Ứng dụng công nghệ trong trưng bày ở bảo tàng: "Chìa khóa" thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, các bảo tàng không chỉ là nơi lưu giữ và trưng bày hiện vật theo cách truyền thống, mà đang từng bước trở thành không gian trải nghiệm sáng tạo, nơi công nghệ góp phần “thổi hồn” cho di sản.

Việc ứng dụng công nghệ trong hoạt động trưng bày không chỉ giúp nâng cao hiệu quả truyền tải giá trị lịch sử, văn hóa tới công chúng, mà còn mở ra cơ hội mới cho phát triển công nghiệp văn hóa.

Bảo tàng Hà Nội ứng dụng công nghệ để du khách dễ dàng tra cứu thông tin.
Bảo tàng Hà Nội ứng dụng công nghệ để du khách dễ dàng tra cứu thông tin.

Làm “sống lại” di sản bằng công nghệ

Đầu tháng 2-2026, Bảo tàng Hà Nội chính thức mở cửa trở lại, giới thiệu không gian trưng bày chuyên đề cố định sau nhiều năm nghiên cứu và chuẩn bị. Không gian trưng bày được thiết kế theo hướng mở, điểm nhấn là sự kết hợp giữa hiện vật, hình ảnh, tư liệu và các thiết bị trình chiếu đa phương tiện. Các màn hình tương tác giúp người xem có thể tra cứu thông tin, khám phá sâu hơn về lịch sử, văn hóa và đời sống của Thăng Long - Hà Nội qua các thời kỳ. Đặc biệt, Bảo tàng dành không gian trải nghiệm số với những thước phim 3D mới mẻ. Giám đốc Bảo tàng Hà Nội Nguyễn Tiến Đà cho biết, việc kết hợp giữa hiện vật gốc và công nghệ hiện đại là xu hướng nhằm tăng tương tác, từ đó thu hút du khách đến bảo tàng nhiều hơn, góp phần vào phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô.

Ứng dụng công nghệ đã trở thành việc làm cấp thiết được nhiều bảo tàng trên địa bàn thành phố Hà Nội đẩy mạnh triển khai. Điển hình như Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam thực hiện chuyển đổi số trong quản lý và các hoạt động trưng bày, giáo dục, tham quan… Nhiều không gian trưng bày đã ứng dụng công nghệ số, sử dụng công nghệ thực tế ảo Virtual Reality (VR) - hệ thống mô phỏng các thiết kế 3D để duy trì và phát huy giá trị di sản. Ngoài ra, Bảo tàng còn sử dụng sự hỗ trợ của công nghệ cho phép khách tải ứng dụng (app) và sử dụng quét mã QR để xem câu chuyện về hiện vật…

Trong khi đó, Bảo tàng Lịch sử quốc gia cũng đẩy mạnh số hóa hiện vật và ứng dụng công nghệ trong hoạt động trưng bày. Phó Giám đốc Bảo tàng Lịch sử quốc gia Nguyễn Thị Thu Hoan cho biết, nhiều không gian trưng bày đã được bổ sung hệ thống thuyết minh tự động bằng nhiều ngôn ngữ, giúp du khách dễ dàng tiếp cận thông tin. Một số chương trình trải nghiệm số còn cho phép khách tham quan khám phá hiện vật dưới dạng mô hình 3D, giúp họ hiểu rõ hơn về cấu trúc và giá trị các cổ vật.

Còn tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, hoạt động chuyển đổi số đã được thực hiện từ năm 2017. Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam Nguyễn Anh Minh cho biết, những ứng dụng như cinemagraph, 3D Mapping tại các triển lãm chuyên đề “Mùa xuân đất nước” (2023), “Đất nước tôi” (2023), “Xuân Hà Nội” (2024) đã góp phần thu hút lượng lớn khách tham quan, tăng hơn 300% so với 5 năm về trước.

Hướng tới bảo tàng thông minh

Khách tham quan trải nghiệm ứng dụng thuyết minh đa phương tiện iMuseum VFA tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam.
Khách tham quan trải nghiệm ứng dụng thuyết minh đa phương tiện iMuseum VFA tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam.

Ứng dụng công nghệ trong trưng bày đang giúp các bảo tàng thay đổi cách tiếp cận công chúng, từ mô hình “trưng bày tĩnh” sang “trải nghiệm tương tác”. Theo Tiến sĩ Phạm Quốc Quân, nguyên Giám đốc Bảo tàng Lịch sử quốc gia, việc số hóa hiện vật và xây dựng cơ sở dữ liệu số giúp bảo tàng mở rộng không gian tiếp cận ra ngoài phạm vi trưng bày vật lý. Thông qua các nền tảng trực tuyến, người xem ở bất kỳ đâu cũng có thể tham quan bảo tàng ảo, khám phá các bộ sưu tập và tìm hiểu về lịch sử, văn hóa của một quốc gia. Không chỉ dừng lại ở việc nâng cao trải nghiệm tham quan, ứng dụng công nghệ trong bảo tàng còn đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa.

Còn nhà nghiên cứu mĩ thuật, Tiến sĩ Trần Hậu Yên Thế cho rằng, các sản phẩm trưng bày ứng dụng công nghệ thường đòi hỏi sự tham gia của nhiều lĩnh vực như thiết kế đồ họa, lập trình, sản xuất nội dung số, kỹ thuật trình chiếu, nghệ thuật thị giác… Điều này tạo ra cơ hội hợp tác giữa bảo tàng với các doanh nghiệp công nghệ và các đơn vị thiết kế sáng tạo.

Dù đang mang lại nhiều lợi ích và là xu thế tất yếu, song việc ứng dụng công nghệ trong trưng bày bảo tàng cũng đặt ra không ít thách thức cho các đơn vị, như nguồn lực tài chính, nhân lực am hiểu công nghệ cho tới năng lực quản lý và vận hành hệ thống công nghệ.

Để việc ứng dụng công nghệ mang lại hiệu quả cho bảo tàng, Tiến sĩ Phạm Quốc Quân cho rằng, công nghệ cần được sử dụng như một công cụ hỗ trợ để tôn vinh giá trị của hiện vật, chứ không thay thế hoàn toàn yếu tố truyền thống. Các đơn vị bảo tàng cần kết hợp hài hòa giữa nội dung lịch sử, nghệ thuật trưng bày và công nghệ hiện đại để tạo nên những không gian bảo tàng vừa giàu giá trị học thuật, vừa hấp dẫn về trải nghiệm. Trong khi đó, họa sĩ Nguyễn Thế Sơn gợi ý, các đơn vị bảo tàng cần phải có kế hoạch cụ thể về tài chính, nội dung trưng bày, từ đó mời các chuyên gia công nghệ cùng lên ý tưởng để giúp cho hoạt động trưng bày sinh động, sáng tạo và hiệu quả, tránh lãng phí.

Trong chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa, các bảo tàng có thể trở thành những trung tâm sáng tạo, nơi di sản được “tái sinh” thông qua công nghệ và ý tưởng mới. Ứng dụng công nghệ trong trưng bày bảo tàng chính là “chìa khóa” để khai mở tiềm năng của di sản, góp phần thúc đẩy sự phát triển của công nghiệp văn hóa và lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa tới cộng đồng trong thời đại số.

hanoimoi.vn

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Bánh Sú chiên - Hương vị chợ phiên Bắc Hà

Bánh Sú chiên - Hương vị chợ phiên Bắc Hà

Có dịp đi qua khu ẩm thực ở chợ Bắc Hà, du khách thường bị thu hút bởi mùi thơm lan tỏa trong không gian, vô cùng kích thích vị giác. Đó là hương thơm từ chảo bánh Sú chiên vàng ruộm, nóng hổi - món quà mộc mạc đã gắn bó với đời sống của người Tày, người Nùng qua bao thế hệ.

Giữ hồn Then, ngân điệu Tính nơi vùng đất Ngọc

Giữ hồn Then, ngân điệu Tính nơi vùng đất Ngọc

Ở vùng đất Ngọc, những câu hát Then, tiếng đàn Tính của đồng bào dân tộc Tày vẫn ngân vang giữa nhịp sống mới. Qua nhiều thế hệ, những giá trị văn hóa đặc sắc ấy được gìn giữ, trao truyền, để không chỉ còn trong ký ức mà tiếp tục hiện diện sinh động trong đời sống cộng đồng hôm nay.

Yên Thành giữ gìn bản sắc văn hóa từ trường học

Yên Thành giữ gìn bản sắc văn hóa từ trường học

Thời gian qua, xã Yên Thành luôn chú trọng việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống các dân tộc. Trong đó, các trường học trên địa bàn đã tạo dựng môi trường giáo dục gắn với hoạt động thiết thực để học sinh được tiếp cận, trải nghiệm và góp phần giữ gìn nét văn hóa của cha ông.

Lào Cai sẽ tổ chức tọa đàm về vai trò của văn nghệ sĩ trong bảo tồn văn hóa vào tháng 11/2026

Lào Cai sẽ tổ chức tọa đàm về vai trò của văn nghệ sĩ trong bảo tồn văn hóa vào tháng 11/2026

Triển khai thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và chào mừng “Ngày Văn hóa Việt Nam” 24/11, Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy sẽ tổ chức Tọa đàm khoa học “Văn nghệ sĩ và những đóng góp trong bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa, con người Lào Cai” vào tháng 11/2026.

[Ảnh] Sợi chỉ nuôi ước mơ khởi nghiệp

[Ảnh] Sợi chỉ nuôi ước mơ khởi nghiệp

Từ những đường kim, mũi chỉ gắn liền với bản sắc văn hóa của dân tộc Mông Hoa, Ly Thị Rua và Sùng Thị Xoa đang từng bước đưa thổ cẩm Bản Phố (xã Bắc Hà) trở thành sản phẩm hàng hóa gắn với du lịch trải nghiệm.

Vẽ sáp ong, nhuộm chàm giữa sắc vàng Tả Van

Vẽ sáp ong, nhuộm chàm giữa sắc vàng Tả Van

Đưa nghề thủ công truyền thống vào các sản phẩm trải nghiệm đang tạo thêm sức hút cho du lịch cộng đồng tại Tả Van (Lào Cai). Từ các buổi vẽ sáp ong, nhuộm chàm, du khách trực tiếp khám phá văn hóa địa phương và đời sống cộng đồng qua những thao tác thực hành gần gũi.

Từ rừng xuống bãi tập

Từ rừng xuống bãi tập

Giữa sân tập ở Phong Dụ Hạ, tiếng dây nỏ bật lên gọn, đanh; những mũi tên nối nhau tìm đến hồng tâm. Với các thành viên Câu lạc bộ (CLB) bắn nỏ truyền thống xã Phong Dụ Hạ, mỗi lần giương nỏ là một lần rèn sức, luyện mắt và giữ vững tâm thế. Từ những buổi tập đều đặn, môn thể thao truyền thống đang được gìn giữ, trao truyền và tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng.

Mạch sống bất tận dưới núi Hoàng Liên

Mạch sống bất tận dưới núi Hoàng Liên

Dưới chân dãy Hoàng Liên, có một vùng đất đã đi qua nhiều biến động, nhưng qua bao thời gian rừng vẫn xanh ngát, ruộng bậc thang vẫn tươi sắc vàng mỗi mùa gặt và nét văn hóa của người Dao đỏ vẫn lặng lẽ truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Đó là Nậm Cang, xã Mường Bo.

Chuyện kể bên mâm cơm của người Dao Việt Hồng

Chuyện kể bên mâm cơm của người Dao Việt Hồng

Con đường về thôn Việt Cường 6, xã Việt Hồng uốn lượn giữa những triền núi xanh. Trong làn sương bảng lảng buổi sớm, khói bếp từ những nếp nhà người Dao quần chẹt bay lên quyện với mùi lá rừng và hương vị thức ăn. Ở nơi ấy, một mâm cơm không chỉ để thưởng thức mà còn là cách người Dao kể câu chuyện về quê hương, núi rừng và những điều cha ông truyền lại.

Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Lào Cai giám sát thực hiện Dự án 6 tại phường Nghĩa Lộ

Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Lào Cai giám sát thực hiện Dự án 6 tại phường Nghĩa Lộ

Chiều 28/9, tại phường Nghĩ Lộ, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Lào Cai tiến hành giám sát việc thực hiện Dự án 6 về bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, giai đoạn 2025 – 2026.

fb yt zl tw