Giá trị của hồn cốt di sản

Việc trùng tu những công trình hàng trăm, thậm chí cả ngàn năm tuổi, với yêu cầu làm sao gìn giữ được giá trị của hồn cốt di sản là vấn đề không đơn giản.

Di sản không chỉ đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước, mà còn là nền tảng vững chắc để mỗi quốc gia, mỗi dân tộc tự hào về bản sắc của mình trong tiến trình hội nhập quốc tế. Việc trùng tu những công trình hàng trăm, thậm chí cả ngàn năm tuổi, với yêu cầu làm sao gìn giữ được giá trị của hồn cốt di sản là vấn đề không đơn giản.

Cụm di tích chùa Trầm, huyện Chương Mỹ.
Cụm di tích chùa Trầm, huyện Chương Mỹ.

Nhiều năm qua, di sản trong nước được đánh thức giá trị qua những dự án lan tỏa, trùng tu hay phục dựng ngày càng nhiều. UBND huyện Chương Mỹ (Hà Nội) vừa tổ chức khởi công Dự án tu bổ, tôn tạo Cụm di tích Quốc gia chùa Trầm - chùa Trăm Gian và xây dựng Nhà trưng bày về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đó là tín hiệu vui cho ngôi chùa có tuổi đời ngót nghét 1.000 năm.

Dù vậy, giới chuyên gia, công chúng quan tâm di sản cũng từng băn khoăn, lo ngại về việc trùng tu chùa Cầu (Hội An) trước đây. Thời gian là một thách thức lớn cho công tác bảo tồn di sản, những công trình vốn được xây dựng cách đây hàng trăm, ngàn năm. Thậm chí, trong những giai đoạn lịch sử nhiều biến động, việc mất mát, không còn nhiều tài liệu cũ để so sánh, đối chiếu khiến công tác trùng tu, bảo tồn di sản lắm lúc chấp nhận hình thức phỏng dựng.

Đây là quá trình chắp ghép những cứ liệu rời rạc nhằm dựng được một vật mẫu gần nhất có thể sát hiện thực lịch sử. Việc phỏng dựng không có một bản gốc để đối chiếu, nên các tác giả khó có thể khẳng định mình đã dựng chính xác 100% hay không. Họ chỉ có thể ngày càng tiệm cận lịch sử thông qua việc phát hiện những tình tiết, dữ liệu mới và cập nhật bản dựng.

Ở khía cạnh khác, theo nhiều chuyên gia, công tác bảo tồn phải ghi nhận đúng quá trình và giá trị khởi nguồn của di sản. Bởi đây là sự thừa nhận và tôn vinh từ cộng đồng, để một địa điểm, công trình được coi là di tích hay chỉ đơn thuần là công trình xây dựng.

Nguyên tắc trùng tu do đó phải giữ được giá trị gốc, tránh “làm mới” hay “bê tông hóa” để những di tích trăm tuổi, ngàn tuổi không bị biến thành công trình... 1 tuổi. Việc thất truyền, mai một của nhiều làng nghề truyền thống có thể khiến kết quả trùng tu khó đạt 100% nguyên gốc, song sự khác biệt khi trùng tu vẫn phải theo chừng mực một tỷ lệ nhất định, để không làm mất hồn cốt di sản.

Tất cả các công trình sau khi trùng tu chỉ có thể tiệm cận cao nhất có thể với hiện trạng ban đầu, nên kết quả “rêu phong chưa bám, tường vôi chưa loang lổ” là chuyện đương nhiên. Do vậy, phản ứng thực tế của một bộ phận công chúng, đòi hỏi di sản sau khi trùng tu phải giữ được đường nét rêu phong, lớp sơn ngả màu… xem ra chưa hợp lý. Di sản cũng cần một khoảng thời gian để “kiểm chứng” xác đáng việc trùng tu thực sự chuẩn hay không.

Cuối cùng, việc trùng tu đôi khi nên cân nhắc, tập trung vào điểm chính ban đầu hay bao quát một quần thể lớn… Song hành với đó, công nghệ lưu trữ, thuyết minh, trình chiếu cũng là yếu tố cần thiết, đưa vào để nâng chất bảo tồn di sản. Qua đó, người xem khi đứng trước một công trình mới trùng tu có thể nắm bắt toàn bộ quá trình hình thành của di tích, xem lại hình ảnh - video về hiện trạng rêu phong theo năm tháng. Sự lưu trữ tích hợp công nghệ hiện đại này cũng được xem như là một hình thức “bảo hiểm” để trong trường hợp rủi ro, việc khôi phục, phục dựng di sản sẽ thuận lợi hơn do có lưu trữ chi tiết thiết kế, kết cấu, vật liệu của công trình.

sggp.org.vn

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Gói trọn vị Tết, trọn yêu thương

Gói trọn vị Tết, trọn yêu thương

Trong không khí rộn ràng của những ngày đầu xuân, xã Võ Lao tổ chức Ngày hội “Gói bánh chưng xanh – Đón xuân an lành”, thu hút sự tham gia đông đảo của Nhân dân các thôn trên địa bàn.

[Ảnh] Sắc màu Tết ở chợ phiên Cốc Ly

[Ảnh] Sắc màu Tết ở chợ phiên Cốc Ly

Chợ phiên Cốc Ly (chợ văn hóa Cốc Ly) ở thôn Thẩm Phúc, xã Bảo Nhai, tỉnh Lào Cai. Phiên chợ họp vào thứ 3 hằng tuần và là một trong những phiên chợ đông vui nhộn nhịp nhất vùng cao Tây Bắc. Cho đến nay, chợ phiên Cốc Ly vẫn giữ nguyên bản sắc văn hóa độc đáo, là nơi giao lưu, buôn bán của người dân vùng cao. Phiên chợ thứ Ba ngày 23 tháng Chạp năm Ất Tỵ càng tấp nập hơn khi người dân khắp xa gần tụ họp về sắm tết tạo nên không khí ngày áp tết nhộn nhịp, đầy sắc màu.

Gầu Tào - Hành trình đến Di sản

Gầu Tào - Hành trình đến Di sản

Không chỉ là “sợi dây” gắn kết cộng đồng trong đời sống văn hóa - tín ngưỡng, Gầu Tào còn là không gian nuôi dưỡng bản sắc, nơi những giá trị truyền thống của người Mông được trao truyền bền bỉ từ thế hệ này sang thế hệ khác. Ý nghĩa ấy càng trở nên sâu sắc hơn khi lễ hội Gầu Tào của đồng bào Mông  được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đầu năm 2025, mở ra cơ hội để di sản được bảo tồn, lan tỏa niềm tự hào trong đời sống cộng đồng người Mông của tỉnh Lào Cai.

Tết của người Cao Lan

Tết của người Cao Lan

Tỉnh Lào Cai hiện có hơn 10 nghìn người dân tộc Cao Lan (còn gọi là Sán Chay) sinh sống tập trung tại một số địa phương như: Yên Bình, Thác Bà, Trấn Yên, Xuân Ái… Trong quá trình phát triển, cộng đồng người Cao Lan vẫn gìn giữ những phong tục truyền thống đặc sắc, trong đó Tết Nguyên đán là dịp hội tụ rõ nét nhất các giá trị văn hóa, tâm linh và tinh thần cộng đồng.

Tái hiện Tết cung đình Thăng Long xưa và các nghi lễ "tống cựu nghinh tân"

Tái hiện Tết cung đình Thăng Long xưa và các nghi lễ "tống cựu nghinh tân"

Sáng 10/2, đúng ngày 23 tháng Chạp (ngày lễ ông Công, ông Táo), trong tiết xuân vui tươi, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội tổ chức hoạt động “Tống cựu nghinh tân”, tái hiện các nghi thức đón Tết của cung đình Thăng Long xưa như: Lễ tiến lịch, Lễ thả cá chép, Lễ thướng tiêu (dựng cây nêu), Lễ đổi gác.

[Ảnh] Ngày xuân về Bản Liền chơi còn lông gà

[Ảnh] Ngày xuân về Bản Liền chơi còn lông gà

Tiếng cười rộn rã hòa cùng nhịp bay của những quả còn lông gà đã trở thành âm thanh quen thuộc mỗi dịp lễ hội hay Tết đến ở xã Bản Liền. Còn lông gà là trò chơi dân gian, cũng là sợi dây kết nối cộng đồng, là niềm tự hào của người Tày nơi đây. Ngày nay, nét đẹp truyền thống này đang trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn thu hút du khách, góp phần tạo nên bản sắc văn hóa đặc sắc cho vùng cao Lào Cai.

Rộn ràng hương Tết trong gian bếp ở Mường Khương

Rộn ràng hương Tết trong gian bếp ở Mường Khương

Những ngày giáp Tết, khắp các bản làng rộn ràng không khí chuẩn bị đón năm mới. Trong gian bếp lửa ấm, đồng bào dân tộc Mông, Nùng, Bố Y ở khu vực Mường Khương tất bật làm những loại bánh truyền thống như bánh khoải, bánh giầy, gửi gắm vào đó tình cảm và ước vọng về một năm đủ đầy.

Trải nghiệm làng nghề - giờ học thú vị, ý nghĩa

Trải nghiệm làng nghề - giờ học thú vị, ý nghĩa

Thời gian qua, Trường Tiểu học Kim Đồng (phường Lào Cai) triển khai mô hình “Trải nghiệm làng nghề truyền thống” tại khuôn viên nhà trường. Thông qua phương pháp “học đi đôi với hành”, mô hình không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về văn hóa, lịch sử dân tộc mà còn góp phần rèn luyện kỹ năng sống, khơi dậy tinh thần sáng tạo và ý thức gìn giữ bản sắc truyền thống.

Ngày ông Công ông Táo - nét đẹp tín ngưỡng mở đầu mùa Tết của người Việt

Ngày ông Công ông Táo - nét đẹp tín ngưỡng mở đầu mùa Tết của người Việt

Ngày 23 tháng Chạp hằng năm từ lâu đã trở thành một dấu mốc quan trọng trong đời sống văn hóa - tâm linh của người Việt. Đây là dịp người dân làm lễ tiễn ông Công - ông Táo về chầu trời, báo cáo với Ngọc Hoàng những việc đã diễn ra trong suốt một năm, đồng thời cũng là thời điểm chính thức khởi động không khí Tết Nguyên đán.

Chuẩn bị chu đáo để lễ hội xuân diễn ra an toàn, văn minh

Chuẩn bị chu đáo để lễ hội xuân diễn ra an toàn, văn minh

Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 đến cũng là thời điểm bắt đầu các lễ hội xuân. Các ngành, địa phương trên địa bàn tỉnh đang tích cực chuẩn bị chu đáo công tác tổ chức, tăng cường công tác quản lý, bảo đảm cho các lễ hội diễn ra an toàn, vui tươi, lành mạnh, bản sắc

Đền Thượng sẵn sàng đón khách dịp Tết Nguyên đán

Đền Thượng sẵn sàng đón khách dịp Tết Nguyên đán

Những ngày giáp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, không khí xuân đã lan tỏa khắp không gian Đền Thượng, điểm đến tâm linh tiêu biểu của phường Lào Cai. Trong sắc đào phai, quất chín vàng, cờ hoa rực rỡ, ngôi đền cổ kính mang đậm dấu ấn lịch sử và văn hóa dân tộc đang được chỉnh trang chu đáo, sẵn sàng đón Nhân dân và du khách thập phương về du xuân, chiêm bái.

Nghi thức rước mẹ lúa trong lễ hội Cầu mùa của người Khơ Mú.

Tôn vinh nét đẹp lao động, sản xuất

Vào dịp đầu năm mới, đồng bào dân tộc Khơ Mú, phường Nghĩa Lộ tổ chức Lễ hội Cầu mùa để tạ ơn trời, đất và các thần linh phù hộ cho mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu; đồng thời tôn vinh nét đẹp trong lao động sản xuất.

Nhộn nhịp thị trường phụ kiện trang trí Tết

Nhộn nhịp thị trường phụ kiện trang trí Tết

Những ngày cận Tết Nguyên đán Bính Ngọ năm 2026, nhằm đáp ứng nhu cầu làm mới không gian sống, kinh doanh của người dân trong tỉnh, các loại phụ kiện trang trí Tết được bày bán với số lượng lớn, phổ biến ở nhiều dãy phố, khu chợ dân sinh.

fb yt zl tw