Theo Chỉ thị, những năm qua, công tác thi, kiểm tra, đánh giá trong giáo dục đã được đổi mới, kết quả có nhiều bước tiến. Tuy nhiên, ở một số nơi, việc dạy học, kiểm tra, đánh giá và công tác tổ chức thi chưa phản ánh đúng thực chất chất lượng dạy và học.
Hành vi gian lận, vi phạm quy chế thi, thậm chí vi phạm nghiêm trọng trong công tác thi, vi phạm sự liêm chính trong học tập, nghiên cứu khoa học vẫn còn xảy ra.
Những hạn chế, sai phạm này làm sai lệch kết quả đánh giá, ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực, công bằng trong giáo dục, uy tín của ngành và niềm tin của xã hội.
Nguyên nhân chủ yếu là do một số giáo viên, cán bộ quản lý, người đứng đầu cơ sở giáo dục, đào tạo, cơ quan, tổ chức, các cá nhân liên quan chưa nhận thức đầy đủ vai trò, trách nhiệm, ý thức tuân thủ pháp luật chưa nghiêm, bệnh thành tích chưa được khắc phục triệt để; cơ chế quản lý đánh giá, thi đua, khen thưởng còn một số bất cập; cơ chế phòng ngừa, kiểm soát, giám sát còn có mặt chưa đồng bộ, chặt chẽ; việc phát hiện, xử lý vi phạm có nơi chưa kịp thời, chưa nghiêm minh.
Để xây dựng môi trường giáo dục trung thực, liêm chính, thực chất và thực hiện nhất quán phương châm “học thật, thi thật, đánh giá thật”, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Bộ trưởng Bộ GD&ĐT, các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan liên quan, Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố và người đứng đầu các cơ sở giáo dục thực hiện các nội dung cụ thể.
Người đứng đầu cơ sở giáo dục lấy phòng ngừa là chính, chủ động nhận diện nguy cơ, rủi ro và có biện pháp kiểm soát phù hợp, không để xảy ra gian lận, vi phạm trong kiểm tra, đánh giá, thi cử.
Chuyển mạnh từ tập trung phát hiện, xử lý vi phạm sang chủ động quản trị rủi ro, phòng ngừa từ sớm, từ xa, đồng thời phát hiện và xử lý nghiêm các vi phạm.
Rà soát tổng thể, hoàn thiện các quy định, quy chế thi, hướng dẫn, quy trình tổ chức thi, kiểm tra, đánh giá, tăng cường ứng dụng công nghệ và các biện pháp kỹ thuật để phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm.
Phân định rõ trách nhiệm theo chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và thiết lập cơ chế kiểm soát chéo, lưu vết hoạt động và kiểm tra độc lập đối với các khâu có nguy cơ cao, không để tổ chức, cá nhân can thiệp trái quy định vào quá trình kiểm tra, đánh giá và thi cử.
Kiên quyết phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời, nghiêm minh, đúng quy định các hành vi học thay, thi hộ, đạo văn, sửa điểm, làm lộ, lọt đề thi, sử dụng công nghệ cao để gian lận; hành vi bao che, tiếp tay hoặc lợi dụng chức vụ, quyền hạn để tác động đến kết quả học tập, kiểm tra, đánh giá và thi; xử lý nghiêm minh tổ chức, cá nhân vi phạm theo quy định, không có vùng cấm, không có ngoại lệ.
Bốn nhiệm vụ có thời hạn của Bộ trưởng Giáo dục
Bộ trưởng Bộ GD&ĐT được giao 5 nhiệm vụ, trong đó 4 nhiệm vụ phải hoàn thành trong tháng 11 và tháng 12 năm 2026.
Thứ nhất, rà soát toàn diện các quy định, quy chế thi và hướng dẫn về kiểm tra, đánh giá thường xuyên, định kỳ, cuối khóa và các quy định pháp luật có liên quan; kịp thời sửa đổi, bổ sung để nhận diện, phòng ngừa các phương thức gian lận mới về thi, kiểm tra, đánh giá, nghiên cứu khoa học, nhất là hành vi sử dụng trí tuệ nhân tạo, thiết bị công nghệ cao để gian lận. Quy định rõ hành vi bị nghiêm cấm, quy trình kiểm soát, thẩm quyền và trách nhiệm giải trình của cá nhân, tập thể có liên quan, hoàn thành trước 15/12.
Thứ hai, rà soát, đổi mới việc giao chỉ tiêu xếp loại, kết quả thi, kiểm tra, đánh giá để đánh giá thi đua, khen thưởng trong các cơ sở giáo dục, cơ sở đào tạo, cán bộ quản lý và nhà giáo theo hướng không tạo áp lực về thành tích.
Không lấy riêng tỷ lệ người học khá, giỏi, tỷ lệ tốt nghiệp hoặc kết quả thi để làm căn cứ đánh giá, xếp loại, khen thưởng tập thể, cá nhân, hoàn thành trước ngày 30/11.
Nghiêm cấm việc chỉ đạo, gây sức ép hoặc can thiệp trái quy định nhằm nâng điểm, nâng tỷ lệ tốt nghiệp, làm sai lệch kết quả học tập, kết quả thi hoặc che giấu vi phạm để đạt thành tích.
Thứ ba, rà soát, hướng dẫn việc sử dụng camera, thiết bị rà soát kim loại và các giải pháp kỹ thuật phù hợp tại những khu vực, khâu có nguy cơ cao trong quá trình tổ chức kiểm tra, đánh giá và thi, trước hết đối với các kỳ thi chọn học sinh giỏi cấp quốc gia và kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, bảo đảm thiết thực, hiệu quả, an toàn thông tin và phù hợp với quy định pháp luật, hoàn thành trước ngày 31/12.
Xây dựng lộ trình cụ thể, hướng dẫn từng bước triển khai kiểm tra, đánh giá và thi trên máy tính khi đáp ứng đủ điều kiện, bảo đảm công bằng, hiệu quả.
Thứ tư, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT cũng được giao hướng dẫn các Sở, cơ sở giáo dục phổ thông xây dựng, khai thác và sử dụng ngân hàng câu hỏi để phục vụ kiểm tra, đánh giá định kỳ, đánh giá thường xuyên bảo đảm bám sát mục tiêu, yêu cầu cần đạt của chương trình, tăng tính khách quan, phân hóa và đánh giá thực chất kết quả của người học, hoàn thành trước ngày 31/12.
Thứ năm, xây dựng, hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu phục vụ phân tích, đối sánh kết quả học tập, kiểm tra, đánh giá và thi để kịp thời phát hiện, cảnh báo dấu hiệu bất thường, nguy cơ gian lận; thiết lập, vận hành hiệu quả cơ chế tiếp nhận phản ánh, kiến nghị, tố giác và xử lý thông tin theo đúng thẩm quyền, quy định của pháp luật.
Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố được giao chịu trách nhiệm về chất lượng, kỷ cương trong thi cử, kiểm tra, đánh giá.
Chỉ đạo sở giáo dục và đào tạo, các cơ sở giáo dục tổ chức các hoạt động kiểm tra, đánh giá và không chạy theo thành tích, không can thiệp trái quy định vào kết quả học tập và kết quả thi; tăng cường công tác kiểm tra và xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm, không có vùng cấm, không có ngoại lệ.
Bộ Công an phối hợp rà soát quy định, chế tài xử lý hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến gian lận trong kiểm tra, đánh giá và thi cử.
Chủ động nắm tình hình, phát hiện, phòng ngừa, đấu tranh, xử lý hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến kiểm tra, đánh giá và tổ chức thi theo chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền.
Tăng cường phát hiện, điều tra, xử lý hành vi có dấu hiệu tội phạm như tổ chức gian lận thi cử, làm giả tài liệu, mua bán đề thi, đưa hoặc nhận hối lộ, lợi dụng chức vụ, quyền hạn, can thiệp trái phép vào kết quả thi và hành vi vi phạm pháp luật khác.
