Dẫn chúng tôi đến thăm vườn mận tam hoa, mận tả van chín sớm của gia đình ở thôn Na Áng B, anh Sền Văn Dũng ngậm ngùi vạch những chùm quả chi chít vết sứt sẹo, nứt nẻ do mưa đá. Đây là loại cây ăn quả đem lại thu nhập cao cho gia đình những năm trước, nhưng năm nay không còn hi vọng. Anh Dũng cho biết: Mọi năm tầm này, thương lái đã đến tận vườn đặt mua hết, nhưng năm nay thấy quả xấu quá họ đều lắc đầu. Thậm chí tôi đã mang ra chợ bán nhưng vì mẫu mã không đẹp nên rất khó tiêu thụ.
Gia đình anh Sền Văn Dũng trồng 200 cây mận tam hoa, 100 cây mận tả van chín sớm, nếu thuận lợi, mỗi năm, mận tam hoa cho thu 40 - 50 triệu đồng, mận tả van chín sớm cho thu khoảng 50 triệu đồng. Vườn cây ăn quả có thể đem lại thu nhập 100 triệu đồng mỗi năm. Anh Dũng cũng chia sẻ thêm, đây là lần thứ 2 gia đình anh chịu hậu quả nặng nề từ mưa đá. Lần trước là năm 2013. Với tình hình như hiện tại, năm nay, gia đình khó thu nổi 10 triệu đồng từ mận.
Gia đình chị Vàng Thị Thìn (thôn Na Áng B) cũng trong hoàn cảnh tương tự. Cả năm chăm sóc đến ngày chuẩn bị hái quả thì mưa đá gây thiệt hại. Gia đình chị Thìn trồng 200 cây mận tam hoa, 50 cây mận tả van chín sớm, diện tích mận này hằng năm cho nguồn thu ổn định nhưng năm nay lại khó khăn. Không có thương lái hỏi mua, đem ra chợ thì mẫu mã xấu nên khó bán. Giá trị kinh tế thiệt hại khoảng 70%.
Mưa đã cũng khiến một số diện tích trồng đào của nông dân Bắc Hà sắp đến kỳ thu hoạch bị mất trắng. Điển hình như gia đình bà Giàng Thị Dưởi (thôn Na Kim) - hộ dân vốn có nguồn thu ổn định từ dịch vụ vườn trải nghiệm. Mọi năm, khi đào, mận vào chính vụ, vườn nhà bà Dưởi luôn tấp nập du khách ra vào tham quan, trải nghiệm. Thế nhưng năm nay, vườn đào 100 gốc từng là niềm tự hào của gia đình giờ vắng lặng. Nếu như năm trước, vườn đào Pháp này cho sản lượng tới 6 tạ, mang về nguồn thu 30 triệu đồng, thì vụ này bà Dưởi chỉ thu vỏn vẹn 50 kg, bán được 1,5 triệu đồng.
Không có đào, các loại cây ăn quả khác trong vườn như mận, lê cũng bị thiệt hại. Đưa chúng tôi đi thăm vườn lê đang kỳ bọc quả, bà Dưởi buồn bã đặt những quả lê non sứt sẹo, vẹo vọ do mưa đá vào lòng bàn tay rồi cho biết: Mẫu mã quả lê thế này chắc chắn không ai mua. Năm nay, nông dân chúng tôi thiệt hại nặng nề quá.
Theo thông lệ hàng năm, giải đua ngựa truyền thống mở rộng tại Bắc Hà thường diễn ra vào đúng thời điểm mận tam hoa vào chính vụ thu hoạch. Đây được xem là cơ hội để địa phương quảng bá thương hiệu và thúc đẩy tiêu thụ các loại nông sản đặc sản. Tuy nhiên, năm 2026, thiên tai mưa đá bất thường đã khiến sản lượng mận tam hoa sụt giảm nghiêm trọng; mẫu mã và chất lượng quả cũng kém hơn mọi năm, khiến người nông dân đối mặt với thiệt hại kinh tế lớn.
Xã Bắc Hà có tổng diện tích cây ăn quả ôn đới đạt 626 ha. Trong đó, mận tam hoa 300 ha, tả van chín sớm 56 ha, tả van địa phương 20 ha, lê VH6 250 ha và một phần diện tích nhỏ trồng đào. Diện tích cây ăn quả ôn đới tập trung tại một số thôn Na Áng B, Na Áng A, Na Kim, Na Pắc Ngam, Na Khèo, Na Lo... Tổng diện tích bị thiệt hại do mưa đá là 268,7 ha, trong đó có 227,98 ha bị thiệt hại trên 70%; 40,72 ha bị thiệt hại từ 30 - 70%. Ước giá trị thiệt hại trên 25 tỷ đồng.
Trước tình hình thiên tai, xã Bắc Hà đã triển khai một số giải pháp hỗ trợ các hộ dân bị thiệt hại. Ông Cao Thế Đại - Trưởng phòng Kinh tế xã Bắc Hà cho biết: Sau khi thiên tai xảy ra, UBND xã giao cho phòng Kinh tế chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan, các thôn bản rà soát, thống kê phân loại diện tích sản xuất bị thiệt hại; tổng hợp báo cáo UBND tỉnh và các sở ngành xem xét hỗ trợ thiệt hại theo Nghị quyết 07/2025/NQ-HĐND ngày 16/10/2025 của HĐND tỉnh Lào Cai (UBND xã đã có Báo cáo, Tờ trình gửi UBND tỉnh, các sở ngành hiện nay đang thẩm định). UBND xã ban hành văn bản 401/UBND-KT ngày 22/04/2026 về tăng cường chỉ đạo sản xuất trước và sau mưa dông.
Phòng Kinh tế và Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Bắc Hà đã hướng dẫn người dân các giải pháp khôi phục sản xuất, thực hiện biện pháp phòng trừ sâu bệnh ngay sau mưa bão; vệ sinh vườn, thu gom tàn dư sau mưa bão, tỉa cành tạo tán thông thoáng, thoát nước nhanh, tránh ngập úng, bón bổ sung dinh dưỡng (Kali, Canxi), bao quả để hạn chế sâu bệnh. Đồng thời, chủ động nguồn giống để tiến hành trồng dặm hoặc trồng tái canh diện tích bị thiệt hại.
Cùng với những giải pháp kịp thời từ các cấp, các ngành, nông dân xã Bắc Hà đang nỗ lực vượt qua khó khăn, tìm cách tiêu thụ sản phẩm, giảm thiểu thiệt hại. Vụ mùa thất thu không làm lay chuyển tinh thần lạc quan và niềm tin của bà con vùng cao vào một vụ mới mưa thuận gió hòa.
