Định hình sản phẩm du lịch
Theo Hiệp hội Du lịch Ẩm thực Thế giới (WFTA), hơn 80% du khách quốc tế lựa chọn trải nghiệm ẩm thực bản địa là mục tiêu chính của chuyến đi, trong đó chi tiêu cho ăn uống chiếm trung bình 30% tổng ngân sách du lịch. Điều này cho thấy, ẩm thực không chỉ giúp phong phú hành trình, mà còn trở thành lý do để thu hút khách du lịch.
Những năm gần đây, ẩm thực Việt liên tục được xướng tên tại các giải thưởng uy tín. Giải thưởng Ẩm thực Thế giới (World Culinary Awards) đã vinh danh Việt Nam là “Điểm đến" Ẩm thực tốt nhất châu Á 2025”; Thủ đô Hà Nội được trao danh hiệu “Thành phố ẩm thực mới nổi tốt nhất châu Á 2025”; Thành phố Hồ Chí Minh được tạp chí Time Out (Anh) bình chọn ở vị trí thứ 4 trong danh sách 20 thành phố có ẩm thực ngon nhất thế giới... Năm 2025, bánh mì, nem rán, bún bò Huế, cà-phê Việt... lần lượt lọt top các món ăn hấp dẫn nhất thế giới trong các bảng xếp hạng của nhiều diễn đàn, tạp chí du lịch danh tiếng như Taste Atlas, CNN Travel, Condé Nast Traveller...
Đại diện nhiều doanh nghiệp lữ hành nhận định, ẩm thực là lợi thế cạnh tranh đặc biệt của du lịch Việt Nam. Foodtour ngày càng được thiết kế như một sản phẩm độc lập, mỗi món ăn gắn với một câu chuyện văn hóa và cách tiếp cận “đa tầng”, khi món ăn không chỉ được giới thiệu đơn thuần với nguyên liệu hay kỹ thuật chế biến, mà còn gắn với cách thưởng thức, ký ức cộng đồng. Ẩm thực khi đó không chỉ thỏa mãn vị giác, mà còn mở ra cánh cửa khám phá lịch sử, tập quán, tri thức bản địa.
Thực tế, những món ăn như phở bò, bún chả, nem rán, bánh xèo… đã vượt ra ngoài phạm vi bữa ăn thường ngày để trở thành biểu tượng văn hóa. Không ít chính khách, người nổi tiếng quốc tế từng công khai bày tỏ sự yêu thích với ẩm thực Việt. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia nhìn nhận, vấn đề không nằm ở chỗ “ẩm thực Việt có khác biệt hay không”, mà là Việt Nam đã “biến” ẩm thực thành sản phẩm du lịch quốc gia như thế nào, đã có chiến lược chuẩn hóa và đầu tư đủ mạnh hay chưa.
Thực tế, một số địa phương đã chủ động khai thác lợi thế này. Từ năm 2022, Sở Du lịch Hải Phòng ra mắt bản đồ ẩm thực Hải Phòng Foodtour trên nền tảng số và phát miễn phí tại các nhà ga, bến xe, địa điểm công cộng để gợi ý chi tiết cho du khách các món ăn, địa chỉ và thời điểm thưởng thức.
Tại Quảng Ninh, ẩm thực được đưa ra không gian công cộng, gắn với các sự kiện văn hóa, thể thao, lễ hội để kích cầu du lịch. Đáng chú ý, nhiều sự kiện định kỳ và ngày càng mở rộng quy mô trên cả nước, thu hút đông đảo du khách tham gia như: Lễ hội Văn hóa ẩm thực Hà Nội, Lễ hội ẩm thực chay Huế, Festival Phở Nam Định, Lễ hội bánh dân gian Nam Bộ... Những mô hình này cho thấy, khi ẩm thực được đặt đúng vị trí trong chiến lược phát triển, nó có thể trở thành “lý do để đi du lịch” chứ không chỉ là dịch vụ đi kèm.
Nền tảng để hội nhập
Nếu ẩm thực phong phú là tài nguyên, thì con người chính là hạt nhân quyết định chất lượng và sức cạnh tranh. Nhận thức điều đó, Hiệp hội Du lịch Việt Nam (VITA) nhiều năm kiên trì xây dựng chiến lược chuẩn hóa lực lượng nhân sự ẩm thực. Năm 2025 được xem là mốc đáng chú ý khi Hiệp hội đẩy mạnh các hoạt động đưa ẩm thực trở thành sản phẩm độc đáo của du lịch Việt Nam.
Hàng loạt sự kiện mang tầm quốc gia như “Lễ hội Bánh mì Việt Nam năm 2025”, “Ngày hội Sợi gạo Việt lần thứ 1-Món ngon từ bún” vừa thu hút lượng khách đông đảo, vừa nâng cao độ nhận diện thương hiệu ẩm thực Việt trên truyền thông quốc tế. Đáng chú ý, lực lượng đầu bếp Việt Nam tham gia các cuộc thi quốc tế trong năm 2025 đã giành nhiều huy chương vàng, bạc và giải đồng đội, góp phần đưa hình ảnh Việt Nam lên bản đồ ẩm thực thế giới.
Trong bối cảnh nhiều quốc gia đã xây dựng hệ thống danh hiệu để chuẩn hóa nghề đầu bếp, như Nhật Bản, Pháp hay Hàn Quốc... thì Việt Nam đang đi những bước đầu tiên, nhưng mang tính nền tảng. VITA đã triển khai hệ thống xét tặng danh hiệu Nghệ nhân nghề Bếp, nghề Bánh, Pha chế thức uống và Điêu khắc củ quả.
Theo Chủ tịch Hiệp hội Vũ Thế Bình, danh hiệu Nghệ nhân được thiết kế với sứ mệnh kép: Vừa bảo tồn di sản ẩm thực, vừa chuẩn hóa nghề theo tiêu chuẩn quốc tế. “Mỗi ứng viên là một người giữ lửa, không chỉ sở hữu kỹ năng tinh luyện, mà còn góp phần gìn giữ và chuyển hóa giá trị ẩm thực truyền thống. Đây là nền tảng để xây dựng ẩm thực như một sản phẩm du lịch độc đáo, có chiều sâu văn hóa”, ông Bình nhấn mạnh. Quy chế xét tặng tham chiếu các bộ tiêu chuẩn quốc tế, giúp danh hiệu Nghệ nhân Việt Nam có giá trị tương đương các chứng nhận có giá trị toàn cầu. Các tiêu chí không chỉ đo kỹ năng bếp, mà còn bao trùm kiến thức văn hóa, lịch sử ẩm thực, nguyên liệu, vệ sinh an toàn thực phẩm.
Từ góc nhìn doanh nghiệp, đại diện Vietravel đề xuất, để nâng tầm du lịch ẩm thực, cần hoàn thiện cơ chế, chính sách, xây dựng bộ tiêu chí nhận diện đồng thời tăng cường hợp tác công-tư và đào tạo nguồn nhân lực theo mô hình gắn kết nhà trường-doanh nghiệp-nghệ nhân. Gắn bó nhiều năm với ngành du lịch Đà Nẵng, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Điểm đến xứ Quảng Lê Quốc Việt cho biết, du lịch ẩm thực khu vực duyên hải miền trung được du khách trong và ngoài nước rất yêu thích thời gian qua. Ông Việt cho rằng, ẩm thực Việt đã có đủ “chất liệu” để tỏa sáng, điều cần thiết lúc này là một chiến lược đầu tư quyết liệt, dài hạn và nhất quán, để từ mỗi bữa ăn, du khách có thể nhớ lâu hơn, yêu thích sâu hơn và muốn quay trở lại Việt Nam nhiều lần.
Trong bối cảnh du lịch trải nghiệm ngày càng chiếm ưu thế, ẩm thực là “ký ức du lịch” có sức sống lâu dài, chạm trực tiếp đến cảm xúc của du khách. Để xây dựng thương hiệu ẩm thực quốc gia, Việt Nam cần đồng bộ ba trụ cột: di sản - truyền thống; công nghiệp dịch vụ F&B (ăn uống); thể chế, chuẩn hóa nghệ nhân. Khi các trụ cột này vận hành hài hòa, mục tiêu tham gia sâu vào các festival ẩm thực quốc tế, mở rộng hiện diện trên các bảng xếp hạng uy tín và đưa món ăn Việt trở thành biểu tượng du lịch sẽ không còn xa vời.
