Những năm gần đây, du lịch phát triển mạnh mẽ, trở thành ngành kinh tế mũi nhọn tại nhiều địa phương. Tuy nhiên, đi cùng với sự tăng trưởng là những thách thức trong việc bảo tồn và gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống - yếu tố cốt lõi tạo nên sức hấp dẫn bền vững. Trước thực tế đó, nhiều địa phương của tỉnh đang nỗ lực tìm hướng đi phù hợp, vừa phát triển kinh tế, vừa giữ gìn “hồn cốt” văn hóa dân tộc.
Tại xã Tân Hợp, du lịch sinh thái được định hướng phát triển theo hướng có kiểm soát, hài hòa với thiên nhiên. Những căn nhà bằng tre, gỗ tạo nên không gian mộc mạc, yên bình, tái hiện nhịp sống chậm của làng quê, mang đến cho du khách đam mê du lịch trải nghiệm nghỉ dưỡng cảm giác gần gũi và cân bằng.
Nằm trong vùng lõi Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu, thôn Nà Hẩu được bao bọc bởi rừng nguyên sinh với hệ sinh thái đa dạng. Hang động, thác nước cùng không khí trong lành là điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch sinh thái. Với hơn 98% dân số là đồng bào dân tộc Mông, xã Tân Hợp tích cực vận động người dân bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời phát triển du lịch cộng đồng và trải nghiệm.
Gia đình bà Ly Thị Tùng ở thôn Nà Hẩu là một trong những mô hình tiêu biểu. Khu nhà cộng đồng được bố trí gọn gàng, sạch sẽ, phục vụ du khách trải nghiệm sinh hoạt truyền thống. Khách du lịch đến đây không chỉ lưu trú mà còn được thưởng thức các món ăn đặc trưng như: gà đen, cá tầm, ốc đá, rau rừng… và tham gia vào đời sống thường nhật của người dân. Chính những trải nghiệm chân thực này đã giúp thu hút du khách quay trở lại, góp phần cải thiện thu nhập cho nhiều hộ gia đình.
Nhận thức rõ vai trò của văn hóa, xã Tân Hợp đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ như khôi phục lễ hội truyền thống, bảo tồn kiến trúc nhà ở, truyền dạy nghề cho thế hệ trẻ, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.
Ông Trương Ngọc Tuân, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Tân Hợp cho biết: “Địa phương xác định phát triển du lịch theo hướng bền vững, lấy du lịch cộng đồng và du lịch sinh thái làm trọng tâm. Trong đó, xã chú trọng khai thác các giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc thiểu số như Lễ Cấp sắc của người Dao, Lễ Cúng rừng của người Mông Nà Hẩu - đều đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Hằng năm, địa phương tổ chức nhiều hoạt động nhằm gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc. Đồng thời, xã tiếp tục quy hoạch các điểm, tuyến du lịch, từng bước hoàn thiện hạ tầng thiết yếu; khuyến khích người dân và doanh nghiệp tham gia đầu tư, đẩy mạnh quảng bá, xây dựng hình ảnh du lịch Tân Hợp thân thiện, đậm đà bản sắc”.
Cùng với Tân Hợp, xã Lâm Thượng cũng đang từng bước khẳng định hướng đi riêng khi gắn phát triển du lịch với bảo tồn văn hóa dân tộc Tày. Từ phong tục, tập quán, trang phục đến kiến trúc nhà sàn và phương thức sản xuất nông nghiệp đều được gìn giữ, trở thành điểm nhấn thu hút du khách.
Mô hình homestay của gia đình chị Hoàng Thị Ngọt ở thôn Khéo Lẹng là một ví dụ điển hình. Chia sẻ về quan điểm làm du lịch trên nền tảng văn hoá truyền thống của gia đình, chị Hoàng Thị Ngọt cho biết: “Từ khi làm du lịch, gia đình đã thống nhất với phương án duy trì nếp nhà sàn đã gắn bó hơn 70 năm, chỉ cải tạo và cùng nhau trang trí thêm một số chi tiết giúp ngôi nhà trở nên thuận tiện, phù hợp với việc tiếp đón du khách hơn. Tôi cũng thường xuyên sưu tầm, trang trí thêm những vật dụng, trang phục truyền thống của dân tộc Tày để du khách có thể trải nghiệm”.
Theo ông Âu Văn Tình - Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Lâm Thượng, những năm gần đây địa phương đã tích cực khuyến khích người dân phát triển du lịch cộng đồng, lấy văn hóa làm điểm nhấn. Các mô hình homestay gắn với du lịch phát triển hiệu quả; từ vài mô hình ban đầu, đến nay toàn xã đã có 10 homestay, 5 đội văn nghệ truyền thống, thu hút trên 25.000 lượt du khách mỗi năm.
“Xã chú trọng tuyên truyền, vận động và liên kết các hộ dân, các đội văn nghệ để phục vụ các tour, tuyến du lịch, qua đó nâng cao chất lượng trải nghiệm cho du khách. Đây cũng là hướng đi phù hợp, góp phần vừa phát triển kinh tế, vừa gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa địa phương”, ông Âu Văn Tình chia sẻ.
Thực tế cho thấy, mô hình homestay gắn với bản sắc văn hóa đang ngày càng được nhân rộng trên địa bàn tỉnh Lào Cai. Không chỉ tạo sinh kế, loại hình này còn góp phần bảo tồn, trao truyền và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống. Nhận thức của người dân, đặc biệt là giới trẻ, cũng có sự chuyển biến rõ rệt khi chủ động học hỏi và gìn giữ. Văn hóa vì thế không còn chỉ là “di sản để nhớ” mà đã trở thành nguồn lực phát triển, gắn trực tiếp với đời sống.
Giữ gìn bản sắc văn hóa trong dòng chảy du lịch không chỉ là trách nhiệm của chính quyền và người dân địa phương, mà còn cần sự chung tay của mỗi du khách. Khi những giá trị truyền thống được trân trọng và bảo tồn, du lịch mới có thể phát triển bền vững, mang lại những hành trình thực sự ý nghĩa.
Trình bày: Thủy Thanh
