Lợi thế của vận tải đường sắt
Trung tuần tháng 6, tại ga Xuân Giao A, xã Gia Phú, hoạt động bốc xếp hàng hóa diễn ra liên tục. Các toa tàu chở phân bón, hóa chất và nhiều loại hàng hóa khác được tập kết để vận chuyển đến các địa phương trong cả nước.
Nằm gần Khu công nghiệp Tằng Loỏng - nơi có nhiều nhà máy sản xuất hóa chất, phân bón và luyện kim lớn, ga Xuân Giao A có nhiều lợi thế phát triển vận tải hàng hóa bằng đường sắt. Sau khi được cải tạo, nâng cấp, năng lực khai thác của nhà ga đã được cải thiện rõ rệt. Hệ thống đường ray, bãi hàng và khu vực xếp dỡ được đầu tư đồng bộ, đáp ứng nhu cầu vận chuyển hàng hóa khối lượng lớn.
Kỹ sư Trịnh Huy Thắng, Trưởng ga Xuân Giao A cho biết: Việc nâng cấp hạ tầng giúp nhà ga phục vụ tốt hơn nhu cầu vận chuyển hàng hóa đường dài. Công tác bốc xếp, điều hành toa xe được tổ chức khoa học hơn, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp. Thời gian qua, nhiều đơn vị đã chủ động khảo sát và xây dựng phương án vận chuyển bằng đường sắt tại ga Xuân Giao A.
Theo Kỹ sư Trần Sơn Tâm, Phó Giám đốc Chi nhánh Vận tải đường sắt Lào Cai, Trạm trưởng Trạm Vận tải đường sắt Xuân Giao, hiện đơn vị đang ký hợp đồng vận chuyển với 12 doanh nghiệp, trong đó có 4 doanh nghiệp vận chuyển quặng apatit và các sản phẩm liên quan, 5 doanh nghiệp vận chuyển phân bón và 3 doanh nghiệp vận chuyển các loại hàng hóa khác.
Để thu hút khách hàng, ngành đường sắt đã áp dụng nhiều giải pháp như linh hoạt giá cước theo từng thời điểm, giảm khâu trung gian, hỗ trợ thủ tục và bố trí phương tiện theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Nhờ đó, sản lượng vận tải tại Trạm vận tải đường sắt Xuân Giao trong 5 tháng đầu năm tăng 116% so với cùng kỳ.
“Dù mặt hàng chủ lực là quặng apatit có thời điểm giảm sản lượng nhưng đơn vị đã chủ động tìm kiếm nguồn hàng mới. Vừa qua, một doanh nghiệp tại Văn Bàn đã làm việc với chúng tôi để xây dựng phương án vận chuyển sản phẩm khi một nhà máy tuyển quặng tại đây đi vào vận hành”, ông Trần Sơn Tâm cho biết.
Sự tăng trưởng này cho thấy vận tải đường sắt đang dần lấy lại vị thế ở những lĩnh vực vốn là thế mạnh truyền thống. Với các mặt hàng công nghiệp, khoáng sản, phân bón hoặc nguyên liệu sản xuất có khối lượng lớn, đường sắt vẫn là phương thức vận tải có chi phí cạnh tranh, độ an toàn cao và ít chịu tác động của biến động giá nhiên liệu hơn so với vận tải đường bộ.
Còn nhiều dư địa phát triển
Không chỉ phục vụ vận tải nội địa, ga Lào Cai còn là đầu mối quan trọng trên tuyến liên vận quốc tế Việt Nam - Trung Quốc. Theo ông Ngô Vũ Quang, Trưởng ga Lào Cai, hiện ga đang duy trì các cặp tàu liên vận quốc tế đến ga Sơn Yêu (Trung Quốc), với các mặt hàng chủ lực là lưu huỳnh quá cảnh xuất khẩu và phân bón DAP nhập khẩu.
Hằng tháng, lãnh đạo hai ga biên giới tổ chức hội đàm để đánh giá tình hình vận chuyển và thống nhất các giải pháp thúc đẩy tăng trưởng hàng hóa qua tuyến đường sắt quốc tế. 5 tháng đầu năm nay, ga Lào Cai đã đón gửi 390 đoàn tàu liên vận quốc tế, với khối lượng hàng xuất khẩu đạt 64.430 tấn và nhập khẩu đạt 9.858 tấn.
Tuy nhiên, hoạt động vận tải hàng hóa bằng đường sắt đang đối mặt với nhiều khó khăn. Sự khác biệt về khổ đường ray giữa Việt Nam và Trung Quốc khiến hàng hóa phải sang tải tại các điểm trung chuyển. Bên cạnh đó, nguồn toa xe khổ 1.000 mm ngày càng hạn chế, ảnh hưởng đến năng lực vận chuyển.
Ngoài ra, những diễn biến phức tạp của tình hình xung đột tại Trung Đông cũng tác động đến chuỗi cung ứng nguyên liệu toàn cầu, trong đó có mặt hàng lưu huỳnh - nguồn hàng xuất khẩu chủ lực qua ga Lào Cai. Đây là nguyên nhân khiến sản lượng vận tải một số thời điểm chưa đạt kỳ vọng.
Dù vậy, theo ông Ngô Vũ Quang, những khó khăn hiện nay chủ yếu đến từ yếu tố khách quan. Về lâu dài, ngành đường sắt vẫn còn nhiều dư địa phát triển.
“Đường sắt có lợi thế rất lớn trong vận chuyển hàng hóa đường dài, khối lượng lớn, ổn định và an toàn. Đặc biệt, việc triển khai Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đang mở ra kỳ vọng lớn cho hoạt động logistics và vận tải hàng hóa của khu vực”, ông Quang nhận định.
Để nâng cao năng lực khai thác, ga Lào Cai đang phối hợp với ga Sơn Yêu nghiên cứu đưa container vào vận chuyển hàng hóa, tăng cường điều xe rỗng về Hải Phòng để giảm thời gian sang tải. Cùng với đó, các thủ tục hành chính đã được số hóa, thực hiện trên nền tảng điện tử, góp phần rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ.
Trong bối cảnh nhu cầu vận chuyển hàng hóa ngày càng tăng, đặc biệt là các mặt hàng công nghiệp, khoáng sản và xuất nhập khẩu, vận tải đường sắt đang đứng trước cơ hội lớn để khẳng định lại vai trò trong chuỗi logistics.
Những đoàn tàu hàng nối dài từ khu công nghiệp, nhà máy đến cảng biển và cửa khẩu không chỉ góp phần giảm chi phí vận tải cho doanh nghiệp mà còn cho thấy đường sắt đang từng bước trở lại "đường đua" và tìm lại vị thế vốn có trong bức tranh vận tải hàng hóa.
