Đến thôn Nậm Khắp Trong, xã Bảo Nhai (Bắc Hà), giữa lúc đang vào mùa gặt, nghe tiếng kẻng “Keng… Keng…Keng…” vang lên từ một ngôi nhà nằm ở vị trí trung tâm và cao nhất thôn, thấy nhân dân trong thôn nô nức ra đồng làm mùa khiến tôi tò mò và muốn tìm hiểu cho bằng được. Tìm đến nhà Bí thư Chi bộ thôn Nậm Khắp Trong Hà Khắc Mơ thì được biết âm thanh ấy chính là tiếng kẻng thôn. Bí thư Chi bộ thôn cho biết: Đã từ rất lâu, cũng không ai còn nhớ nữa, chỉ biết rằng tiếng kẻng đã trở thành thói quen ăn sâu vào nếp sống của người dân trong thôn. Mỗi khi tiếng kẻng ngân lên thì ở làng trên xóm dưới đều nghe thấy, từ đó nhà nào cũng sẵn sàng cử một người tham gia công việc chung của làng, của xóm. Tiếng kẻng đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của người dân thôn Nậm Khắp Trong.
Tiếng kẻng quen thuộc ở thôn Nậm Khắp Trong.
Vào những năm kháng chiến, người ta dùng vỏ quả bom làm kẻng, làng nào cũng có kẻng để báo cho nhân dân mỗi khi có máy bay địch, có bất biến. Trong thời kỳ bao cấp, hợp tác xã dùng tiếng kẻng để báo giờ xã viên đi làm và hết giờ làm, thời ấy tiếng kẻng được dùng làm hiệu lệnh để truyền tin tức, cách thức đơn giản nhưng hiệu quả khá cao, mang lại nhiều tiện ích cho bà con. Những năm trở lại đây, với sự “lấn át” của các phương tiện thông tin hiện đại như: Loa phát thanh, điện thoại di động… những chiếc kẻng nói trên dần dần bị “bỏ quên”, có chăng chỉ xuất hiện trong doanh trại quân đội. Tuy nhiên, ở thôn Nậm Khắp Trong, người dân vẫn duy trì truyền thống đánh kẻng như một nét văn hóa còn lưu giữ trong đời sống hiện đại.
Ông Hà Khắc Mơ cho biết thêm: Tiếng kẻng đã trở thành quy ước, thói quen ăn sâu vào nếp sống của người dân thôn Nậm Khắp Trong. Cứ mỗi khi tiếng kẻng vang lên là người dân phân biệt được đâu là tiếng kẻng thúc giục đi làm, đâu là tiếng kẻng báo đi hội họp, đâu là tiếng kẻng báo động trong làng có việc đột xuất, có trộm, có người chết… Chỉ với những tiếng keng…keng…keng… quen thuộc, nhưng được đánh với nhiều hồi dài, ngắn khác nhau, khi thì tiếng thật đanh, rõ ràng, khi thì dồn dập, tùy theo từng cuộc họp và tính chất công việc. Chỉ vài phút sau tiếng kẻng vang lên, bà con thôn Nậm Khắp Trong đã tập trung đầy đủ tại hội trường để lo công việc của thôn.
Bà Phạm Thị Mạ đã có hơn 15 năm đánh kẻng ở thôn cho biết: Chỉ cần nghe tiếng kẻng là mọi người đều biết trong thôn có việc. Từ họp thôn, phụ nữ, họp cựu chiến binh, họp hội nông dân… hay phát động làm vệ sinh đường làng, ngõ xóm, báo hiệu có người mất… tất cả đều cần tới chiếc kẻng. Công việc này gắn bó với bà Mạ như một thói quen, một niềm tự hào vì đã được bà con trong thôn tín nhiệm giao cho việc “giữ kẻng”. Nhà bà Mạ ở vị trí trung tâm của thôn, lại nằm lưng chừng đồi, cao hơn các hộ khác, nên khi tiếng kẻng phát ra sẽ nhanh chóng được lan truyền đến tất cả các hộ dân trong thôn. Theo bà, việc đánh kẻng chỉ là một việc nhỏ nhưng mang lại niềm vui rất lớn, được góp sức mình vào việc xây dựng thôn và gìn giữ nét truyền thống của quê hương.
Khi được hỏi vì sao thôn không dùng loa phóng thanh thay cho tiếng kẻng, Bí thư Chi bộ thôn Hà Khắc Mơ nói trong ánh mắt đầy tự hào: Đã nhiều lần chúng tôi đề nghị thay tiếng kẻng bằng loa phóng thanh để mỗi khi thôn có việc cần thông báo cho tiện, nhưng tất cả bà con trong thôn đều phản đối. Bởi tiếng kẻng đã ăn sâu vào trong tiềm thức cũng như đời sống của người dân nơi đây, nhưng hơn cả là bà con muốn gìn giữ được nét văn hóa truyền thống lâu đời của thôn cho thế hệ mai sau...
Tiếng kẻng thôn Nậm Khắp Trong đã góp phần không nhỏ vào việc lưu giữ những giá trị văn hóa lâu đời của người dân và là nét đẹp truyền thống trong văn hóa làng xã trên vùng cao nguyên trắng. Niềm tự hào của thôn Nậm Khắp Trong là đã, đang và sẽ giữ cho tiếng kẻng thôn vang xa, vang mãi cho thế hệ mai sau.
