Từ thuế quan, thương mại đến cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung và an ninh khu vực, các chính sách của chính quyền ông Trump gần hai năm qua đã tác động đến châu Á ở những mức độ khác nhau.
Giới phân tích cho rằng bầu cử giữa kỳ sẽ không ngay lập tức thay đổi hướng chính sách của Mỹ đối với châu Á, nhưng nếu cán cân quyền lực tại Quốc hội thay đổi, môi trường chính trị mà ông Trump đối mặt khi thúc đẩy chính sách thương mại và đối ngoại trong hai năm tới có thể bị ảnh hưởng.
Quốc hội Mỹ đổi chủ, áp lực thuế quan với châu Á có giảm?
Chính sách thương mại có thể là một trong những lĩnh vực chịu tác động trực tiếp nhất từ bầu cử giữa kỳ Mỹ.
Khi trở lại Nhà Trắng, ông Trump điều chỉnh mạnh chính sách thương mại, nhiều nền kinh tế xuất khẩu ở châu Á chịu ảnh hưởng đầu tiên.
Sau khi Tòa án Tối cao Mỹ năm nay lật lại một phần thuế quan ông Trump áp dụng dựa trên quyền hạn kinh tế khẩn cấp, chính quyền Mỹ chuyển sang tìm các con đường pháp lý khác để duy trì chính sách thương mại, khiến các doanh nghiệp châu Á đối mặt với nhiều bất định.
Tuy nhiên, ngay cả khi đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Quốc hội, chính sách thuế quan của Tổng thống Trump cũng không tự động bị hủy bỏ.
Tiến sĩ Phan Chính Khởi, giảng viên cao cấp Trường Kinh doanh thuộc Đại học Khoa học Xã hội Singapore (SUSS) trả lời Đài 8world cho biết, Hiến pháp Mỹ trao cho Quốc hội quyền xử lý thuế quan và ngoại thương, nhưng Quốc hội cũng thông qua luật chuyển giao một phần quyền hạn cho tổng thống.
Do đó, nếu đảng chiếm đa số tại Quốc hội thay đổi, Quốc hội mới có thể tăng cường giám sát, thúc đẩy sửa luật, thậm chí tìm cách thu hẹp quyền hạn của tổng thống, nhưng chưa chắc có thể ngăn hoàn toàn chính sách thuế quan của ông Trump.
Ông Khởi cũng cho rằng ngay cả khi đảng Dân chủ nắm Quốc hội, Mỹ cũng khó quay lại con đường thương mại tự do, vì cả hai đảng đều chịu áp lực bảo hộ ngành công nghiệp Mỹ.
Cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung khó hạ nhiệt, chuỗi cung ứng châu Á chịu tác động
So với chính sách thương mại có thể điều chỉnh, hai đảng ở Mỹ có sự đồng thuận khá mạnh về cạnh tranh công nghệ Mỹ - Trung.
Trí tuệ nhân tạo, chất bán dẫn tiên tiến và thiết bị sản xuất chip những năm gần đây trở thành lĩnh vực quan trọng trong chính sách của Washington với Trung Quốc. Một số nghị sĩ liên đảng tại Quốc hội Mỹ cũng thúc đẩy siết chặt hơn nữa hạn chế xuất khẩu các công nghệ này.
Vì vậy, dù quyền kiểm soát Quốc hội thay đổi, các biện pháp hạn chế của Mỹ đối với sự phát triển công nghệ tiên tiến của Trung Quốc đại cũng chưa chắc chuyển hướng rõ rệt.
Tác động không chỉ giới hạn ở Mỹ và Trung Quốc. Đài Loan, Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore và Malaysia đều là những mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng chất bán dẫn và sản phẩm điện tử toàn cầu. Nếu Mỹ tiếp tục điều chỉnh hạn chế về chip tiên tiến, thiết bị và đầu tư, hoạt động xuất khẩu, đầu tư và bố trí chuỗi cung ứng của doanh nghiệp trong khu vực cũng có thể bị ảnh hưởng.
Quốc hội đổi chủ có thay đổi bố trí của Mỹ ở châu Á?
Ngoài kinh tế, thay đổi quyền lực tại Quốc hội Mỹ cũng có thể ảnh hưởng chính sách an ninh và đối ngoại của Washington ở châu Á.
Các đồng minh Mỹ như Nhật Bản, Hàn Quốc cũng theo dõi sát chính sách an ninh khu vực của Washington.
Quốc hội có thể tác động đến hợp tác an ninh và chính sách đối ngoại thông qua lập pháp, phân bổ ngân sách và giám sát, nhưng tổng thống vẫn nắm quyền hạn rộng về đối ngoại và an ninh quốc gia.
Do đó, ngay cả khi đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Quốc hội, chính sách an ninh của Mỹ với châu Á cũng không có nghĩa sẽ thay đổi lớn ngay lập tức. Điều đáng theo dõi hơn là cán cân quyền lực mới tại Quốc hội có tăng cường giám sát chính quyền ông Trump và tác động đến việc thực thi chính sách khu vực của Mỹ hay không.
