Ghi nhận thực tế, thời gian gần đây, giá các mặt hàng thiết yếu, đặc biệt là thịt lợn và các sản phẩm chế biến từ thịt lợn (nhóm thực phẩm chủ lực trong khẩu phần ăn hằng ngày của học sinh) đã tăng từ 15 - 20%. Tuy nhiên, trái ngược với sự leo thang của giá cả, mức thu tiền ăn tại các nhà trường trên địa bàn tỉnh Lào Cai vẫn được giữ ổn định ở từ 13.000 - 15.000 đồng/ngày, theo quy định của tỉnh và sự thống nhất giữa nhà trường và phụ huynh.
Chính sự “đứng yên” của mức thu trong khi chi phí đầu vào tăng mạnh đã tạo ra áp lực không nhỏ đối với các nhà trường. Tình trạng này càng trở nên khó khăn hơn khi giá cả hàng hóa có xu hướng “chạy theo” giá xăng dầu – tức là tăng nhanh khi giá xăng tăng, nhưng lại chậm hoặc không giảm khi giá xăng hạ. Điều này khiến nguy cơ thiết lập một mặt bằng giá mới đối với thực phẩm là hoàn toàn có thể xảy ra, kéo theo chi phí vận hành bếp ăn bán trú ngày càng gia tăng.
Trước thực trạng đó, nhiều nhà trường đã chủ động, linh hoạt triển khai các giải pháp nhằm duy trì chất lượng bữa ăn cho học sinh. Một trong những giải pháp phổ biến là làm việc trực tiếp với các nhà cung cấp thực phẩm để giữ giá ổn định trong khả năng có thể.
Cô giáo Vũ Minh Thúy - Phó Hiệu trưởng Trường Mầm non Hoa Hồng, xã Trấn Yên chia sẻ: “Trước tình hình giá cả các loại thực phẩm đều tăng, Ban Giám hiệu nhà trường đã làm việc với các nhà cung cấp, đề nghị chia sẻ khó khăn, tạm thời giữ nguyên giá, chấp nhận giảm lợi nhuận. Hiện, các nhà cung cấp đã đồng thuận chưa tăng giá hàng hóa”.
Không chỉ riêng Trường Mầm non Hoa Hồng, nhiều trường mầm non khác như, Lương Thịnh, Hưng Khánh, Châu Quế… cũng áp dụng cách làm tương tự. Nhờ đó, trong ngắn hạn, chất lượng bữa ăn của học sinh vẫn được đảm bảo, không bị ảnh hưởng quá nhiều bởi biến động giá cả. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp mang tính tạm thời. Về lâu dài, khi chi phí đầu vào tiếp tục tăng hoặc duy trì ở mức cao, việc các nhà cung cấp điều chỉnh giá bán là điều khó tránh khỏi.
Một chủ doanh nghiệp cung cấp lương thực, thực phẩm tại phường Yên Bái cho biết: “Đầu vào tăng thì đầu ra chắc chắn phải tăng theo. Ngoài ra, chi phí vận chuyển cũng là thách thức lớn. Có những điểm trường cách nơi cung cấp hơn 30 km, trong khi giá xăng dầu tăng gấp 2 lần so với trước, khiến giá thành đội lên đáng kể”. Rõ ràng, áp lực không chỉ dồn lên phía nhà trường mà còn lan sang cả các đơn vị cung ứng. Chuỗi cung ứng thực phẩm cho bếp ăn học đường đang phải “gồng mình” trước biến động chung của thị trường.
Trong bối cảnh đó, các nhà trường buộc phải linh hoạt điều chỉnh thực đơn nhằm tối ưu chi phí mà vẫn đảm bảo dinh dưỡng cho học sinh. Cô giáo Đặng Thị Lan - Phó Hiệu trưởng Trường Mầm non xã Lương Thịnh cho biết: “Với mức thu 14.000 đồng/học sinh/ngày, việc đảm bảo một bữa chính và một bữa phụ là rất khó. Chúng tôi đã đề nghị nhà cung cấp không tăng giá, đồng thời chủ động thay đổi thực đơn theo mùa, ưu tiên các loại rau củ quả chính vụ, vừa tươi ngon, vừa có giá hợp lý”.
Thực tế tại điểm trường Yên Định (xã Lương Thịnh) cho thấy sự nỗ lực đáng ghi nhận của nhà trường. Với 54 học sinh, khẩu phần bữa trưa gồm 2,5 kg giò lụa, cơm trắng và canh khoai tây nấu cà chua; bữa phụ buổi chiều là bún khô chan canh xương. Với mức chi phí chỉ 14.000 đồng/học sinh, đây được xem là sự “cân đo, đong đếm” rất khoa học và tận tâm của đội ngũ quản lý cũng như nhân viên dinh dưỡng. Tuy nhiên, dù có xoay xở khéo léo đến đâu, bài toán tài chính vẫn là rào cản lớn nhất. Khi giá cả tiếp tục leo thang, việc duy trì chất lượng bữa ăn sẽ ngày càng trở nên khó khăn nếu không có những điều chỉnh phù hợp từ cơ chế, chính sách.
Một trong những giải pháp được nhiều ý kiến đồng thuận là điều chỉnh tăng mức đóng góp tiền ăn của phụ huynh. Tuy nhiên, việc tăng này cần được thực hiện thận trọng, có tính toán dựa trên khảo sát thực tế giá thị trường, đồng thời đảm bảo tính minh bạch trong thu - chi.
Chị Vũ Lan Anh (phường Yên Bái) chia sẻ: “Bây giờ mọi thứ đều đắt đỏ, với 13.000 đồng thì rất khó để đảm bảo 2 bữa ăn cho các cháu. Tôi đồng ý tăng thêm một vài nghìn đồng, miễn là toàn bộ số tiền đó được sử dụng đúng cho bữa ăn của con, không bị cắt xén như một số thông tin dư luận từng phản ánh”.
Bên cạnh vấn đề mức thu, một nội dung khác cũng gây nhiều tranh luận là quy định về hóa đơn VAT đối với thực phẩm đưa vào bếp ăn trường học. Theo quy định hiện hành, 100% hàng hóa phải có hóa đơn VAT, điều này vô hình làm tăng chi phí đầu vào.
Chị Nguyễn Vân Anh (xã Quy Mông) cho rằng: “Rau quả do chính người dân trồng, cung cấp cho nhà trường để nấu cho con em mình ăn mà vẫn phải thông qua đơn vị trung gian, chịu thêm phần trăm thuế là chưa hợp lý”.
Ở góc nhìn thận trọng hơn, anh Trần Quý (xã Trấn Yên) nhận định: “Đảm bảo nguồn gốc, an toàn thực phẩm là điều bắt buộc. Tuy nhiên, chính sách cũng cần linh hoạt với các sản phẩm nông nghiệp địa phương như thịt, cá, trứng… Nếu không phải chịu thuế VAT, giá thực phẩm có thể giảm ít nhất 8%, từ đó cải thiện chất lượng bữa ăn cho học sinh”.
Những ý kiến trên cho thấy, bài toán bữa ăn bán trú không chỉ nằm ở phạm vi nhà trường mà cần sự vào cuộc của nhiều bên: cơ quan quản lý, nhà cung cấp, phụ huynh và cả người dân địa phương. Một cơ chế linh hoạt, phù hợp thực tiễn sẽ góp phần tháo gỡ những khó khăn hiện tại.
Dù đã có nhiều nỗ lực từ phía nhà trường và sự chia sẻ từ nhà cung cấp, nhưng đây chỉ là giải pháp tình thế. Về lâu dài, cần có những điều chỉnh đồng bộ về mức thu, cơ chế tài chính và chính sách quản lý để đảm bảo dinh dưỡng cho học sinh - thế hệ tương lai của đất nước.
