Bài 1: Tiềm năng du lịch từ những bản làng vùng cao

Nằm giữa trùng điệp núi rừng Tây Bắc, các xã vùng cao thuộc huyện Mù Cang Chải (cũ) từ lâu đã trở thành một trong những điểm du lịch đặc sắc của vùng trung du và miền núi phía Bắc. Không chỉ nổi tiếng với danh thắng ruộng bậc thang, nơi đây còn sở hữu cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, bản sắc văn hóa đậm nét của đồng bào Mông cùng những bản làng vẫn giữ được nếp sinh hoạt truyền thống. Những yếu tố này đang mở ra tiềm năng lớn để phát triển du lịch cộng đồng, từng bước tạo sinh kế cho người dân vùng cao.

Cảnh quan ruộng bậc thang - tài nguyên du lịch đặc sắc

Nhắc đến du lịch Mù Cang Chải, nhiều du khách nghĩ ngay đến những thửa ruộng bậc thang trải dài trên các sườn núi. Các khu ruộng bậc thang tại La Pán Tẩn, Chế Cu Nha và Dế Xu Phình đã được xếp hạng danh thắng cấp quốc gia, trở thành điểm đến quen thuộc của nhiều du khách trong và ngoài nước.

Vào mùa lúa chín, những thửa ruộng vàng óng uốn lượn theo sườn núi tạo nên bức tranh thiên nhiên ấn tượng, thu hút đông du khách đến tham quan, chụp ảnh. Tuy nhiên, không chỉ vào mùa vàng, ruộng bậc thang nơi đây còn mang những vẻ đẹp riêng theo từng thời điểm trong năm.

Ruộng bậc thang không chỉ là di sản canh tác của đồng bào vùng cao, mà còn trở thành nguồn tài nguyên du lịch đặc sắc, có sức hút lớn đối với du khách trong nước và quốc tế.

Bên cạnh cảnh quan thiên nhiên, nhiều bản làng của đồng bào Mông tại các xã vùng cao cũng hấp dẫn du khách khi vẫn giữ được nhiều nét sinh hoạt truyền thống.

Tại các xã như Púng Luông, Mù Cang Chải, Nậm Có, Lao Chải, du khách dễ dàng bắt gặp những nếp nhà gỗ truyền thống nằm nép mình bên sườn núi. Cuộc sống của người dân nơi đây vẫn gắn bó với ruộng nương và các tập quán sản xuất lâu đời.

Nhiều phong tục văn hóa của người Mông như làm bánh giầy, nấu rượu ngô, dệt vải lanh, cùng các lễ hội truyền thống vẫn được duy trì, trở thành những trải nghiệm hấp dẫn đối với du khách khi đến với các bản làng vùng cao.

Lùng Cúng - nơi hoa đào nở giữa tầng mây

Nằm ở độ cao hơn 1.300 m so với mực nước biển, thôn Lùng Cúng, xã Nậm Có được ví như một “ốc đảo” giữa trùng điệp núi rừng Tây Bắc, nơi lưu giữ nhiều nét nguyên sơ của thiên nhiên và văn hóa bản địa.

Toàn thôn hiện có 219 hộ với hơn 1.200 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào Mông. Ngoài sản xuất các loại cây đặc trưng như thảo quả, táo mèo (sơn tra), Lùng Cúng còn sở hữu cảnh quan tự nhiên hấp dẫn đối với du lịch trải nghiệm.

Những triền núi phủ hoa đào mỗi độ xuân về, rừng sơn tra nở trắng vào mùa hạ, hay những cung đường mây phủ quanh năm đã tạo nên cảnh sắc đặc trưng của vùng cao.

Một bước ngoặt đáng chú ý đối với tiềm năng du lịch của bản là việc phủ sóng điện thoại từ đầu năm 2026. Khi hình ảnh những vườn đào nở rực được người dân chia sẻ trên mạng xã hội, đặc biệt thông qua các buổi livestream của thanh niên địa phương, Lùng Cúng nhanh chóng được nhiều người biết đến.

Chỉ trong dịp Tết Bính Ngọ 2026, khoảng 5.000 lượt du khách đã vượt hàng chục kilômét đường núi để đến tham quan, chụp ảnh và trải nghiệm cuộc sống bản địa.

Sự xuất hiện của du khách đã mở ra những nguồn sinh kế mới cho người dân: thanh niên chở khách bằng xe máy, một số hộ gia đình bắt đầu làm dịch vụ ăn nghỉ tạm thời, các vườn hoa trở thành điểm check-in thu hút du khách.

Tuy vậy, tiềm năng du lịch của Lùng Cúng vẫn đang ở giai đoạn khai thác ban đầu.

Con đường vào bản dài khoảng 25 km từ trung tâm xã Nậm Có hiện chủ yếu là đường đất, mùa mưa trơn trượt, việc đi lại phụ thuộc nhiều vào xe máy hoặc đi bộ. Điện lưới quốc gia cũng mới bắt đầu được kéo vào thôn. Những hạn chế về hạ tầng giao thông và điện sinh hoạt đang trở thành “nút thắt” đối với việc phát triển du lịch.

Nếu được đầu tư đồng bộ về đường, điện và các dịch vụ cơ bản, Lùng Cúng hoàn toàn có thể trở thành điểm đến du lịch cộng đồng đặc sắc, góp phần tạo sinh kế mới và cải thiện đời sống cho người dân địa phương.

Dư địa phát triển còn rất lớn

Những năm gần đây, nhiều hộ dân tại các xã vùng cao đã bắt đầu tham gia phát triển du lịch cộng đồng. Nhiều ngôi nhà truyền thống của đồng bào được cải tạo thành homestay để phục vụ du khách lưu trú và trải nghiệm cuộc sống bản địa.

Tại xã Mù Cang Chải, anh Giàng A Lù - chủ homestay Lều Gió cho biết du lịch đã mở ra nguồn thu nhập đáng kể cho gia đình.

“Từ khi làm homestay, khách đến trải nghiệm cuộc sống bản địa ngày càng nhiều, thu nhập của gia đình cũng ổn định hơn”, anh Lù chia sẻ.

Không chỉ cung cấp dịch vụ lưu trú, nhiều hộ dân còn tổ chức bữa ăn truyền thống, giới thiệu ẩm thực địa phương, đồng thời hướng dẫn du khách tham quan bản làng và trải nghiệm các sinh hoạt thường ngày của đồng bào.

Du lịch cộng đồng vì thế đang từng bước trở thành hướng phát triển kinh tế mới ở nhiều bản làng vùng cao, vừa tạo thêm sinh kế cho người dân, vừa góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương.

Tuy nhiên, theo anh Giàng A Lù, tiềm năng phát triển du lịch ở Mù Cang Chải vẫn chưa được khai thác tương xứng. Hoạt động du lịch hiện còn mang tính tự phát, nhiều hộ dân dù có ý tưởng đầu tư nhưng vẫn thiếu vốn và kinh nghiệm tổ chức dịch vụ.

Ngoài ruộng bậc thang, nhiều cảnh quan tự nhiên khác như rừng nguyên sinh, thác nước, các tuyến trekking qua bản làng cũng có tiềm năng lớn để phát triển du lịch trải nghiệm.

Tiềm năng đã rõ, song để du lịch thực sự trở thành động lực phát triển kinh tế cho người dân địa phương, các hoạt động du lịch cần được tổ chức bài bản và chuyên nghiệp hơn.

Thực tế cho thấy, dù lượng du khách ngày càng tăng, du lịch tại nhiều xã vùng cao vẫn mang tính mùa vụ, chủ yếu tập trung vào một số thời điểm cao điểm trong năm. Điều này khiến nguồn thu từ du lịch chưa ổn định và chưa tạo được sinh kế bền vững cho người dân.

Bài toán đặt ra hiện nay là làm thế nào để khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có, đồng thời tổ chức lại hoạt động du lịch theo hướng đa dạng sản phẩm, kéo dài thời gian lưu trú và phân bổ dòng khách hợp lý trong năm.

Bài 2: Từ mùa vàng đến sinh kế bền vững