Tại xã vùng cao Bắc Hà, công tác đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm không còn là khẩu hiệu mà đã đi vào từng gian bếp của mỗi gia đình.
Từ khi được cán bộ y tế đến nhà hướng dẫn, gia đình chị Lù Thị Hương ở thôn Lèng Phàng Làng Mương đã thay đổi thói quen cũ về lựa chọn, chế biến thực phẩm. Giờ đây, những kiến thức được trang bị về việc lựa chọn thực phẩm sạch, chế biến khoa học và đặc biệt là ý thức sử dụng các loại nấm rừng, côn trùng lạ đã giúp chị bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình.
"Được cán bộ hướng dẫn, tôi đã biết lựa chọn thực phẩm sạch, đi rừng không hái nấm lạ. Trong bếp nhà tôi giờ luôn có 2 dao, 2 thớt riêng biệt cho thực phẩm sống và chín để bảo vệ sức khỏe cho cả nhà" - chị Lù Thị Hương chia sẻ.
Sự chuyển biến trong nhận thức của người dân chính là quả ngọt từ sự kiên trì của đội ngũ y tế cắm bản.
Chị Vàng Thị Tuyên, nhân viên điểm trạm Nậm Mòn (Trạm Y tế xã Bắc Hà) cho biết: “Nhờ tích cực tuyên truyền, bà con đã nâng cao nhận thức, không sử dụng nấm không rõ nguồn gốc, nhờ đó không có vụ ngộ độc đáng tiếc nào xảy ra trên địa bàn xã”.
Quý I/2026 toàn tỉnh tổ chức 216 cuộc tuyên truyền với trên 7.600 lượt người tham gia. Tổ chức 106 đoàn kiểm tra, giám sát an toàn thực phẩm từ tỉnh đến cơ sở, thực hiện kiểm tra trên 2.100 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, dịch vụ ăn uống, bếp ăn tập thể và thức ăn đường phố. Kết quả, có 2.075 cơ sở đạt (chiếm 98,4%); thực hiện xử phạt hành chính 33 cơ sở vi phạm với tổng số trên 127 triệu đồng; tạm đình chỉ hoạt động 2 cơ sở (1 cơ sở giết mổ tập trung, 1 cơ sở chế biến thịt trâu sấy).
Riêng tháng hành động vì an toàn thực phẩm (từ ngày 15/4 - 15/5/2026), công tác kiểm tra các cơ sở thực phẩm được triển khai đồng bộ từ tỉnh đến xã. Theo đó, toàn tỉnh thành lập 104 đoàn kiểm tra, tiến hành kiểm tra 1.406 cơ sở thực phẩm, tỷ lệ cơ sở đạt chiếm 89,5%. Số cơ sở bị xử phạt vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm là 62/148 (chiếm 41,9% số cơ sở vi phạm), với tổng số tiền phạt trên 235 triệu đồng. Các hành vi vi phạm chủ yếu: Vi phạm về điều kiện an toàn thực phẩm tại cơ sở sản xuất, kinh doanh; vi phạm về niêm yết giá...
Song song với việc thay đổi "nếp nghĩ", tỉnh đã siết chặt kỷ cương đối với hơn 42.250 cơ sở chế biến, kinh doanh thực phẩm.
Trong năm 2025, Lào Cai đã xử phạt vi phạm hành chính trên 1,2 tỷ đồng, tiêu hủy số hàng hóa trị giá trên 750 triệu đồng. Đặc biệt, cơ quan chức năng đã khởi tố hình sự 5 vụ án vi phạm các quy định về an toàn thực phẩm.
Bên cạnh việc tăng cường kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm tại các cơ sở kinh doanh dịch vụ, các bếp ăn trường học cũng được đặt dưới sự giám sát nghiêm ngặt theo Văn bản 2500 của UBND tỉnh.
Quy trình từ truy xuất nguồn gốc nguyên liệu đến khâu lưu mẫu thức ăn hàng ngày được thực hiện chặt chẽ nhằm bảo vệ học sinh trước nguy cơ ngộ độc thực phẩm trong học đường.
Dù đạt nhiều kết quả tích cực, công tác an toàn vệ sinh thực phẩm năm 2025 tại Lào Cai vẫn đối mặt nhiều thách thức khi ghi nhận 4 vụ ngộ độc khiến 103 người mắc, 1 ca tử vong.
Đáng chú ý, các vụ ngộ độc do thói quen ăn nấm rừng, côn trùng lạ tại vùng cao và vấn nạn thực phẩm lậu qua biên giới vẫn là những bài toán chưa có lời giải triệt để. Thực trạng này đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt hơn của chính quyền cùng ý thức tự bảo vệ từ chính mỗi người dân.
Nhấn mạnh về các giải pháp trong thời gian tới, ông Hoàng Quốc Hương - Giám đốc Sở Y tế tỉnh Lào Cai cho biết: “Chúng tôi thực hiện phương châm kiểm tra có trọng tâm, xử lý không có ngoại lệ để tăng tính răn đe. Đồng thời, tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền đến người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số về việc lựa chọn và sử dụng thực phẩm an toàn”.
Để tăng cường tính minh bạch, năm 2026, tỉnh Lào Cai đã ra mắt nền tảng số Lào Cai FoodSafe. Đây là công cụ hữu ích giúp người dân dễ dàng truy xuất nguồn gốc nông sản và tìm kiếm các cơ sở ăn uống đạt chuẩn an toàn.
Tuy nhiên, công nghệ hay sự quyết liệt của chính quyền cũng chỉ là bệ đỡ, yếu tố then chốt nhất để xây dựng một "hàng rào" an toàn thực phẩm bền vững vẫn nằm ở chính ý thức, trách nhiệm của người sản xuất, kinh doanh và sự thông thái của người dân trong từng bữa ăn hàng ngày để chủ động bảo vệ sức khoẻ bản thân và cộng đồng.
