Cuộc sống của cộng đồng các dân tộc ở Mường Khương chưa bị thương mại hoá nhiều, nên chợ phiên ở Mường Khương còn giữ được nhiều nét thuần phác cổ truyền.
Đời sống của đồng bào các dân tộc ở Mường Khương vẫn lưu giữ đậm nét văn hóa truyền thống, ít chịu tác động của quá trình thương mại hóa, do vậy những phiên chợ nơi đây vẫn vẹn nguyên vẻ đẹp mộc mạc, chân chất, mang đậm bản sắc văn hoá và đặc thù vùng cao.
Người Mông nói riêng, các dân tộc vùng cao nói chung xuống chợ hầu hết chỉ bán những nông sản, thổ cẩm do họ tự làm ra. Trong đó, "mặt hàng" nổi tiếng ở Mường Khương là lợn đen địa phương được nhiều người dân quanh vùng tìm mua.
Vào ngày chợ phiên, đồng bào các dân tộc ở Mường Khương và các xã lân cận lại đưa những đàn lợn xuống chợ mua bán. Càng những tháng cuối năm, hoạt động trao đổi, mua bán càng trở nên sôi động, khiến phiên chợ Mường Khương thêm đông vui, nhộn nhịp.
Với bà con vùng cao, bán lợn đem lại khoản thu nhập sau nhiều tháng chăn nuôi. Mỗi chú lợn được buộc một sợi dây thừng, theo chân chủ nhân đi khắp khu chợ. Hình ảnh người dân vừa “chăn” lợn, vừa trò chuyện, trao đổi với khách mua tạo nên khung cảnh riêng có, mộc mạc.
Được nuôi theo phương thức truyền thống, sử dụng nguồn thức ăn tự nhiên, lợn đen Mường Khương nổi tiếng với chất lượng thịt săn chắc, thơm ngon, mang hương vị đặc trưng của vùng cao, được người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh ưa chuộng. Tùy trọng lượng và tháng nuôi, mỗi con lợn giống có giá dao động từ 1,2 triệu đến 1,8 triệu đồng. Lợn nuôi cả năm, đến khi trưởng thành từ 12 - 18 tháng sẽ có trọng lượng đạt trên 90 kg.
Gắn bó với chợ phiên đã hơn chục năm, chị Ma Thị Cú ở thôn Sán Chải, xã Mường Khương tuần nào cũng chở lợn xuống chợ phiên để bán.
Theo chị Ma Thị Cú, thức ăn chủ yếu của lợn đen là ngô, khoai, cây chuối, rau rừng. Với kinh nghiệm lâu năm trong việc chọn giống và chăm sóc lợn đen bản địa, trung bình mỗi phiên chợ, chị Cú bán được 5 - 6 con lợn giống. Nhờ nuôi lợn đen mà gia đình chị Cú có thêm nguồn thu nhập, ổn định kinh tế gia đình.
Theo người dân địa phương, lợn đen Mường Khương có những đặc điểm dễ nhận biết như lông ngắn, dày, da thô, tai nhỏ cụp và mõm dài vừa phải. Giống lợn này có hai dạng đặc trưng: một dạng đen tuyền; dạng còn lại có bốn chân trắng, nổi bật chòm lông trắng ở trán tạo thành xoáy ngược lên đỉnh đầu.
Mỗi phiên chợ Mường Khương, hàng trăm con lợn đen với vóc dáng nhỏ nhắn được người dân đưa về tập kết, bày bán. Ngoài ra, số ít hơn bên cạnh lợn đen là những chú lợn lai lông vàng ngộ nghĩnh. Người mua có thể nhấc chân, xem lưng, ngắm dáng lợn trực tiếp ngay trên bãi đất trống.
Không chỉ là nơi giao thương, khu chợ lợn Mường Khương còn trở thành điểm đến trải nghiệm văn hóa hấp dẫn đối với du khách.
Khi đặt chân tới mảnh đất này sẽ không khỏi thích thú trước khung cảnh nhộn nhịp, chân thực và đậm nét vùng cao. Đây cũng là “chất liệu” cho các Youtuber, nhà sáng tạo nội dung số tìm đến quay chụp, ghi lại những thước phim sinh động về văn hóa độc đáo của địa phương, góp phần lan tỏa hình ảnh về Mường Khương đến đông đảo cộng đồng mạng.
Anh Phu Mìn Tiến, chủ Fanpage “Chợ phiên và Cuộc sống” chia sẻ: "Em thấy chợ phiên trên vùng cao đẹp, mộc mạc, đơn sơ. Mọi người bày bán đồ như ngày xưa. Phong cảnh rất đẹp, mọi người hãy đến chợ phiên Mường Khương để cảm nhận và khám phá".
Nếu có dịp đến Mường Khương vào một ngày Chủ nhật, du khách không nên bỏ lỡ cơ hội ghé thăm chợ phiên và khám phá khu chợ lợn độc đáo, nơi lưu giữ trọn vẹn văn hóa của đồng bào vùng cao, mộc mạc, chân thành và đầy hấp dẫn.
