Lễ hội Khai hạ không chỉ thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, tưởng nhớ công lao của các bậc tiền nhân khai phá bản Mường, mà còn gửi gắm ước vọng về một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Nét đẹp tâm linh gắn với đời sống sản xuất
Năm nay, lễ Khai hạ của xã Liên Sơn được tổ chức tại thôn Ả Hạ - nơi có đông đồng bào Mường sinh sống nhất.
Ông mo Đinh Văn Nhần - người trực tiếp thực hiện nghi thức cúng lễ cho biết: Lễ Khai hạ là dịp dân bản cầu phúc, rước cúng các vị thần linh, vong linh tổ tiên về mường trời, đồng thời cầu cho mùa màng tươi tốt, gia đình mạnh khỏe, năm mới gặp nhiều may mắn. Đây cũng là thời điểm khép lại những ngày vui Tết để bà con bước vào một năm lao động sản xuất mới.
Theo quan niệm truyền thống của người Mường, sau những ngày vui xuân, mọi người nhanh chóng trở lại với ruộng đồng, thể hiện tinh thần cần cù, ý thức lao động và trách nhiệm với sản xuất nông nghiệp. Vì vậy, lễ hội Khai hạ không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn phản ánh sâu sắc nếp sống gắn bó mật thiết với thiên nhiên và cây lúa của cộng đồng dân tộc Mường.
Lễ hội bắt đầu bằng hồi trống vang dội. Trong tiếng trống rộn ràng, thầy mo tiến hành nghi thức cúng tế, đội múa thực hiện điệu múa rước tiễn thần linh, vong linh tổ tiên trở về mường trời.
Mâm lễ gồm lợn, gà, bánh trái, hoa quả, rượu thể hiện lòng thành kính của con cháu. Đặc biệt, cây tre - biểu trưng cho sự mát lành, chở che và con dao - tượng trưng cho công cụ lao động sản xuất là những lễ vật không thể thiếu trong nghi thức cúng.
Không gian hội rộn ràng, gắn kết cộng đồng
Sau phần lễ trang nghiêm, phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao dân gian đặc sắc như: ném còn, leo cột mỡ, kéo co, đi cầu khỉ… thu hút đông đảo người dân tham gia. Không khí rộn ràng tạo nên không gian giao lưu, gắn kết cộng đồng, đồng thời tăng cường tình đoàn kết, hiểu biết giữa các dân tộc đang sinh sống trên địa bàn.
Trong đời sống hiện đại, cộng đồng người Mường ở Liên Sơn vẫn duy trì tổ chức lễ hội Khai hạ nhằm bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Năm nay, sau sáp nhập xã, lễ hội tiếp tục được chính quyền địa phương quan tâm tổ chức.
Ông Nguyễn Thanh Xuân - Chủ tịch UBND xã Liên Sơn cho biết: Địa phương giao thôn Ả Hạ chủ trì tổ chức lễ hội với sự phối hợp của các đơn vị, đoàn thể nhằm bảo đảm trang trọng, vui tươi và an toàn. Việc duy trì lễ hội không chỉ góp phần giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, bồi đắp lòng biết ơn tổ tiên mà còn quảng bá bản sắc văn hóa dân tộc Mường, tăng cường sự gắn kết giữa các dân tộc anh em trên địa bàn.
Nhiều năm gắn bó với lễ hội, bà Đinh Thị Ìn, thôn Ả Hạ, người đánh trống khai hội chia sẻ: “Trong từng nhịp trống, tôi gửi gắm niềm tự hào văn hóa dân tộc, mong tiếng trống vang xa, tạo khí thế phấn khởi cho bản mường, tiếp thêm động lực để bà con bước vào năm lao động sản xuất mới”.
Thông qua lễ hội Khai hạ, hình ảnh về một cộng đồng người Mường đoàn kết, cần cù lao động, giàu bản sắc văn hóa được khắc họa rõ nét, góp phần làm giàu thêm bức tranh văn hóa đa dạng của các dân tộc trên địa bàn xã Liên Sơn.
