Kiên trì đồng hành cùng trẻ đặc biệt

Những yêu cầu phía sau giờ học

Mỗi trẻ có nhu cầu giáo dục đặc biệt là một thế giới riêng với nhịp độ phát triển khác nhau. Có trẻ gặp khó khăn về ngôn ngữ, giao tiếp; có trẻ cần hỗ trợ về nhận thức, khả năng tập trung chú ý. Vì vậy, giáo dục đặc biệt không thể áp dụng phương pháp chung mà đòi hỏi giáo viên phải trực tiếp quan sát, nhận diện nhu cầu, khó khăn của từng trẻ để xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp.

Là một trong những địa chỉ đồng hành cùng trẻ rối loạn phổ tự kỷ tại Lào Cai, Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập Thanh Thảo - Lào Cai, phường Cam Đường, hiện hỗ trợ 19 học sinh với các kế hoạch giáo dục riêng biệt. Phần lớn trẻ đang ở độ tuổi từ 3 đến 5 tuổi, giai đoạn có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển ngôn ngữ, giao tiếp và các kỹ năng cơ bản.

Khi tiếp nhận học sinh, giáo viên tìm hiểu tình trạng sức khỏe, khả năng giao tiếp, thói quen sinh hoạt và những khó khăn trẻ đang gặp phải. Thông qua trao đổi với gia đình, kết hợp quan sát trẻ trong các hoạt động vui chơi, học tập, giáo viên xác định những kỹ năng cần ưu tiên rèn luyện, từ đó xây dựng nội dung hỗ trợ phù hợp với khả năng của từng em.

Cô Phạm Thị Kiều, giáo viên tại Trung tâm cho biết, khi tiếp nhận học sinh mới, cô thường dành thời gian quan sát cách trẻ chơi, phản ứng khi được gọi tên, tương tác với mọi người và thực hiện các yêu cầu đơn giản. Việc trao đổi với gia đình giúp cô hiểu rõ hơn sở thích, thói quen cũng như những khó khăn của trẻ trong sinh hoạt hằng ngày. Đây là cơ sở để lựa chọn phương pháp giáo dục phù hợp, giúp trẻ từng bước làm quen với môi trường học tập.

Từ những hoạt động gần gũi, các bé được hướng dẫn thực hành kỹ năng chào hỏi, cảm ơn, xin lỗi, chia sẻ đồ chơi; rèn luyện khả năng tự xúc ăn, mặc quần áo và thực hiện yêu cầu đơn giản. Tùy theo khả năng của từng trẻ, giáo viên tổ chức thêm các hoạt động nhận biết cảm xúc, điều chỉnh hành vi, phát triển vận động thô, vận động tinh và khả năng phối hợp tay - mắt.

Theo bà Trịnh Thị Thanh - Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập Thanh Thảo - Lào Cai, việc đánh giá sự tiến bộ của trẻ không chỉ dựa vào khả năng thực hiện một kỹ năng mà còn phải xem xét mức độ độc lập, tính ổn định và khả năng vận dụng kỹ năng đó trong cuộc sống hằng ngày. Vì vậy, giáo viên cần thường xuyên quan sát, ghi chép quá trình học tập, đối chiếu với mục tiêu đã đề ra để kịp thời điều chỉnh kế hoạch hỗ trợ.

Trong giáo dục đặc biệt, bên cạnh năng lực chuyên môn, sự kiên nhẫn, tinh thần trách nhiệm và thấu hiểu trẻ là những yếu tố không thể thiếu đối với mỗi giáo viên. Bởi sự tiến bộ của trẻ không chỉ thể hiện qua kết quả học tập mà còn được ghi nhận từ những thay đổi nhỏ trong nhận thức, hành vi và khả năng giao tiếp.

Cô Kiều chia sẻ: “Một số bé ngày đầu đến Trung tâm gặp rất nhiều khó khăn. Nhưng sau một thời gian học tập, trẻ đã biết quay lại khi nghe gọi tên, biết thực hiện yêu cầu lấy đồ vật. Nhìn thấy sự thay đổi ấy, bao mệt mỏi của thầy cô và gia đình đều như vơi đi, nhường chỗ cho niềm hạnh phúc”.

Những thay đổi ấy tiếp thêm động lực để giáo viên kiên trì đồng hành cùng trẻ. Mỗi bé có nhịp độ phát triển riêng, đòi hỏi người dạy phải linh hoạt trong cách tiếp cận, kiên nhẫn trong từng hoạt động và thường xuyên điều chỉnh phương pháp để phù hợp với khả năng của trẻ.

Gia đình - yếu tố quyết định “trái ngọt”

Nếu Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập là nơi xây dựng kế hoạch và hướng dẫn trẻ rèn luyện kỹ năng thì gia đình là môi trường quan trọng để những kỹ năng ấy được thực hành, củng cố thường xuyên. Thời gian trẻ học tại Trung tâm chỉ chiếm một phần trong ngày, trong khi phần lớn hoạt động sinh hoạt và tương tác diễn ra tại nhà. Vì vậy, sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và giáo viên có ý nghĩa thiết thực đối với hiệu quả của quá trình giáo dục.

Theo bà Trịnh Thị Thanh, giáo viên phải thường xuyên trao đổi với phụ huynh khi đưa đón trẻ hoặc thông qua các nhóm liên lạc riêng để cập nhật tình hình học tập, sinh hoạt và những thay đổi của trẻ. Qua đó, phụ huynh nắm được các kỹ năng con đang rèn luyện, đồng thời biết cách hướng dẫn, hỗ trợ con trong những tình huống quen thuộc tại nhà.

Việc thống nhất mục tiêu và phương pháp giữa gia đình với giáo viên giúp trẻ có thêm cơ hội thực hành, hạn chế gián đoạn trong quá trình rèn luyện. Những thông tin được trao đổi thường xuyên cũng là cơ sở để hai bên cùng theo dõi tiến trình, nhận diện khó khăn và điều chỉnh cách hỗ trợ phù hợp với từng giai đoạn phát triển.

Hiệu quả của sự phối hợp ấy được thể hiện qua trường hợp cháu Đ.M.L, sinh năm 2022, ở xã Cốc San. Thời điểm mới đến Trung tâm, cháu gần như chưa có khả năng giao tiếp, ít phản ứng khi được gọi tên, còn hạn chế trong việc tham gia các hoạt động tập thể.

Trong quá trình đồng hành cùng con, chị N.T.K.T, mẹ cháu Đ.M.L đã chủ động trao đổi với giáo viên, tìm hiểu cách hướng dẫn để áp dụng trong sinh hoạt hằng ngày. Chị dành thời gian chơi cùng con, khuyến khích con giao tiếp và kiên trì thực hành những kỹ năng đã được hướng dẫn.

Sau một thời gian được hỗ trợ, cháu L đã biết gọi người thân, chú ý hơn đến những người xung quanh và chủ động tham gia các hoạt động cùng bạn bè. Với gia đình, những thay đổi ấy là kết quả đáng quý sau bao ngày tháng lo lắng, kiên trì đồng hành cùng con.

Thực tế cho thấy, sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và giáo viên giúp trẻ có thêm cơ hội củng cố kỹ năng đã học, từng bước nâng cao tính chủ động trong giao tiếp và sinh hoạt. Qua đó, các bé có điều kiện phát huy khả năng, tăng cường tính tự lập và tham gia tích cực hơn vào các hoạt động hằng ngày.

Đồng hành cùng trẻ có nhu cầu giáo dục đặc biệt là hành trình lâu dài và cần sự kiên trì. Từ những giờ học tại Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập Thanh Thảo - Lào Cai đến quá trình rèn luyện tại gia đình, sự chung tay của giáo viên và người thân giúp trẻ dần vượt qua khó khăn, phát triển kỹ năng và tự tin hòa nhập cộng đồng. Tạo môi trường để trẻ phát triển theo nhịp độ riêng chính là nền tảng giúp các bé phát huy khả năng, hướng tới cuộc sống tự lập.