Định cư xen kẽ với đồng bào các dân tộc Thái, Dao, Kinh, Tày... cộng đồng người Khơ Mú ở phường Nghĩa Lộ vẫn gìn giữ được khá nguyên vẹn những giá trị văn hoá truyền thống ngàn đời của dân tộc mình. Những giá trị văn hóa đó được ví như sợi dây, chất keo gắn kết cộng đồng, tạo nên sự phát triển bền vững.
Ông Đinh Anh Tuấn - Phó Chủ tịch UBND phường Nghĩa Lộ cho biết: “Là cộng đồng Khơ Mú duy nhất sinh sống trên địa bàn tỉnh, bởi vậy những giá trị văn hóa trong cuộc sống đời thường luôn được cấp ủy, chính quyền và đồng bào gìn giữ, bảo tồn và phát huy. Ngoài mục đích lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, còn góp phần giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ về nét đẹp văn hóa của đồng bào, không để bị mai một, đồng thời góp phần tạo nên bản sắc riêng biệt của đồng bào để quảng bá đến du khách trong dịp đầu xuân mới. Qua đó góp phần thúc đẩy phát triển du lịch địa phương”.
Lễ hội Cầu mùa có nguồn gốc từ xa xưa và được lưu giữ qua nhiều thế hệ. Cũng như nhiều dân tộc thiểu số khác, người Khơ Mú quan niệm vạn vật có linh hồn, thiên nhiên xung quanh như: trời, đất, nương... đều có quan hệ mật thiết với đời sống và sản xuất của con người.
Nam thanh, nữ tú người Khơ Mú luyện tập chuẩn bị cho Lễ hội Cầu mùa.
Lễ hội Cầu mùa gồm các phần: lễ cúng tổ tiên; lễ tôn vinh cây lúa, cây khoai sọ; lễ cầu mưa; lễ chọc lỗ tra hạt. Mở đầu của phần lễ Cầu mùa là nghi thức cúng tổ tiên được thực hiện tại gia đình chủ lễ. Tiếp theo là lễ tôn vinh cây lúa, cây khoai sọ; tất cả được nam thanh, nữ tú khỏe mạnh trong trang phục dân tộc, rước kiệu lễ. Lễ chọc lỗ, tra hạt được tiến hành trên nương, sau khi nương đã được dọn sạch cỏ. Trước khi làm lễ chọc lỗ tra hạt, đồng bào sẽ thực hiện nghi thức cúng để báo cáo với thần rừng về vụ sản xuất mới. Sau đó, chủ hộ chọc ba lỗ tra hạt trước, rồi tất cả mọi người sẽ cùng thực hiện theo.
Trong sản xuất, người Khơ Mú thường canh tác ở xa nhà nên họ phải làm kho thóc ở trên nương để tích trữ lương thực; sau khi thu hoạch xong, họ sẽ chuyển thóc lúa về kho chính ở nhà. Vì vậy, người Khơ Mú có "Lễ đón mẹ lúa" để đón rước mẹ lúa về nhà. Khi thu hoạch xong, họ để lại một cụm thóc tại kho ở trên nương, tượng trưng cho mẹ lúa.
Sau phần lễ là các trò chơi dân gian thể hiện tinh thần đoàn kết, hăng say lao động, đồng thời thắt chặt thêm tình đoàn kết trong cộng đồng dân cư giữa các dân tộc. Chị Vì Thị Nương, tổ dân phố Nậm Tộc cho biết: “Lễ hội là dịp để người dân thể hiện lòng biết ơn đối với thiên nhiên, cầu mong cho mùa màng bội thu và sự thịnh vượng cho gia đình. Đây không chỉ là một sự kiện văn hóa truyền thống, mà còn là dịp để địa phương quảng bá hình ảnh, nét văn hóa đặc sắc đến với mọi người”.
Lễ hội Cầu mùa nhằm tôn vinh bản sắc văn hóa, khơi dậy giá trị và những nét đẹp truyền thống của người Khơ Mú. Đây là hoạt động văn hóa cộng đồng nhằm cổ vũ, động viên bà con bước vào một vụ sản xuất mới với tinh thần lao động, sản xuất hăng say, đồng thời qua đó giáo dục thế hệ trẻ nhớ về cội nguồn, nâng cao ý thức trong việc bảo tồn, gìn giữ, phát huy truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc.
