Chuyện về thủy điện trăm tuổi ở Sa Pa

LCĐT - Nhiều du khách đã đến tham quan khu du lịch Cát Cát (Sa Pa), nhưng ít ai biết ở đây đang tồn tại dấu tích một trong những thủy điện cổ nhất Việt Nam - thủy điện Cát Cát. Theo các tài liệu còn lưu giữ thì thủy điện Cát Cát và thủy điện Ankroet (xã Lát, huyện Lạc Dương, Lâm Đồng) là 2 thủy điện được người Pháp xây dựng đầu tiên ở Đông Dương.

Thủy điện Cát Cát nằm ven suối Hoa, thuộc địa phận thôn Cát Cát, xã Hoàng Liên, thị xã Sa Pa. Sau gần 100 năm kể từ thời điểm bắt đầu khởi công xây dựng, đến nay, thủy điện Cát Cát không còn phát điện, tuy nhiên vẫn được bảo vệ, lưu giữ để bảo tồn những giá trị về lịch sử và phục vụ du lịch khám phá.

Một số bộ phận trong hệ thống tua bin - máy phát điệncủa thủy điện Cát Cát.
Một số bộ phận trong hệ thống tua bin - máy phát điệncủa thủy điện Cát Cát.

Thủy điện Cát Cát được người Pháp xây dựng vào đầu năm 1925. Do thời điểm này, đường vận chuyển vật liệu, thiết bị từ ga đường sắt Lào Cai lên địa điểm xây dựng rất khó khăn, do chủ yếu dựa vào sức người và công cụ kỹ thuật hỗ trợ thô sơ nên thủy điện này thi công trong nhiều năm mới hoàn thành.

Theo những người cao tuổi ở Cát Cát, khi họ lớn lên đã được nghe cha ông mình kể lại, thời điểm đó nhiều trai tráng trong bản và cả vùng Sa Pa bị người Pháp cùng thổ ty ở địa phương bắt đi phu để vận chuyển vật liệu phục vụ xây dựng nhà máy thủy điện Cát Cát. Cát Cát địa thế cách biệt, địa hình hiểm trở nên việc xây dựng công trình thủy điện hết sức kỳ công. Riêng phần xây dựng đều do người Pháp và những thợ giỏi ở dưới xuôi lên đảm nhiệm, người địa phương chỉ thêm nhiệm vụ phu hồ.

Được biết, vật liệu như xi măng, sắt thép được chuyển từ Pháp sang bằng tàu biển đến cảng Hải Phòng, rồi chuyển bằng tàu hỏa lên Lào Cai; cát xây dựng được lấy từ suối Ngòi Đum (Cốc San).

Các cột điện vẫn được bảo vệ gần như nguyên vẹn trong gần 100 năm qua.
Các cột điện vẫn được bảo vệ gần như nguyên vẹn trong gần 100 năm qua.

Sau đó, tất cả được phu vác vai hoặc vận chuyển bằng ngựa vượt đèo núi cheo leo mang lên tận Cát Cát. Gian khổ nhất là việc vận chuyển xi măng, cát sỏi xây dựng đập ngăn nước được đặt trên thượng nguồn suối Hoa nằm ở lưng chừng núi Hoàng Liên.

Dù là sản phẩm của người Pháp xây dựng, nhưng khi nói về thủy điện Cát Cát, người dân địa phương vẫn rất vui vì ở bản nhỏ vùng cao lại có thủy điện đầu tiên được xây dựng tại Đông Dương với phần đóng góp công sức không nhỏ của cha ông họ.

Theo những tư liệu lịch sử còn lưu giữ, công trình thủy điện Cát Cát có công suất thiết kế ban đầu là 50 kW/h, chủ yếu cung cấp điện cho hệ thống máy điện tín và phục vụ sinh hoạt cho sĩ quan và binh lính Pháp tại Sa Pa. Đến năm 1953, trong phong trào tiễu phỉ kháng chiến, để tránh bị phá hoại, chính quyền địa phương quyết định chuyển hệ thống máy phát điện của thủy điện Cát Cát về Yên Bái để bảo quản nên công trình ngừng hoạt động. Đến năm 1960, khi người Ba Lan xây dựng Trạm Vật lý địa cầu tại huyện Sa Pa đã nghiên cứu hỗ trợ sửa chữa, khôi phục nhà máy thủy điện Cát Cát. Các chuyên gia Ba Lan đã thiết kế và đặt làm một tuabin máy phát mới bên nước sở tại nâng công suất thủy điện Cát Cát lên 100 kW/h cung cấp đủ điện cho Trạm Vật lý địa cầu và một số cơ quan đầu não của huyện Sa Pa (thời đó).

Thủy điện Cát Cát tiếp tục hoạt động đến năm 1979 thì được nâng cấp tuabin để phục vụ thêm 2 khu dân cư trung tâm của thị trấn Sa Pa… Đến năm 1993, khi hệ thống điện lưới quốc gia phủ đến Sa Pa, thủy điện Cát Cát chính thức dừng phát điện, chấm dứt vai trò lịch sử sau quãng thời gian gần một thế kỷ hoạt động bền bỉ.

Ông Nguyễn Trung Kiên, Phó Giám đốc Công ty TNHH Một thành viên Du lịch Cát Cát, người từng bỏ rất nhiều công sức nghiên cứu lịch sử quá trình xây dựng, cũng như sưu tầm các thiết bị của thủy điện Cát Cát bị thất lạc, cho biết: Trải qua hàng trăm năm với bao biến động của thời tiết và tác động của con người, thủy điện Cát Cát không còn nguyên vẹn, nhưng từ năm 2007, sau khi đơn vị chúng tôi tiếp nhận quản lý khu du lịch Cát Cát thì đây là một trong những tài sản quý được bảo tồn, tôn tạo, gìn giữ.

Dù đã trải qua gần 100 năm, nhưng những dấu tích về khu đập ngăn nước trên suối Hoa; mương dẫn, khu bể điều áp, ống thép dẫn nước về tuabin, nhà vận hành vẫn đang được giữ gìn khá nguyên vẹn. Đặc biệt là những cây cột điện bằng thép vẫn thách thức thời gian, đứng vững giữa núi rừng Hoàng Liên trùng điệp, giúp du khách khi đến đây có cảm nhận như được trở về một thời lịch sử của mảnh đất Sa Pa cổ kính và đa sắc màu.

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Du lịch “xanh” bắt đầu từ những thay đổi nhỏ

Du lịch “xanh” bắt đầu từ những thay đổi nhỏ

Những năm gần đây, du lịch Lào Cai phát triển mạnh mẽ, mang lại diện mạo mới cho nhiều vùng quê. Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng về lượng du khách cũng đặt ra vấn đề: Làm thế nào để phát triển du lịch nhưng vẫn giữ được màu xanh của núi rừng, không làm mai một những giá trị vốn có?

“Bản giao hưởng hoa hồng” giữa đại ngàn Hoàng Liên – Dấu ấn 10 năm Fansipan

“Bản giao hưởng hoa hồng” giữa đại ngàn Hoàng Liên – Dấu ấn 10 năm Fansipan

Trong không khí sôi động của kỳ nghỉ lễ 30/4 - 01/5, Lễ hội Hoa hồng Fansipan 2026 tại Sun World Fansipan Legend đang trở thành tâm điểm thu hút du khách. Với chủ đề “Bản giao hưởng hoa hồng”, sự kiện không chỉ mang đến không gian thưởng lãm rực rỡ mà còn đánh dấu cột mốc 10 năm cáp treo Fansipan đi vào hoạt động - hành trình đưa “Nóc nhà Đông Dương” đến gần hơn với hàng triệu du khách.

Hạnh Phúc đa dạng sản phẩm du lịch "níu chân" du khách mùa thấp điểm

Hạnh Phúc đa dạng sản phẩm du lịch "níu chân" du khách mùa thấp điểm

Xã Hạnh Phúc là điểm đến hấp dẫn với loại hình tắm suối khoáng nóng, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài địa phương. Tuy nhiên, mùa hè không phải là thời điểm cao điểm du lịch nơi đây. Trước thực tế đó, xã Hạnh Phúc đã triển khai nhiều giải pháp nhằm đa dạng hóa sản phẩm, tăng sức hút và giữ chân du khách lưu trú lâu hơn.

Không gian văn hóa Sa Pa - Nơi di sản thành tài sản

Không gian văn hóa Sa Pa - Nơi di sản thành tài sản

Giữa lòng Khu Du lịch Quốc gia Sa Pa náo nhiệt, có một “ngôi nhà chung” lặng lẽ gìn giữ những giá trị nguyên bản của dân tộc Mông, Dao, Tày, Giáy, Xa Phó. Đây là điểm dừng chân lý tưởng của du khách và là tâm huyết của những người yêu Sa Pa trong việc hiện thực hóa khát vọng biến di sản thành tài sản để phát triển bền vững.

Cần “đánh thức” tiềm năng du lịch Mường Hum

Cần “đánh thức” tiềm năng du lịch Mường Hum

Ở sườn phía Tây dãy Hoàng Liên Sơn, xã Mường Hum sở hữu nhiều danh thắng nổi bật như đỉnh núi Pu Ta Leng, Ky Quan San và thác Rồng, tuyến đường đá cổ Pavie. Không chỉ có cảnh quan hùng vĩ, nơi đây còn lưu giữ giá trị văn hóa đặc sắc của các dân tộc: Hà Nhì, Mông, Dao, Giáy… và nhiều lễ hội truyền thống có từ ngàn xưa. Tuy nhiên, dù tiềm năng lớn, du lịch Mường Hum vẫn đang ở giai đoạn “khởi động”.

Trải nghiệm "nông trại bốn mùa": Nông sản trở thành sản phẩm du lịch hút khách

Trải nghiệm "nông trại bốn mùa": Nông sản trở thành sản phẩm du lịch hút khách

Vượt ra khỏi khuôn khổ sản xuất nông nghiệp thuần túy, mô hình “nông trại bốn mùa” tại tổ dân phố 21, phường Trung Tâm đang mở ra không gian trải nghiệm mới. Tại đây, du khách có thể trực tiếp thu hoạch và thưởng thức mận đầu vụ ngay tại vườn, tạo điểm nhấn hấp dẫn cho du lịch địa phương dịp lễ 30/4 - 01/5.

Sa Pa sẵn sàng đón “làn sóng” du lịch dịp nghỉ lễ

Sa Pa sẵn sàng đón “làn sóng” du lịch dịp nghỉ lễ

Cuối tháng 4, khi đồng bằng bắt đầu nắng nóng, không khí tại Sa Pa vẫn dịu mát. Dự báo lượng du khách đổ về trong kỳ nghỉ lễ 30/4 - 01/5 sẽ tăng đột biến, khu du lịch quốc gia này đang “tăng tốc” hoàn tất những khâu chuẩn bị cuối cùng để đón mùa du lịch sôi động.

Các xã miền Tây sẵn sàng đón khách du lịch dịp nghỉ lễ 30/4 - 01/5

Các xã miền Tây sẵn sàng đón khách du lịch dịp nghỉ lễ 30/4 - 01/5

Kỳ nghỉ lễ 30/4 - 01/5 năm nay kéo dài, đúng vào thời điểm cảnh sắc miền Tây vào giai đoạn đẹp nhất. Đây là cơ hội lớn để các địa phương vùng cao đón làn sóng du khách đến tham quan, trải nghiệm. Với tâm thế chủ động, nhiều xã, phường khu vực miền Tây của tỉnh Lào Cai đang khẩn trương hoàn thiện cơ sở lưu trú, sản phẩm du lịch và quản lý dịch vụ nhằm mang đến cho du khách kỳ nghỉ an toàn.

Du khách thích thú ngắm hoàng hôn trên đỉnh đèo Ô Quy Hồ

Du khách thích thú ngắm hoàng hôn trên đỉnh đèo Ô Quy Hồ

Khi ánh chiều buông xuống dãy Hoàng Liên Sơn, đỉnh đèo Ô Quy Hồ (hay còn gọi là Cổng Trời Ô Quy Hồ) trở thành điểm hẹn đầy mê hoặc, nơi du khách lặng người trước biển mây rực sắc hoàng hôn - một khoảnh khắc vừa hùng vĩ, vừa dịu dàng giữa núi rừng Tây Bắc.

Núi Thở - Nơi kết nối du khách với hồ Thác Bà

Núi Thở - Nơi kết nối du khách với hồ Thác Bà

Có một địa danh khá đặc biệt với cái tên nghe lạ - Núi Thở. Ngọn núi nằm tại khu vực Làng Hồ, thuộc thôn Đá Chồng, xã Yên Bình, tỉnh Lào Cai. Nhiều năm qua, nơi đây đã được phủ xanh bởi rừng trồng, mang lại thu nhập cho người dân nơi đây. Hiện nay, núi Thở đang dần trở thành điểm đến được nhiều du khách yêu thích, đặc biệt với du khách đam mê leo núi và trải nghiệm ở vùng hồ Thác Bà.

Khảo sát xây dựng thôn Láo Vàng thành điểm du lịch cộng đồng

Khảo sát xây dựng thôn Láo Vàng thành điểm du lịch cộng đồng

Nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế về cảnh quan thiên nhiên và bản sắc văn hóa, sáng 21/4, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Bát Xát tổ chức đoàn khảo sát thực tế tại thôn Láo Vàng, phục vụ nghiên cứu, định hướng xây dựng thôn trở thành điểm du lịch cộng đồng trên địa bàn.

Homestay kể chuyện văn hóa

Homestay kể chuyện văn hóa

Trong hành trình khám phá mảnh đất Lào Cai, du khách hôm nay không chỉ dừng lại ở việc ngắm cảnh, mà còn tìm kiếm những trải nghiệm sâu hơn, được sống trong không gian văn hóa bản địa và "chạm" vào nhịp sống thường ngày của người dân. Và chính những homestay, với vẻ mộc mạc, chân thực, đang trở thành cầu nối để những câu chuyện văn hóa được kể một cách tự nhiên và gần gũi nhất.

Đi trước trong quy hoạch - Bứt phá trong du lịch

Đi trước trong quy hoạch - Bứt phá trong du lịch

Trong hành trình đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, Lào Cai đang lựa chọn một hướng đi mang tính chiến lược: quy hoạch đô thị du lịch phải đi trước một bước. Từ định hướng của Đề án số 12 về phát triển đô thị và hạ tầng giao thông thiết yếu giai đoạn 2026 - 2030, không gian du lịch của tỉnh đang dần được định hình rõ nét, mở ra những cực tăng trưởng mới và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

fb yt zl tw