Cần khẩn trương “chặn” dịch sâu bệnh trên cây quế ở Văn Bàn

LCĐT - Hơn 2 năm qua, hàng trăm ha quế ở một số xã hạ huyện Văn Bàn như Nậm Tha, Chiềng Ken, Liêm Phú bị dịch bệnh, người dân phải chặt bỏ hàng chục ha quế chết, thiệt hại hàng trăm triệu đồng. Chính quyền địa phương và người dân vẫn loay hoay chưa biết làm gì để bảo vệ cây quế.

Dịch sâu bệnh kéo dài

Nậm Tha là xã trồng quế trọng điểm của huyện Văn Bàn, với khoảng 1.000 ha. Cây quế được đưa về Nậm Tha trồng gần 20 năm nay và đã giúp hàng trăm hộ trong xã có thu nhập ổn định, thoát nghèo bền vững, nhưng từ đầu năm 2016 đến nay, nhiều vườn quế đang xanh tốt, bỗng bị nhiễm “bệnh lạ”, khiến cây quế chết khô.

Ông Triệu Kim Phúc, thôn Vàng Mầu, cho biết: Năm 2000, được sự hỗ trợ của nhà nước, gia đình ông trồng hơn 1 ha quế. Cây quế phát triển rất tốt, nhiều đồi quế đã cho thu hoạch với hiệu quả kinh tế khá cao. Năm 2010, gia đình ông trồng thêm 1 ha. Tuy nhiên, bắt đầu từ tháng 9/2016, đồi quế mới trồng đang xanh tốt thì nhiều cây bị “bệnh lạ”, lá úa vàng, sau đó chết khô. Đến cuối năm 2017, dịch bệnh đã lan ra hầu hết diện tích quế từ 5 đến 7 tuổi với hàng nghìn cây bị chết khô, gây thiệt hại hàng trăm triệu đồng. Ông Phúc đã ra xã hỏi cán bộ khuyến nông và kiểm lâm viên, nhưng tất cả đều lắc đầu không biết quế mắc bệnh gì.

Cũng theo ông Phúc, thôn Vàng Mầu có gần 100 hộ trồng quế với diện tích hơn 110 ha. Tính đến cuối năm 2017, toàn thôn có trên 10 ha quế bị nhiễm bệnh và nguy hiểm nhất là hầu như hộ nào trồng quế cũng có quế bị chết, bởi khi một đồi quế có cây mắc thì bệnh sẽ lây lan rất nhanh. Có hộ chỉ trong 3 tháng, cả đồi quế mắc bệnh chết khô. Quế chết chỉ bóc được một ít vỏ, còn lại phải chặt bỏ.

Người dân lo lắng do dịch sâu bệnh trên cây quế chưa được khống chế.

Rời thôn Vàng Mầu, chúng tôi đến thôn Khe Tào, là thôn có diện tích quế lớn nhất, đồng thời cũng là thôn có quế bị bệnh và chết nhiều nhất xã Nậm Tha. Ông Phùng Kim Phúc, Trưởng thôn Khe Tào và một số người dân dẫn chúng tôi đi khảo sát một số đồi quế trong thôn đang có nhiều cây mắc bệnh. Tất cả đều rất lo lắng khi dịch bệnh trên cây quế lan nhanh. Được biết, thôn Khe Tào có gần 100 hộ trồng trên 50 ha quế thì diện tích bị chết lên đến trên 10 ha.

Ông Triệu Kim Dẫn, Chủ tịch UBND xã Nậm Tha cho biết: Toàn xã hiện có khoảng 1.000 ha quế, trong đó nhiều diện tích chuẩn bị cho thu hoạch. Hiện tượng quế mắc bệnh chết khô đã xuất hiện từ cuối năm 2015, nhưng từ giữa năm 2017 đến nay, quế chết rộ hơn ở những vườn quế từ 5 đến 7 tuổi, ước tính diện tích quế chết lên đến vài chục ha và vẫn tăng lên từng ngày ở một số thôn như Phường Cong, Khe Cóc, Khe Tào, Vàng Mầu… gây thiệt hại nặng và tâm lý hoang mang cho người dân.

Ông Dẫn cũng cho biết, khi quế mắc bệnh và chết nhiều, UBND xã đã báo cáo UBND huyện và ngành chức năng. Cuối năm 2017, có một vài đoàn công tác về xã để điều tra tìm nguồn bệnh nhưng mỗi đoàn lại có phán đoán khác nhau mà chưa đưa ra được biện pháp phòng, chống hữu hiệu.

Loay hoay cách phòng trừ

Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Hữu Thiện, Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Văn Bàn cho biết: Từ khoảng giữa năm 2016, ở các xã vùng hạ huyện như Nậm Tha, Liêm Phú, một số đồi quế từ 5 đến 7 tuổi bị “bệnh lạ” với triệu chứng khô cành, héo lá, sau đó cả cây chết khô. Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện đã có văn bản đề nghị Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các sở liên quan khảo sát tìm nguồn sâu, bệnh gây hại để có biện pháp phòng trừ.

Theo tìm hiểu của phóng viên, sau khi huyện Văn Bàn báo cáo tình hình sâu bệnh hại quế diễn ra trên địa bàn, tháng 11/2017, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn có văn bản đề nghị Viện Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) cử chuyên gia đến xã Nậm Tha kiểm tra, xác định nguyên nhân quế chết. Cũng trong thời gian này, Sở Khoa học và Công nghệ có đề xuất với UBND tỉnh cho lập Đề tài: “Nghiên cứu biện pháp phòng trừ tổng hợp sâu, bệnh hại cây quế ở vườn ươm và rừng trồng tại tỉnh Lào Cai”, do Trung tâm Nghiên cứu Bảo vệ rừng (Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam) chủ trì thực hiện, trong đó tập trung nghiên cứu nguyên nhân gây bệnh trên cây quế ở các xã vùng hạ huyện Văn Bàn.

Đến cuối tháng 11/2017, các chuyên gia Viện Bảo vệ thực vật đã khảo sát, kiểm tra, tìm ra nguyên nhân gây bệnh khiến cây quế chết hàng loạt ở xã Nậm Tha và các xã lân cận là do bọ xít nâu sẫm (tên khoa học là Pseudodoniella chinensis zheng) gây hại. Cụ thể, tại Văn bản số 132 ngày 28/11/2017 của Viện Bảo vệ thực vật gửi Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lào Cai nêu rõ: Nguyên nhân gây hiện tượng cây quế chết khô là do bọ xít nâu sẫm hút nhựa cây. Về giải pháp phòng trừ: Cần cắt tỉa bớt cây, tạo độ thoáng; sử dụng thuốc bảo vệ thực vật có hoạt chất Imidacloprid hoặc Cypermethrin để phun trừ; cùng với đó áp dụng biện pháp thủ công để diệt trừ.

Chuyện không có gì đáng bàn nếu như việc phòng trừ bọ xít nâu sẫm mang lại hiệu quả, nhưng khổ nỗi, sau hơn 3 tháng triển khai các biện pháp phòng trừ, diện tích quế bị sâu bệnh và chết vẫn không có chiều hướng giảm. Người dân hằng ngày vẫn xót xa nhìn quế chết mà không biết phải làm thế nào. Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Quốc Cường, Phó Chi cục trưởng Chi Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh, cho biết: Đã xác định được nguồn gây hại cũng như đã có thuốc phòng trừ, nhưng vì diện tích quế trong độ tuổi mắc bệnh đã phát triển với chiều cao trên 5 m, thậm chí là cao hơn, nên khó có loại máy bơm nào đủ áp lực để phun thuốc lên cao như vậy. Cơ quan chức năng chỉ có thể hướng dẫn người dân phun ở những diện tích quế thấp, còn quế đã cao thì chưa có giải pháp.

Về phía Sở Khoa học và Công nghệ, lãnh đạo đơn vị này cho biết, hiện đề tài “Nghiên cứu biện pháp phòng trừ tổng hợp sâu, bệnh hại cây quế ở vườn ươm và rừng trồng tại tỉnh Lào Cai” được UBND tỉnh phê duyệt tháng 11/2017, trong đó Văn Bàn là địa phương trọng điểm, nhưng đến giờ vẫn chưa thể triển khai được vì vướng mắc về thủ tục.

Huyện Văn Bàn hiện có gần 5.000 ha quế, chủ yếu được trồng ở cụm xã Chiềng Ken, Khánh Yên Hạ, Nậm Tha, Liêm Phú… Mặc dù dịch sâu bệnh bùng phát nhiều ở Nậm Tha khiến 45 ha quế bị chết, song nguy cơ lây lan sang các địa phương khác là rất lớn, vì thời điểm này, bọ xít nâu đang phát triển mạnh, nên giải pháp phòng trừ đang đặt ra hết sức cấp bách.