Hai dòng suối Nậm Mu, Nậm Mả chảy qua trung tâm xã Võ Lao (Văn Bàn) cung cấp nước cho cánh đồng lúa rộng lớn nhất, nhì tỉnh ngày trước trong xanh là thế, vậy mà, mấy năm qua bỗng trở thành bãi đổ rác gây ô nhiễm môi trường, làm mất mỹ quan và ảnh hưởng tới cuộc sống người dân.
Suối Nậm Mả đang "kêu cứu" vì rác thải.
Hằng ngày, nhất là những buổi chiều, đi trên tuyến đường chính qua trung tâm xã Võ Lao, người lạ thì bất ngờ, chứ người dân ở đây đã quá quen thuộc với cảnh từng chuyến xe chở bao to, bao nhỏ đổ ra suối Nậm Mả gần cánh đồng lớn. Đó không phải là phân bón ruộng mà là… rác. Người ta vô tư ném từng bao rác xuống suối rồi phủi tay ra về. Một người đổ rác, hai người, ba người rồi cả chục hộ dân đều coi khu vực ngầm tràn qua suối là…bãi rác. Lúc đầu, dòng nước suối còn cuốn đi được những túi rác nhỏ. Nhưng chỉ một thời gian sau, lượng rác nhiều quá làm tắc cả dòng, ngập cả hai bên kè suối. Anh Trần Văn Dụng, người dân sống ngay gần suối Nậm Mả đứng nhìn bãi rác, ngán ngẩm: Thôi thì đủ thứ rác thải trên đời, người ta đều vứt xuống suối. Thậm chí cả lợn chết, gà chết dịch cũng tống vào bao, ném xuống suối. Những ngày nắng nóng, mùi hôi thối từ bãi rác bốc lên, xộc cả vào nhà. Những túi rác bẩn lại bị chó, mèo cắn vương vãi, tha đi khắp xóm, ruồi, nhặng bay theo như ong… Người có việc qua đường còn phải bịt mũi, đi thật nhanh, vì mùi quá khủng khiếp, thử hỏi sống ở gần đây làm sao chịu nổi. Để xử lý đống rác khỏi ô nhiễm, vào lúc gần tối, một vài người dân gần đó đem lửa ra đốt, nhưng nhiều loại rác thải không cháy được, khói bốc lên khét cả một khu phố… Thực tế, ngay bên ngầm có một chiếc pa nô lớn ghi những khẩu hiệu kêu gọi nhân dân xây dựng lối sống văn minh, gia đình “5 không, 3 sạch”, ai cũng đọc được, nhưng đáng buồn đó vẫn chỉ là khẩu hiệu.
Cách suối Nậm Mả chưa đầy 1 km là suối Nậm Mu cũng đang bị “bức tử” vì rác thải. Rác chất thành từng đống giữa suối, tràn sang hai bên, ngập cả lên ven đường. Những vũng nước ứ đọng lâu ngày chuyển thành màu đen, nổi rêu váng. Anh Đỗ Văn Thư, người dân sinh sống gần suối Nậm Mu cho hay: Ngày trước, dòng suối trong xanh lắm. Người dân quanh đây thường xuyên tắm suối, nhưng mấy năm nay, không ai dám ra suối rửa tay, chân. Vào mùa hè, ruồi, muỗi sinh sôi từ bãi rác, nguy cơ dịch bệnh, ảnh hưởng tới sức khỏe con người là khó tránh khỏi. Thấy người ta tự nhiên mang rác ra suối đổ, tôi lên tiếng, nhưng họ bảo: “Có phải suối nhà ông đâu mà giữ”. Thôi thì đành chịu, giờ chẳng biết kêu ai.
Tình trạng ô nhiễm môi trường ở suối Nậm Mu, Nậm Mả chảy qua trung tâm xã Võ Lao diễn ra đã nhiều năm qua. Khi được hỏi tại sao lại vứt rác ra suối, không đào hố đổ rác cho khỏi ô nhiễm, một người dân nói: Thị tứ này gần 150 hộ dân, nhà ở chật chội, lấy đâu ra chỗ để đào hố đổ rác. Mấy năm qua, cũng chẳng thấy có ai thu gom rác thải để xử lý. Xã hiện nay cũng không có bãi rác, nên nếu có thu gom lại, cũng không biết đổ đi đâu. Vì thế, mọi người cứ mang rác ra suối đổ, chờ đến mùa mưa, nước lũ cuốn đi. Được biết, ngày trước, người dân khu vực thị tứ Võ Lao hay đem rác ra khu vực thôn Đông Quái rồi đến Làng Ngầu để đổ, nhưng bị người dân ở đó phản đối, nên chuyển sang đổ ở gần khu vực Mỏ Đá, giáp xã Sơn Thủy, rồi cũng bị người dân ở đó xua đuổi. Cuối cùng, rác thải lại dồn ra hai dòng suối. Người dân ở trung tâm xã Võ Lao khấp khởi mừng khi mùa lũ về, để khỏi phải nhìn thấy cảnh ô nhiễm.
Trao đổi với chúng tôi về vấn đề này, ông Hà Ngọc Kiểm, Chủ tịch UBND xã Võ Lao cho biết: Vấn đề xử lý rác thải, vệ sinh môi trường để xây dựng nông thôn mới cũng đang là bài toán khó đối với xã. Không phải chính quyền xã không biết chuyện người dân đổ rác ra suối Nậm Mả, Nậm Mu gây ô nhiễm môi trường, mà rất khó xử lý. Cũng phải thông cảm với người dân khu vực trung tâm xã Võ Lao vì nhà ở chật hẹp, không có chỗ đào hố rác, đành phải mang ra suối đổ. Xã thì chưa có bãi rác, nên đành chấp nhận thực trạng này. Về giải pháp để giải quyết vấn đề rác thải gây ô nhiễm ở hai dòng suối Nậm Mả và Nậm Mu, ông Hà Ngọc Kiểm cho biết thêm: Hiện nay, để giải phóng hai bãi rác trên, xã đang quy hoạch khu vực Mỏ Đá thuộc thôn Vinh 1, cách trung tâm xã khoảng 3 km làm bãi đổ rác cho người dân. Tuy nhiên, do khó khăn về kinh phí đền bù giải phóng mặt bằng, xã đang tính phương án vận động người dân hiến đất để làm bãi rác, nhưng không dễ dàng gì. Nếu kinh phí xây dựng bãi đổ rác sớm được cấp trên phê duyệt và việc đền bù giải phóng mặt bằng diễn ra thuận lợi, thì trong năm 2014 bãi rác sẽ hoàn thành. Thời gian tới, chúng tôi sẽ nghiên cứu thành lập đội thu gom rác thải và thu tiền của người dân hợp lý để trả cho việc thu gom, vận chuyển rác ra bãi khi xây dựng xong.
Hiện nay, cũng chưa thể khẳng định đến cuối năm 2014, xã Võ Lao sẽ có bãi rác hay không. Nhưng thực tế, dòng suối Nậm Mả và Nậm Mu hằng ngày vẫn bị “bức tử” vì rác thải. Và những hộ dân gần suối vẫn phải sống chung với ô nhiễm môi trường từ rác thải.
