăn thổ cẩm của người Thái Mường Lò vẫn hiện diện, vừa giữ nguyên giá trị truyền thống, vừa thích nghi với đời sống mới. Và chừng nào những vòng xòe còn rộn ràng trong đêm hội, chừng ấy chiếc khăn thổ cẩm vẫn còn tung bay, kể tiếp câu chuyện về vùng đất giàu bản sắc.
