Những nếp nhà sàn bắt đầu đỏ lửa, chuẩn bị mâm cỗ dâng cúng tổ tiên và mời anh em, họ hàng đến chung vui. Phong tục này từ lâu đã trở thành nhịp cầu gắn kết cộng đồng, giúp lưu giữ vẹn nguyên giá trị truyền thống tốt đẹp của người dân vùng cao.
Không đợi đến giao thừa hay mùng 1 đầu năm, không khí Tết tại xã Lâm Thượng bắt đầu trong từng nếp nhà sàn từ sau ngày 15 tháng Chạp. Tuy nhiên, thời điểm rộn ràng nhất thường vào khoảng từ 23 đến 29 tháng Chạp.
Gia đình ông Hoàng Văn Khôn có các con công tác xa, do đặc thù công việc và khoảng cách địa lý, việc tụ họp đầy đủ các thành viên vào ngày mùng 1 hoặc mùng 2 Tết là điều rất khó thực hiện. Vì vậy, gia đình ông chọn ăn Tết sớm vào ngày 27 tháng Chạp khi đã được nghỉ làm, để con cháu có thể về đông đủ mà không bị vướng lịch trực cơ quan hay lo toan việc riêng bên nội, bên ngoại.
Việc tổ chức ăn Tết sớm không chỉ là bữa cơm đoàn viên, mà là dịp để nhắc nhở con cháu về đạo lý uống nước nhớ nguồn và giữ gìn bản sắc của người Tày. Các con của ông dù bận rộn đến đâu cũng sắp xếp công việc để về cùng bố mẹ, anh em họ hàng chuẩn bị mâm cúng dâng lên tổ tiên, cùng nhau quây quần sau một năm lao động vất vả trước khi bước vào những ngày Tết chính bận rộn theo phong tục riêng của mỗi gia đình nhỏ.
Ông Hoàng Văn Khôn chia sẻ: Các con ở xa nên năm nào tôi cũng tổ chức ăn Tết sớm để các con yên tâm về lo Tết cho gia đình riêng, chu toàn bên nội bên ngoại mà không thấy áy náy với bố mẹ.
Cùng công tác tại xã Lâm Thượng, có con gái lấy chồng xa nên năm nào gia đình chị Hoàng Thị Cúc thôn Bẻ Chỏi cũng ăn Tết vào ngày 28 tháng Chạp, để các con có thể tề tựu đông đủ trước khi về nhà nội đón giao thừa. Với chị Cúc, việc "ăn Tết sớm" là dịp thưởng thức các món ăn truyền thống của người Tày, là khoảng thời gian quý giá để đại gia đình cùng ngồi bên nhau sẻ chia buồn vui của một năm đã qua.
Trong căn nhà sàn trải qua bao mưa nắng, tiếng cười nói rộn rã hòa cùng mùi thơm của hương trầm và nếp mới lan tỏa khắp không gian. Chị Cúc tâm niệm rằng, ăn Tết sớm giúp thắt chặt sợi dây tình cảm giữa các thành viên, là dịp để anh em, họ hàng gặp mặt, để dù đi đâu xa các con vẫn luôn nhớ về cội nguồn và phong tục của cha ông. Cứ như thế, những mâm cỗ Tết sớm ở Lâm Thượng nối tiếp nhau từ nhà này sang nhà khác.
Tục ăn Tết sớm không quy định ngày cố định cho cả bản. Thay vào đó, mỗi gia đình sẽ tự chọn cho mình một ngày lành, phù hợp với điều kiện của gia chủ để tổ chức. Với quan niệm phải hoàn tất lễ cúng và mời họ hàng trước ngày mùng 1 Tết mới đúng phong tục, các gia đình luân phiên nhau "ăn tết", tạo nên chuỗi ngày hội kéo dài suốt nửa cuối tháng Chạp.
Để chuẩn bị cho bữa cơm này, các gia đình sẽ đụng lợn, lúc làm cơm đàn ông lo việc mổ lợn, mổ gà, phụ nữ lại tất bật với việc đồ xôi, gói bánh và bày mâm cúng.
Khi mọi thứ đã sẵn sàng, mâm cơm tươm tất nhất được dâng lên bàn thờ gia tiên. Gia chủ thắp hương, thành kính báo cáo với tổ tiên về thành quả lao động trong năm qua, cầu xin gia tiên phù hộ cho con cháu sức khỏe, mùa màng thuận lợi và bình an trong năm mới. Đây là thời khắc thiêng liêng nhất, thể hiện lòng hiếu kính và sự kết nối giữa các thế hệ.
Sau khi thắp hương xong, anh em, họ hàng và hàng xóm láng giềng bắt đầu đến chung vui. Với người Tày xã Lâm Thượng, việc mời khách là dịp để thắt chặt tình làng nghĩa xóm. Khách đến nhà dù đông đến mấy cũng được đón tiếp nồng hậu bằng chén rượu men lá và những lời chúc tốt lành. Chính sự gắn kết cộng đồng nên ngày "ăn Tết sớm" được coi là thời điểm vui nhất trong năm của mỗi gia đình. Việc ăn Tết luân phiên giúp mọi người có cơ hội đi thăm hỏi, chúc Tết nhau đầy đủ hơn trước khi bước vào ngày Tết chính.
Tục "ăn Tết sớm" tại xã Lâm Thượng không chỉ đơn thuần là bữa cơm tất niên, còn là sợi dây thắt chặt tình thân và nghĩa xóm làng. Trong nhịp sống hối hả hiện đại, những mâm cỗ đoàn viên này chính là cách người Tày giữ gìn bản sắc, để dù đi đâu xa, con cháu vẫn luôn hướng về cội nguồn và cảm nhận trọn vẹn hơi ấm gia đình mỗi dịp Tết đến Xuân về.
