Năm học 2026-2027, ngành giáo dục tiếp tục tinh giản nội dung, nâng chất lượng giờ học chính khóa, tổ chức dạy học hai buổi/ngày phù hợp điều kiện; tăng thực hành, trải nghiệm, STEM, năng lực số, trí tuệ nhân tạo, ngoại ngữ... Đáng chú ý, trong năm học này, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang tiến hành sửa đổi đồng bộ chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông năm 2018 nhằm đáp ứng yêu cầu về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Chương trình, sách giáo khoa sẽ được rà soát, đánh giá tổng thể để xác định những nội dung cần tiếp tục hoàn thiện, bổ sung phù hợp yêu cầu mới theo hướng giảm tính hàn lâm, tăng tính trải nghiệm trong các môn học.
Đây không phải là việc xây dựng lại chương trình và sách giáo khoa từ đầu, mà là quá trình kế thừa, rà soát, cập nhật, bổ sung và điều chỉnh trên cơ sở những nội dung đang thực hiện, phù hợp yêu cầu mới đặt ra trong Nghị quyết số 71-NQ/ TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo và các chỉ đạo của cấp có thẩm quyền.
Việc hoàn thiện sách giáo khoa sẽ kế thừa và cập nhật, bổ sung những yêu cầu mới của chương trình giáo dục phổ thông như: Tăng cường giáo dục đạo đức, nhân cách, lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm, khát vọng cống hiến; bổ sung, cập nhật các nội dung về lịch sử, văn hóa, truyền thống dân tộc và các nhân vật lịch sử, tiền bối cách mạng phù hợp với yêu cầu của chương trình và lứa tuổi học sinh. Đồng thời, tiếp tục rà soát nội dung sách giáo khoa theo hướng thiết thực, dễ tiếp cận, phù hợp điều kiện dạy học thực tế ở các vùng, miền; giảm những nội dung trùng lặp, nặng về lý thuyết hoặc quá chuyên sâu, không cần thiết đối với giáo dục phổ thông.
Vụ trưởng Giáo dục phổ thông (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Thái Văn Tài khẳng định, việc điều chỉnh chương trình lần này không nhằm xây dựng lại toàn bộ Chương trình giáo dục phổ thông 2018, mà tiếp tục hoàn thiện và phát triển trên cơ sở giữ vững mục tiêu giáo dục. Trong quá trình dạy học, sách giáo khoa được xác định là một phương án học liệu, giáo viên có thể chủ động khai thác các nguồn học liệu phù hợp khác để phục vụ bài giảng.
Đề cập vấn đề sửa đổi chương trình, sách giáo khoa, thầy giáo Vũ Ngọc Hòa, giáo viên môn Toán, Trường trung học phổ thông Ngô Quyền (tỉnh Đồng Nai) nêu ý kiến: Cần giảm tiết Hoạt động trải nghiệm và duy trì trở lại tiết sinh hoạt lớp của giáo viên chủ nhiệm.
Thầy phân tích, tại sao cấp trung học phổ thông lại bỏ tiết sinh hoạt lớp nhưng lại có ba tiết Hoạt động trải nghiệm? Vấn đề thứ hai, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần xem xét không bắt buộc dạy học chuyên đề môn Toán; chuyên đề này chỉ phù hợp với lớp chọn, trường chuyên, thực tế rất nhiều trường đã cắt giảm chuyên đề Toán. Nội dung chương trình môn Toán lớp 10, lớp 11 cần giảm tải, lớp 12 nên bỏ phần xác suất có điều kiện. So sánh với chương trình môn Toán của Việt Nam vẫn nặng hơn chương trình môn Toán của Hoa Kỳ. Môn Toán cần duy trì bốn tiết/tuần để tăng cường các tiết bài tập sẽ phù hợp thực tế. Cấp trung học phổ thông nên để môn Hoạt động trải nghiệm 35 tiết/năm học; môn Giáo dục địa phương nên bỏ và chọn nội dung cần thiết tích hợp vào các môn: Ngữ văn, Lịch sử và Địa lý; môn tiếng Anh nên để 70 tiết/năm như các môn cơ bản khác, giảm mức độ khó của ngữ pháp, tăng thời gian thực hành kỹ năng nghe và nói.
Ở cấp trung học cơ sở, nên tách môn, không để sách “tổ hợp” như hiện nay và môn Hoạt động trải nghiệm cũng nên giảm còn 35 tiết/năm, môn tiếng Anh nên thiên về kỹ năng nói và nghe…
Bộ Giáo dục và Đào tạo cần mở rộng việc lấy ý kiến đóng góp của giáo viên từng môn học ở từng cấp học để biên soạn lại một bộ sách mới phù hợp.
Thầy giáo Trần Trung Hiếu, giáo viên môn Lịch sử, Trường trung học phổ thông Chuyên Phan Bội Châu (tỉnh Nghệ An) chia sẻ, việc Bộ Giáo dục và Đào tạo đặt vấn đề rà soát, chỉnh sửa chương trình, sách giáo khoa trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính là một cơ hội cần được nhìn rộng hơn: Không chỉ sửa những địa danh, số liệu bị tác động bởi thay đổi địa giới, mà phải mạnh dạn rà soát cả những bất cập mang tính căn bản của Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018. Một trong những vấn đề ấy là tên gọi và cấu trúc kiến thức của môn “Giáo dục kinh tế và pháp luật”.
Thầy Trần Trung Hiếu băn khoăn, nêu vấn đề: Một môn học có nhiệm vụ quan trọng là giáo dục con người về đạo đức, trách nhiệm, quyền và nghĩa vụ, lối sống, pháp luật, kinh tế và ý thức công dân lại không còn mang tên “Giáo dục công dân”. Trong chương trình năm 2006, “Giáo dục công dân” là tên gọi quen thuộc, rõ nghĩa, trực tiếp xác định đối tượng và mục tiêu giáo dục, sang Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018, tên môn được đổi thành “Giáo dục kinh tế và pháp luật”. Đây không đơn thuần là thay đổi vài chữ trên bìa sách mà tên môn học là “tuyên ngôn” về mục tiêu giáo dục. Khi “Giáo dục công dân” biến mất khỏi tên môn, câu hỏi cần được đặt ra là trọng tâm cuối cùng của môn học là hình thành một công dân hay trang bị một số kiến thức về kinh tế và pháp luật.
“Vấn đề càng đáng suy nghĩ khi nội dung môn học được thiết kế theo hướng tích hợp kiến thức kinh tế, pháp luật với giáo dục đạo đức, lối sống và các vấn đề xã hội. Nhưng trên thực tế, một cái tên quá dài và thiên về hai lĩnh vực chuyên môn rất dễ làm lu mờ mục tiêu lớn nhất: Giáo dục năng lực và trách nhiệm công dân. Chương trình xác định, giáo dục phổ thông không chỉ truyền đạt kiến thức mà phải góp phần hình thành phẩm chất và năng lực người học, vì vậy tên môn học cần phản ánh đúng mục tiêu ấy. Một học sinh sau 12 năm học cần trở thành một con người có tri thức, có đạo đức, có ý thức pháp luật, biết ứng xử với cộng đồng, hiểu trách nhiệm đối với đất nước và biết tham gia đời sống xã hội, đó trước hết là giáo dục công dân”, thầy Trần Trung Hiếu chia sẻ.
