Những năm gần đây, cùng với yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, việc tổ chức các hoạt động học tập gắn với thực tiễn đang được nhiều cơ sở giáo dục quan tâm triển khai. Thay vì tiếp cận kiến thức qua sách vở, học sinh được tạo điều kiện tham gia các hoạt động trải nghiệm nhằm phát triển đồng thời kiến thức, kỹ năng và phẩm chất. Tại phường Lào Cai, Trường Tiểu học Kim Đồng là một trong những đơn vị tiên phong xây dựng không gian trải nghiệm làng nghề truyền thống ngay trong khuôn viên nhà trường, qua đó mang lại những hiệu quả tích cực trong giáo dục văn hóa, lịch sử và kỹ năng sống cho học sinh tiểu học.
Theo cô giáo Phạm Thị Hà - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Kim Đồng, xuất phát từ thực tế giảng dạy, nhà trường nhận thấy các giá trị văn hóa truyền thống nếu chỉ được truyền tải thông qua bài học lý thuyết sẽ khó tạo được dấu ấn đối với học sinh. Trên cơ sở đó, từ tháng 6/2022, nhà trường đã xây dựng khu trải nghiệm tái hiện một số làng nghề truyền thống lâu đời, như: gốm Bát Tràng, tranh dân gian Đông Hồ, đèn lồng Hội An... Không gian được thiết kế sinh động, trực quan, phù hợp với lứa tuổi, giúp học sinh không chỉ quan sát mà còn trực tiếp tham gia vào quá trình sáng tạo sản phẩm.
Trong các giờ học trải nghiệm, dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh được tìm hiểu về lịch sử hình thành làng nghề, ý nghĩa văn hóa của từng sản phẩm, đồng thời tự tay thực hành các công đoạn cơ bản, như: nặn gốm, in tranh, tô màu, trang trí hoa văn… Những kiến thức vốn khô khan trên sách trở nên gần gũi, dễ hiểu thông qua từng thao tác cụ thể, từng sản phẩm do chính các em tạo ra. Không khí lớp học vì thế trở nên sôi nổi, học sinh hào hứng, chủ động và tích cực hơn trong quá trình học tập.
Em Nguyễn Ngọc Hà - học sinh lớp 5A5 chia sẻ: "Trước đây, em chỉ biết đến tranh Đông Hồ qua hình ảnh trong sách giáo khoa. Khi được trực tiếp in tranh và tô màu, em hiểu hơn ý nghĩa của từng bức tranh. Em thấy rất vui vì được tự tay làm ra sản phẩm. Qua đó, em hiểu thêm về văn hóa dân gian và cảm thấy các giờ học thú vị hơn nhiều".
Việc đưa làng nghề truyền thống vào không gian học đường là cách làm hiệu quả để thực hiện phương châm “học đi đôi với hành”. Thông qua hoạt động trải nghiệm, học sinh không chỉ ghi nhớ kiến thức lâu hơn mà còn phát triển tư duy sáng tạo, khả năng quan sát, kỹ năng làm việc nhóm và giao tiếp.
Cô giáo Đỗ Lệ Hoa - Trường Tiểu học Kim Đồng cho biết: "Khi học sinh trực tiếp làm sản phẩm, các em sẽ hiểu hơn giá trị văn hóa, lịch sử các làng nghề. Mỗi sản phẩm không chỉ là kết quả của kỹ năng mà còn thể hiện sự kiên nhẫn, tỉ mỉ và tinh thần trách nhiệm của các em".
Bên cạnh giá trị giáo dục về kiến thức và kỹ năng, mô hình không gian trải nghiệm làng nghề còn góp phần quan trọng trong bồi đắp ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh. Trong bối cảnh đời sống hiện đại, việc giúp học sinh sớm nhận diện, trân trọng những giá trị truyền thống được xem là nhiệm vụ quan trọng của nhà trường. Thông qua tìm hiểu và thực hành các làng nghề truyền thống, học sinh dần nhận thức văn hóa dân tộc không phải là điều xa vời, mà gắn liền với đời sống hằng ngày.
Cô giáo Phạm Thị Hà khẳng định: "Không gian trải nghiệm làng nghề được xây dựng xuất phát từ mong muốn giáo dục học sinh một cách toàn diện, bền vững. Nhà trường xác định giáo dục văn hóa cần được bắt đầu từ trải nghiệm thực tiễn. Khi các em được trực tiếp làm ra sản phẩm, các em sẽ trân trọng hơn giá trị lao động, hiểu được ý nghĩa của việc gìn giữ và phát huy nghề truyền thống của dân tộc".
Việc triển khai mô hình không gian trải nghiệm làng nghề truyền thống là hướng đi phù hợp với mục tiêu đổi mới giáo dục hiện nay. Mô hình không chỉ góp phần nâng cao chất lượng dạy và học, mà còn đóng vai trò quan trọng trong giáo dục văn hóa, lịch sử, bồi dưỡng nhân cách và kỹ năng sống cho học sinh ngay từ bậc học đầu tiên.
"Trong thời gian tới, nhà trường dự kiến tiếp tục mở rộng nội dung trải nghiệm; tăng cường kết nối với các nghệ nhân, cơ sở làng nghề truyền thống để các hoạt động ngày càng phong phú, thiết thực và hiệu quả hơn”, cô giáo Phạm Thị Hà cho biết thêm.
Giáo dục không chỉ là quá trình truyền thụ tri thức, mà còn là hành trình hình thành nhân cách và nuôi dưỡng tâm hồn. Khi những giá trị văn hóa truyền thống được đưa vào học đường bằng những cách làm sáng tạo, gần gũi và thực chất, việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc sẽ được bắt đầu từ những trải nghiệm của học sinh hôm nay, tạo nền tảng vững chắc cho các thế hệ mai sau.
