Đó là nhiệm vụ trọng tâm, cấp thiết và thường xuyên của toàn ngành giáo dục, tại mỗi địa phương và ở từng cơ sở giáo dục - đào tạo, đặc biệt trong bối cảnh giáo dục hội nhập hiện nay.
Tại Lào Cai, nhiều trường đã và đang tích cực xây dựng môi trường học tập an toàn, hạnh phúc, trường học gắn với thực tiễn, học sinh và giáo viên được tạo điều kiện phát huy năng lực, phẩm chất. Việc xây dựng môi trường văn hóa được thực hiện từ những việc nhỏ nhất, đơn giản nhất như ngay từ các cấp học mầm non, tiểu học, học sinh đã được rèn thói quen chào hỏi, lễ phép với thầy cô giáo, phụ huynh…
Em Phan Xuân Mai, học sinh lớp 2C, Trường Tiểu học Bình Minh (thành phố Lào Cai) hào hứng: Từ khi vào lớp 1, các thầy cô đã luôn dặn dò chúng em phải biết chào khi gặp người lớn tuổi, thầy cô giáo hoặc bạn bè và phải biết nói “cảm ơn” khi ai đó quan tâm, giúp đỡ mình.
Ngay từ đầu năm học, nhà trường đã quán triệt tới giáo viên, phụ huynh và học sinh về nội quy và Bộ quy tắc ứng xử trong trường học. Các nội dung này được cập nhật hằng năm theo tình hình thực tế. Nhà trường còn in và treo nhiều khẩu hiệu mang tính cổ động, khích lệ, thôi thúc, nhắc nhở học sinh. Ngoài ra, trong các lớp học, tiết học, giáo viên luôn tạo nhiều không gian, thời gian và lồng ghép nội dung bài học về việc rèn nền nếp, thói quen sinh hoạt, hướng học sinh đến những suy nghĩ và hành động có văn hóa.
- Cô giáo Nguyễn Thu Hương -
Hiệu trưởng Trường Tiểu học Bình Minh
Trong thời đại hội nhập hiện nay, trường học không chỉ là nơi đào tạo về trí tuệ mà còn phải là trường học văn hóa. Mục tiêu của xây dựng văn hóa học đường là tạo môi trường tự nhiên xanh, sạch, đẹp, an toàn; môi trường dạy và học nhân văn với các mối quan hệ thân thiện, lành mạnh. Do đó, mỗi trường cần có bước đi, cách thức xây dựng văn hóa học đường phù hợp theo đặc điểm của trường, học sinh và phù hợp với văn hóa của vùng miền, địa phương.
Nếu có dịp tới Trường PTDT bán trú THCS Bản Phố (huyện Bắc Hà), bạn sẽ không khỏi ấn tượng với không gian mang đậm nét văn hóa dân tộc, nền nếp sinh hoạt khoa học của học sinh và giáo viên nhà trường. Cô giáo Nguyễn Thị Nguyên, Hiệu trưởng nhà trường cho biết: Trường đã xây dựng nhiều câu lạc bộ theo sở thích của học sinh nhằm hướng các em đến việc giữ gìn và bảo tồn văn hóa truyền thống, giúp các em phát huy khả năng, sở trường, như khâu - thêu, thổi khèn, múa sênh tiền, cắt tóc, tiếng Anh, âm nhạc, mỹ thuật… Mỗi câu lạc bộ luôn thu hút và duy trì khoảng 30 học sinh các khối lớp tham gia. Nhà trường còn tạo không gian trưng bày các sản phẩm thổ cẩm, đồ dùng sinh hoạt gắn với đời sống người dân địa phương nhằm giúp học sinh hiểu và thêm yêu văn hóa dân tộc mình.
“Em tham gia Câu lạc bộ khâu - thêu của trường từ năm học lớp 6. Mỗi tuần, chúng em có 1 tiết học được bố trí thực hành khâu, thêu thổ cẩm tại gian trưng bày sản phẩm văn hóa của trường. Thi thoảng, em và các bạn trong câu lạc bộ còn được nghệ nhân trong vùng tới dạy khâu, thêu nhiều sản phẩm thổ cẩm truyền thống. Em luôn tự hào và cố gắng học hỏi để gìn giữ, phát huy nét đẹp văn hóa dân tộc mình”, em Vàng Thị Mỷ, học sinh Trường PTDT bán trú THCS Bản Phố bộc bạch.
Chính môi trường tràn ngập sắc màu văn hóa và sự đồng bộ trong quan điểm giáo dục “học để làm người” đã giúp nhiều trường ở Lào Cai xây dựng được môi trường học tập an toàn, lành mạnh, chất lượng cao.
Đến nay, 100% trường học và cơ sở giáo dục trong tỉnh đã xây dựng kế hoạch và tiến hành xây dựng bộ quy tắc ứng xử; đã thực hiện việc lồng ghép giáo dục văn hóa học đường trong chương trình giáo dục chính khóa; đổi mới sinh hoạt đoàn, đội. Trong dạy và học môn Đạo đức, môn Giáo dục công dân, các trường đã tăng cường liên hệ thực tế, các tấm gương điển hình và đề cao trách nhiệm nêu gương mọi lúc, mọi nơi của các thầy cô giáo… Nhờ đó, phần lớn học sinh không chỉ được bồi dưỡng kiến thức mà còn nhanh nhạy nắm thông tin, có tinh thần cầu thị trong học tập, khả năng ứng dụng kiến thức đã học vào thực tế cuộc sống; tích cực tham gia các phong trào tình nguyện; luôn có thái độ tôn trọng thầy cô giáo và đoàn kết giúp đỡ bạn bè, có ý thức phấn đấu, vươn lên trong học tập và cuộc sống.
Tuy vậy, trong thực tế vẫn có những hành vi lệch chuẩn trong trường học như bạo lực học đường, nói tục… trong đó bạo lực học đường luôn là vấn đề bức xúc đối với ngành giáo dục - đào tạo và xã hội. Các hành vi đó phải được ngăn chặn, chấm dứt và xóa bỏ khỏi trường học.
