Nhắc đến nghệ thuật trang trí trang phục của người Xá Phó ở Lào Cai, người ta thường nghĩ ngay đến hoa văn hạt cườm và thêu đếm sợi. Loại hình này từng được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia về tri thức dân gian vào năm 2014.
Phụ nữ Xá Phó (Lào Cai) chăm chút từng mũi thêu trên trang phục truyền thống.
Ấn tượng đầu tiên khi nhìn trang phục Xá Phó là chiếc áo ngắn chui đầu, cổ khoét vuông, lưng hơi hở tạo cảm giác thoải mái.
Nền vải chàm sẫm như phông nền để những đường thêu rực rỡ nổi bật lên. Từng mảng áo được chia đối xứng, nơi người phụ nữ thêu nên hình ảnh quen thuộc của núi rừng như cây thông, cánh bướm, mái nhà hay những ngôi sao cách điệu.
Màu sắc chủ đạo là đỏ, vàng, xanh, nổi bật nhưng hài hòa phủ kín từ cổ áo, thân váy đến gấu váy, tạo nên vẻ sinh động rất riêng.
Từng mũi kim đỏ thắm được người phụ nữ Xá Phó thêu thủ công.
Trước đây, người Xá Phó từng trồng bông, se sợi, dệt vải, nhưng theo thời gian nghề dệt thủ công dần mai một. Dù vậy, việc thêu thùa vẫn được gìn giữ bền bỉ.
Chị Hù Hi Vi, ở xã Mường Bo chia sẻ, mỗi bộ phận trang phục đều được cắt riêng rồi thêu từng mảnh. Chỉ khi hoa văn hoàn thành đúng vị trí, các mảnh mới được ghép lại thành bộ áo váy hoàn chỉnh. Những hạt cườm nhặt từ cây rừng quanh nhà cũng được xử lý thủ công, đính vào trang phục để tạo độ lấp lánh mộc mạc mà vật liệu công nghiệp khó thay thế.
Trong những căn nhà tre giản dị, hình ảnh các phụ nữ trẻ ngồi bên bếp lửa, chăm chú thêu từng đường chỉ đã trở thành điều quen thuộc. Việc truyền dạy nghề diễn ra tự nhiên trong đời sống hằng ngày, người lớn hướng dẫn người trẻ, chị dạy em, cứ thế nối dài qua nhiều thế hệ. Họ không chỉ làm ra trang phục, mà đang giữ gìn ký ức cộng đồng, gìn giữ bản sắc của dân tộc mình.
Giữa nhịp sống hiện đại, những bộ trang phục Xá Phó vẫn được nâng niu. Từng mũi kim đỏ thắm không chỉ là đường chỉ trang trí mà còn giữ cho bản sắc văn hóa của dân tộc không bị phai nhạt theo thời gian.
