Quay về E-magazine Theo dõi Báo Lào Cai trên Google News
Độc đáo nét văn hóa Then của người Giáy

Độc đáo nét văn hóa Then của người Giáy

Trong đời sống văn hóa của đồng bào dân tộc Giáy ở Lào Cai, nghi lễ Then từ lâu đã trở thành một hình thức sinh hoạt văn hóa tâm linh quen thuộc, gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng. Giữa nhịp sống hiện đại, ở nhiều bản làng vùng cao, những thầy Then vẫn miệt mài giữ gìn nét đẹp văn hóa dân gian ấy như gìn giữ một phần hồn cốt của dân tộc mình.

0:00 / 0:00
0:00

Một buổi chiều cuối xuân, trong căn nhà nhỏ ở thôn Làng Mới, xã Bản Xèo (trước kia là xã Mường Vi), tiếng chuông đồng vang lên nhịp nhàng hòa cùng giọng hát trầm ấm của bà Vàng Thị Súi, sinh năm 1960. Người phụ nữ đã ngoài sáu mươi ấy được bà con trong vùng biết đến như một thầy Then có uy tín.

Sau khi hoàn thành các nghi lễ Then, bà nhẹ nhàng cởi chiếc khăn đội đầu, gấp lại bộ trang phục hành lễ và cẩn thận cất từng dụng cụ quen thuộc như chuông đồng, quạt Then vào chiếc túi vải đã theo bà suốt nhiều năm. Khi mọi thứ đã gọn gàng, bà mới ngồi lại trò chuyện cùng mọi người.

Bà Súi cho biết, trước đây bà chỉ biết hát vài làn điệu dân ca truyền thống của người Giáy. Đến khoảng năm 2000, sau khi được một người thầy trong vùng truyền dạy và hướng dẫn các nghi thức, bà bắt đầu theo con đường làm thầy Then. “Làm Then không phải ai cũng có thể đảm nhiệm, mà phải là người có duyên, hay còn có thể nói là được chọn. Làm Then không chỉ là hát hay mà còn phải hiểu các bài cúng, hiểu phong tục và giữ cái tâm trong sáng để giúp bà con cầu an, cầu may”, bà chia sẻ.”

2.jpg

Từ đó đến nay, hơn hai mươi năm qua, bà Súi đã tham gia thực hành nhiều nghi lễ Then trong bản và các vùng lân cận, thậm chí đến các địa phương xa xôi của Lai Châu, Sơn La, Điện Biên…. Với bà, mỗi nghi lễ không chỉ là công việc mà còn là trách nhiệm gìn giữ nét văn hóa truyền thống của dân tộc mình.

Các nghi lễ Then của người Giáy được tổ chức nhiều nhất vào tháng Giêng sau Tết và tháng Bảy âm lịch. Đây là thời điểm người dân mong cầu cho một năm mới an lành, mùa màng thuận lợi và cuộc sống bình yên. Những buổi lễ không chỉ mang đậm nét văn hóa truyền thống mà còn là dịp để bà con gặp gỡ, chia sẻ và thêm gắn bó với nhau.

Trước khi nghi lễ bắt đầu, gia chủ sẽ chuẩn bị các lễ vật như gà, xôi, rượu, bánh truyền thống và hoa quả. Trong không gian trang nghiêm, thầy Then một tay cầm chuông đồng, một tay cầm quạt giấy cất lên những câu hát Then cổ mang theo ước vọng, mong cầu của nhân dân gửi đến tổ tiên và các vị thần linh.

Theo bà Vàng Thị Súi, trong nghi lễ Then của người Giáy, chiếc chuông đồng là nhạc cụ không thể thiếu. Chuông có hai loại: một loại là chuông đồng đơn với hình dáng nhỏ gọn, khi rung phát ra âm thanh trong và vang. Loại còn lại có nhiều hạt đồng nhỏ chụm lại ở phần tay cầm, khi lắc tạo ra âm thanh leng keng rộn ràng, góp phần làm cho không gian nghi lễ thêm linh thiêng.

Đáng chú ý, mỗi làn điệu Then lại có cấu trúc riêng và phải được hát theo đúng trình tự nghi lễ. Những câu hát Then không chỉ mang màu sắc tín ngưỡng mà còn phản ánh đời sống của người dân vùng cao. Trong đó có những lời ca về lao động sản xuất, về tình cảm gia đình, về sự gắn bó giữa con người với thiên nhiên và thần linh.

3.jpg

Là người gắn bó nhiều năm với nghi lễ Then, bà Vàng Thị Súi luôn tâm niệm rằng việc thực hành nghi lễ phải giữ được ý nghĩa văn hóa truyền thống, tránh những biểu hiện mê tín hay lãng phí.

“Là thầy Then nhưng tôi không tuyên truyền mê tín dị đoan. Tôi luôn giải thích cho bà con hiểu rằng nghi lễ Then của người Giáy chủ yếu mang ý nghĩa văn hóa và tinh thần, giúp con người có thêm niềm tin vào cuộc sống, cầu mong sức khỏe, hạnh phúc và sự bình an,” bà chia sẻ.

Những năm gần đây, bà Súi cũng bắt đầu truyền dạy lại các làn điệu Then cho một số người trẻ trong bản. Với bà, điều quan trọng nhất là để thế hệ sau hiểu và trân trọng những giá trị văn hóa mà cha ông để lại.

4.png

Bà Vàng Thị Yêu, người dân thôn Làng Mới, xã Bản Xèo cho biết: “Từ lâu người Giáy chúng tôi tin rằng làm lễ Then sẽ giúp gia đình yên tâm hơn, cầu mong sức khỏe, mùa màng thuận lợi. Quan trọng hơn là dịp để bà con trong bản cùng nhau tụ họp, chia sẻ niềm vui.”

Với bà con người Giáy ở Bản Xèo, một trong những thời điểm đặc biệt trong năm là ngày mùng 3 Tết Nguyên đán. Vào ngày này, nhiều gia đình và người dân trong vùng thường tụ họp tại nhà các thầy Then để cùng tham gia nghi lễ đầu năm. Mọi người cùng nhau làm lễ, cùng lắng nghe những làn điệu Then cổ, cầu chúc cho một năm mới mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống bình an.

Theo ông Phạm Văn Tuân, trưởng thôn Làng Mới, xã Bản Xèo, những nghi lễ như vậy không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng mà còn góp phần gắn kết cộng đồng. Mỗi dịp làm lễ để người dân trong bản gặp gỡ, thắt chặt tình làng nghĩa xóm và cùng nhau giữ gìn phong tục truyền thống.

Ngày nay, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, nhiều giá trị văn hóa truyền thống đang dần thay đổi. Tuy nhiên, ở những bản làng vùng cao như Bản Xèo, tiếng chuông đồng và lời hát Then của người Giáy vẫn vang lên trong các dịp lễ truyền thống. Những giai điệu mộc mạc ấy như nhắc nhở các thế hệ hôm nay và mai sau về cội nguồn văn hóa của dân tộc, để rồi từ đó tiếp tục trân trọng, gìn giữ và trao truyền những nét đẹp bản sắc ấy cho tương lai.

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Người trẻ nối dài mạch nguồn văn hóa

Người trẻ nối dài mạch nguồn văn hóa

Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết dân tộc năm 2026, diễn ra từ ngày 18 đến 24/11, là dịp tôn vinh những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc. Trong nhịp sống hôm nay, bằng tình yêu, niềm tự hào và những việc làm thiết thực, thế hệ trẻ đang tiếp nối mạch nguồn văn hóa, góp phần gìn giữ, phát huy và lan tỏa những giá trị truyền thống của cha ông.

Điểm hẹn của những tâm hồn đồng điệu

Điểm hẹn của những tâm hồn đồng điệu

Từ một trang thơ trên mạng xã hội Facebook được hình thành năm 2017 với 6 thành viên, qua 9 năm hoạt động, Câu lạc bộ Người yêu thơ Việt tỉnh Lào Cai đã trở thành mái nhà chung ấm áp của hơn 200 hội viên cùng 14 tổ, nhóm trực thuộc. 

Hướng dẫn đăng ký vé chương trình nghệ thuật 'Muôn sắc Việt Nam': Những câu hỏi người hâm mộ cần biết

Hướng dẫn đăng ký vé chương trình nghệ thuật 'Muôn sắc Việt Nam': Những câu hỏi người hâm mộ cần biết

Cổng đăng ký vé trực tuyến chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” chính thức mở từ 10h ngày 17/11/2026. Để quá trình đăng ký và nhận vé diễn ra thuận lợi, Ban Tổ chức đã giải đáp những câu hỏi thường gặp, từ cách thức đăng ký, thông tin cần chuẩn bị đến quy trình đổi vé cứng và những lưu ý quan trọng dành cho khán giả.

Mặt trận kết nối cộng đồng, gìn giữ văn hóa vùng cao

Mặt trận kết nối cộng đồng, gìn giữ văn hóa vùng cao

Văn hóa là cội nguồn bản sắc, cũng là sợi dây gắn kết cộng đồng, bồi đắp sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Tại Lào Cai, những giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa từ mỗi thôn, bản, khu dân cư. Mặt trận Tổ quốc phát huy vai trò cầu nối, tập hợp Nhân dân, khơi dậy ý thức bảo tồn di sản, để văn hóa trở thành nền tảng gắn kết cộng đồng.

Lục Yên, Bát Xát tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và Ngày Văn hóa Việt Nam

Lục Yên, Bát Xát tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và Ngày Văn hóa Việt Nam

Ngày 13/11, xã Lục Yên tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc điểm tại thôn Át Thượng và ra mắt mô hình khu dân cư “Đoàn kết – an toàn – ấm no – hạnh phúc”. Cùng ngày, xã Bát Xát tổ chức hội diễn văn nghệ quần chúng với sự tham gia của 21 đội.

Di tích Nhà tù Hỏa Lò tổ chức Trưng bày đặc biệt về "câu chuyện tình yêu" nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Di tích Nhà tù Hỏa Lò tổ chức Trưng bày đặc biệt về "câu chuyện tình yêu" nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Di tích Nhà tù Hỏa Lò giới thiệu đến công chúng một “góc” còn chưa nhiều người biết đến trong cuộc đời hoạt động của những chiến sĩ cách mạng. Đó là những câu chuyện tình yêu. Điều đặc biệt là, với các chiến sĩ cách mạng tình yêu cá nhân được hòa cùng tình yêu quê hương đất nước.

Người Dao quần chẹt giữ gìn bản sắc văn hóa

Người Dao quần chẹt giữ gìn bản sắc văn hóa

Cộng đồng người Dao quần chẹt ở thôn Khe Rộng, xã Quy Mông đã và đang cùng nhau gìn giữ, lan tỏa, trao truyền những nét văn hóa truyền thống qua các lớp học dạy tiếng nói, chữ viết và thêu trang phục truyền thống dân tộc mở ngay tại thôn.

Ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn văn hóa Nùng An

Ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn văn hóa Nùng An

Trước nguy cơ mai một của tiếng nói và các giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống hiện đại, một dự án thiết thực mang tên “Xây dựng hệ sinh thái số lưu giữ và truyền dạy tiếng Nùng An, gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ tại xã Lục Yên, tỉnh Lào Cai” đã được triển khai, bước đầu mang lại hiệu quả thiết thực. 

Bắc Hà sẵn sàng đón du khách đến với Festival mùa đông 2026

Bắc Hà sẵn sàng đón du khách đến với Festival mùa đông 2026

Những ngày này, trên cao nguyên trắng Bắc Hà, không khí chuẩn bị cho mùa lễ hội đang diễn ra khẩn trương. Từ các cơ sở lưu trú, dịch vụ du lịch đến những người gắn bó với các hoạt động văn hóa truyền thống, tất cả đều chủ động chỉnh trang, làm mới sản phẩm, sẵn sàng đón du khách.

Dẻo thơm bánh cốm Hợp Thành

Dẻo thơm bánh cốm Hợp Thành

Không đơn thuần là món bánh dâng lên tổ tiên trong lễ cơm mới để cầu mong mùa màng bội thu, gia đình no đủ, bánh cốm của đồng bào Tày xã Hợp Thành (tỉnh Lào Cai) ngày nay đã trở thành một đặc sản quen thuộc, chứa đựng trọn vẹn nét đẹp văn hóa ẩm thực được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Gieo tình yêu thiên nhiên từ những góc xanh học đường

Gieo tình yêu thiên nhiên từ những góc xanh học đường

Chú trọng xây dựng môi trường giáo dục thân thiện, xanh, sạch, đẹp, thời gian qua, Trường TH&THCS Động Quan, xã Khánh Hòa đang tạo dựng không gian học tập gần gũi với thiên nhiên. Cùng thầy cô chăm sóc cây, giữ gìn cảnh quan, học sinh được bồi đắp tình yêu trường lớp và ý thức bảo vệ môi trường từ những việc làm hằng ngày.

fb yt zl tw