Lâm Thượng hội tụ nhiều lợi thế để phát triển du lịch cộng đồng. Nơi đây vẫn giữ được cảnh quan tự nhiên tương đối nguyên sơ với hệ sinh thái rừng, suối, ruộng bậc thang - những yếu tố rất phù hợp để phát triển du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm. Bên cạnh đó, địa phương còn có nhiều sản phẩm nông nghiệp đặc trưng đã được thị trường biết đến như gạo nếp Lào Mu, vịt bầu, cá bống, măng mai.
Đặc biệt, cộng đồng dân cư vẫn bảo tồn được nhiều giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc như trang phục dân tộc, hát Then, đàn Tính, các lễ hội dân gian, nghề dệt thổ cẩm, đan lát, nấu rượu ngô men lá… Đây chính là nền tảng quan trọng để Lâm Thượng xây dựng mô hình du lịch cộng đồng theo định hướng “lấy cộng đồng làm trung tâm, lấy văn hóa bản địa làm bản sắc, lấy phát triển bền vững làm mục tiêu”.
Những năm gần đây, du lịch cộng đồng tại Lâm Thượng đã từng bước hình thành và có những chuyển biến tích cực. Toàn xã hiện có 6 mô hình homestay và farmstay đang hoạt động, quy mô phục vụ từ 10 - 20 khách mỗi lượt lưu trú. Doanh thu của các mô hình này dao động từ khoảng 50 triệu đồng đến 800 triệu đồng/năm, chủ yếu do các hộ gia đình trực tiếp quản lý.
Điểm đáng chú ý là lực lượng tham gia làm du lịch phần lớn là người trẻ, có trình độ, từng học tập, làm việc ở nhiều nơi rồi trở về quê hương khởi nghiệp. Một số hộ dù chưa được đào tạo bài bản nhưng đã chủ động học hỏi, tiếp cận các mô hình mới để phát triển dịch vụ. Trong cộng đồng bước đầu hình thành sự liên kết giữa các cơ sở lưu trú, thể hiện qua việc chia sẻ nguồn khách, hỗ trợ lẫn nhau trong hoạt động kinh doanh.
Một số mô hình tiêu biểu có thể kể đến như Xới Farmstay với định hướng đầu tư bài bản về thương hiệu, truyền thông, kết hợp lưu trú với trải nghiệm sinh thái, tổ chức workshop ẩm thực và thủ công truyền thống. Dũng Phiêu Homestay và Jack Ecolodge nổi bật với thế mạnh ẩm thực bản địa, kết nối các tour trekking rừng, trải nghiệm tắm thác. Ngọt’s House khai thác phân khúc nhỏ, gần gũi với thiên nhiên. Mỏ nước Cát Sỏi trở thành điểm đến thu hút khách nội địa theo mùa với các hoạt động tắm suối, nghỉ ngơi, ăn uống giữa không gian tự nhiên.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy hoạt động du lịch tại Lâm Thượng hiện vẫn chủ yếu dừng ở phát triển các mô hình đơn lẻ, chuỗi dịch vụ du lịch cộng đồng mới còn chưa bài bản và hoàn chỉnh. Một số cơ sở còn hạn chế về cơ sở vật chất, điều kiện vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm cũng như kỹ năng phục vụ khách. Sản phẩm du lịch còn đơn điệu, thiếu chiều sâu trải nghiệm; công tác quảng bá, liên kết tour tuyến còn hạn chế; lực lượng lao động du lịch phần lớn chưa qua đào tạo chuyên môn.
Ông Hoàng Văn Cói - Phó Chủ tịch UBND xã Lâm Thượng chia sẻ: Đây là những “điểm nghẽn” cần tháo gỡ nếu Lâm Thượng muốn đạt mục tiêu xây dựng làng du lịch cộng đồng theo tiêu chuẩn ASEAN.
Trước yêu cầu đó, sau khi hợp nhất, UBND xã Lâm Thượng đã thành lập ban chỉ đạo phát triển du lịch; đồng thời tham mưu Đảng ủy xây dựng đề án phát triển du lịch giai đoạn 2026 - 2030 trên cơ sở tiếp cận Bộ tiêu chí Làng du lịch cộng đồng ASEAN. Địa phương phối hợp chặt chẽ với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Dự án TA6776 của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) triển khai đồng bộ nhiều hoạt động như: khảo sát tiền khả thi, đánh giá tiềm năng; tổ chức tham vấn cộng đồng; tham quan học tập kinh nghiệm tại các địa phương có mô hình du lịch cộng đồng phát triển; thành lập ban quản lý du lịch cộng đồng; tư vấn cải tạo cơ sở vật chất; tập huấn kỹ năng chế biến ẩm thực; khảo sát, xây dựng các tuyến đi bộ trải nghiệm; thiết kế mô hình lưu trú mẫu…
Đồng thời, xã tiến hành rà soát, đánh giá theo Bộ tiêu chí Làng du lịch cộng đồng ASEAN tại các thôn Khéo Lẹng, Tông Pình Cại, Tông Pắng. Kết quả cho thấy, Lâm Thượng đã đáp ứng tương đối tốt một số nhóm tiêu chí như quyền sở hữu và quản lý cộng đồng, chất lượng dịch vụ ăn uống, chất lượng cơ sở lưu trú. Tuy nhiên, địa phương vẫn còn 7 tiêu chí chưa đạt, tập trung vào các nội dung như phúc lợi xã hội, bảo vệ môi trường, tương tác giữa cộng đồng và du khách, chất lượng tour và hướng dẫn, an toàn vệ sinh, kết nối với doanh nghiệp lữ hành quốc tế và ứng dụng công nghệ.
Nhằm từng bước hoàn thiện các tiêu chí và hướng tới mục tiêu đạt chuẩn Làng du lịch cộng đồng ASEAN theo kế hoạch của UBND tỉnh giai đoạn 2026 - 2028, Lâm Thượng đã chủ động xây dựng kế hoạch phát triển du lịch năm 2026 và giai đoạn 2026 - 2030; kiện toàn ban chỉ đạo, ban quản lý theo hướng rõ vai trò, trách nhiệm và cơ chế phối hợp; đồng thời định hướng phát triển làng du lịch cộng đồng theo chuẩn ASEAN với sự hỗ trợ của các chuyên gia.
Một trong những giải pháp nổi bật đang được triển khai là phát động cuộc thi “Cải tạo cảnh quan môi trường hộ gia đình, thôn bản xây dựng làng du lịch cộng đồng đạt tiêu chuẩn ASEAN”. Cuộc thi hướng tới việc chỉnh trang không gian sống của từng hộ gia đình gắn với tạo dựng diện mạo chung cho các thôn bản.
Các hộ dân tham gia sẽ cải tạo khu vực cổng, hàng rào, khuôn viên nhà ở theo hướng hài hòa với cảnh quan tự nhiên, đảm bảo yếu tố thẩm mỹ và giữ gìn bản sắc văn hóa địa phương. Những vật liệu thân thiện môi trường như tre, gỗ, đá, sỏi cùng các loại cây xanh, hoa bản địa được khuyến khích sử dụng để tạo nên không gian gần gũi, sinh thái.
Cuộc thi hiện thu hút gần 40 hộ dân tại các thôn Tông Pình Cại, Khéo Lẹng, Tông Pắng và Nặm Chắn tham gia. Chị Hoàng Thị Nẩy - chủ homestay Dũng Phiêu ở thôn Nậm Chắn chia sẻ: “Tham gia cuộc thi, gia đình tôi được các chuyên gia hướng dẫn cụ thể cách cải tạo cảnh quan phù hợp với điều kiện thực tế. Những nội dung này rất thiết thực, chúng tôi có thể áp dụng ngay để chỉnh trang không gian homestay xanh, sạch, đẹp hơn, tạo ấn tượng tốt với du khách”.
Cuộc thi cũng góp phần thúc đẩy sự tham gia tích cực của cộng đồng dân cư trong việc cải tạo, chỉnh trang cảnh quan chung tại các thôn, bản. Người dân các thôn: Tông Pình Cại, Khéo Lẹng và Tông Pắng sẽ phối hợp chỉnh trang các khu sinh hoạt cộng đồng như: khuôn viên nhà văn hóa, các tuyến đường nội thôn và liên thôn, góp phần xây dựng không gian du lịch đồng bộ, sạch đẹp.
Thực tế cho thấy, cuộc thi đã tạo chuyển biến rõ nét trong nhận thức và hành động của người dân: mỗi hộ gia đình trở thành một “điểm nhấn xanh”, mỗi tuyến đường dần hình thành “đường hoa”, mỗi thôn, bản từng bước trở thành không gian văn hóa đặc sắc, an toàn, thân thiện.
Song song với đó, Lâm Thượng đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ như ban hành quy ước bảo vệ môi trường trong hoạt động du lịch; tuyên truyền phân loại rác thải, hạn chế sử dụng nhựa dùng một lần; đa dạng hóa sản phẩm du lịch và tăng cường sự tương tác giữa du khách với cộng đồng.
Địa phương chú trọng phát triển các sản phẩm trải nghiệm gắn với đời sống sản xuất, văn hóa, ẩm thực; tổ chức giao lưu văn nghệ, thể thao dân gian; khuyến khích người dân trực tiếp tham gia quảng bá hình ảnh địa phương. Cùng với đó, tập trung nâng cao chất lượng tour tuyến, chuẩn hóa các tuyến trekking, đào tạo kỹ năng cho đội ngũ hướng dẫn viên bản địa, xây dựng nội dung thuyết minh thống nhất, mang đậm bản sắc Lâm Thượng…
Với sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, sự hỗ trợ của các cơ quan chuyên môn và đặc biệt là sự chủ động, tích cực của người dân, Lâm Thượng đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng làng du lịch cộng đồng đạt tiêu chuẩn ASEAN. Đây không chỉ là hướng đi để phát triển kinh tế, mà còn góp phần gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, hướng tới phát triển bền vững.
