Buổi sáng ở xã Lâm Thượng, màn sương bảng lảng trên những triền núi, tiếng suối róc rách hòa vào nhịp sống yên bình của bản làng. Trong không gian ấy, những nếp nhà sàn của người Tày hiện lên giản dị mà ấm áp. Không cầu kỳ, không phô trương, nhưng chính sự mộc mạc ấy lại mang đến cảm giác gần gũi bình yên, thu hút nhiều du khách lựa chọn dừng chân.
Hầu hết các homestay tại đây vẫn giữ nguyên kiến trúc truyền thống: mái cọ, sàn gỗ, cầu thang gỗ dẫn lên không gian sinh hoạt chung. Bên trong, các vật dụng quen thuộc vẫn hiện hữu, từ chiếc bếp lửa, khung cửi đến bộ bàn ghế giản đơn. Mỗi chi tiết không chỉ phục vụ đời sống hàng ngày mà còn là một phần ký ức, kể lại câu chuyện về sinh hoạt, lao động và phong tục của người Tày qua nhiều thế hệ.
Chị Hoàng Thị Nẩy, chủ Homestay Dũng Phiêu ở thôn Nậm Chắn chia sẻ: "Du khách đến không chỉ để nghỉ ngơi mà còn để tìm hiểu, cảm nhận cuộc sống của người bản địa. Vì vậy, từ bữa ăn đến cách tiếp đón, các nếp sinh hoạt đều được giữ gìn như vốn có.
Chính điều đó đã tạo nên những trải nghiệm rất riêng. Du khách không chỉ là người ở trọ, mà trở thành một phần của gia đình, cùng chủ nhà nấu ăn, đi hái rau, dệt vải hay quây quần bên bếp lửa nghe kể chuyện. Những điều tưởng chừng giản dị ấy lại trở thành điểm nhấn, bởi đó là những trải nghiệm chân thực mà không phải loại hình du lịch nào cũng có được.
Những năm gần đây, Lâm Thượng đã chủ động phát triển du lịch cộng đồng theo hướng lấy văn hóa làm nền tảng. Từ vài mô hình ban đầu, đến nay toàn xã có hơn 10 homestay, cùng nhiều đội văn nghệ truyền thống, thu hút hàng chục nghìn lượt khách mỗi năm. Con số ấy không chỉ phản ánh sức hút của điểm đến mà còn cho thấy hướng đi phù hợp khi gắn phát triển du lịch với bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc Tày.
Theo ông Âu Văn Tình - Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, làm du lịch nhưng không được đánh mất văn hóa là nguyên tắc xuyên suốt ở Lâm Thượng. Người dân được khuyến khích giữ gìn nếp nhà sàn, phong tục tập quán và nét sinh hoạt hàng ngày. Chính sự nguyên bản ấy đã tạo nên sự khác biệt và giá trị bền vững cho du lịch địa phương.
Rời Lâm Thượng, đến với vùng Mường Lò - nơi được coi là cái nôi của văn hóa dân tộc Thái, du khách sẽ bước vào không gian văn hóa mang sắc thái rực rỡ và đậm đà hơn. Nếu ở vùng Tày là sự mộc mạc, trầm lắng, thì ở đây, văn hóa hiện lên qua những gam màu tươi sáng, qua cách bài trí, trang phục và nếp sinh hoạt.
Mỗi homestay giống như một “bảo tàng sống” - nơi văn hóa không nằm trong tủ kính mà hiện diện trong đời sống sinh hoạt thường ngày. Những tấm thổ cẩm rực rỡ, bộ trang phục truyền thống, cách đón tiếp khách hay những sinh hoạt cộng đồng… tất cả đều mang đậm dấu ấn văn hóa dân tộc Thái.
Đến Mường Lò, ẩm thực là một phần không thể thiếu trong hành trình trải nghiệm của du khách. Mâm cơm với xôi nếp Tú Lệ, pa pỉnh tộp, thịt gác bếp hay canh măng không chỉ hấp dẫn bởi hương vị mà còn chứa đựng cả tri thức dân gian, tập quán sản xuất và cách ứng xử với thiên nhiên của người dân nơi đây.
Anh La Minh Tiến - cán bộ Phòng Văn hóa - Xã hội phường Trung Tâm cho rằng, homestay ngày nay không chỉ là nơi lưu trú, mà là không gian để du khách cảm nhận trọn vẹn văn hóa, từ ẩm thực, nếp sinh hoạt đến giao tiếp. Mỗi chi tiết, dù nhỏ, đều góp phần tạo nên trải nghiệm tròn vẹn.
Điều đáng ghi nhận là nhiều chủ homestay đã trở thành những “người kể chuyện” thực thụ. Họ không chỉ phục vụ mà còn chủ động giới thiệu cho du khách về ý nghĩa của từng hoa văn, từng phong tục, từng món ăn. Sự chân thành, mộc mạc cùng sự hiểu biết sâu rộng về văn hóa đã giúp mỗi câu chuyện trở nên sống động và có chiều sâu hơn.
Không chỉ dừng lại ở một vài điểm, mô hình homestay gắn với văn hóa đang ngày càng được nhân rộng tại Lào Cai. Loại hình này không chỉ tạo sinh kế cho người dân mà còn góp phần gìn giữ, trao truyền những giá trị truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một.
Theo bà Đinh Thị Huyền - Giám đốc Trung tâm Hợp tác phát triển Tây Bắc, điều đáng mừng là người dân ngày càng ý thức rõ hơn vai trò của văn hóa trong phát triển du lịch. Không còn làm du lịch theo phong trào, nhiều homestay đã chủ động giữ gìn bản sắc, coi đó là yếu tố cốt lõi để phát triển lâu dài.
Thực tế cho thấy, khi văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm, du lịch không chỉ phát triển mà còn phát triển bền vững. Du khách đến không chỉ để nghỉ ngơi mà còn để tìm hiểu, kết nối và trải nghiệm. Và chính những giá trị bản địa giản dị nhưng độc đáo lại là điều tạo nên sức hút riêng của vùng cao.
Từ những nếp nhà sàn bình dị đến những không gian đậm sắc màu, mỗi homestay đang kể tiếp những câu chuyện văn hóa theo cách riêng của mình. Ở đó, văn hóa không bị “đóng khung”, mà hiện diện trong từng bữa cơm, từng nếp sinh hoạt, từng lời nói, tiếng cười.
Homestay - từ chỗ chỉ là nơi dừng chân, nay đã trở thành nơi lưu giữ ký ức, nơi kết nối con người và lan tỏa các giá trị truyền thống. Những câu chuyện bình dị ấy, lặng lẽ nhưng bền bỉ, đang góp phần tạo nên sức sống cho du lịch vùng cao hôm nay và mai sau.
