"Nhiều người đang bỏ lỡ thời điểm vàng điều trị, lạm dụng thực phẩm chức năng, detox cực đoan hoặc áp dụng các liệu pháp phản khoa học dựa trên việc tự chẩn đoán qua mạng xã hội, diễn đàn và video ngắn", TS.BS Trương Hồng Sơn, Phó Tổng thư ký Tổng hội Y học Việt Nam, cảnh báo tại lễ ra mắt văn phòng Trung tâm Truyền thông và Chăm sóc sức khỏe cộng đồng hôm 22/5.
Sự phát triển của Internet và trí tuệ nhân tạo (AI) giúp người dân dễ dàng tiếp cận kiến thức sức khỏe. Tuy nhiên, các nền tảng này có điểm yếu lớn là chưa thể tự phân biệt thông tin đúng - sai.
"Google hay AI chủ yếu đưa ra kết quả dựa vào tần suất xuất hiện. Những nội dung được quảng cáo mạnh, lan truyền nhiều sẽ dễ hiển thị hơn, dù chưa chắc là thông tin chính thống hay có cơ sở khoa học", TS Sơn phân tích.
Các nội dung quảng cáo sản phẩm, thực phẩm chức năng hay mẹo chữa bệnh dân gian hiện xuất hiện dày đặc trên không gian mạng. Nhiều người có xu hướng tin vào các lời quảng bá vô căn cứ như "uống chanh chữa tiểu đường", "thanh lọc cơ thể", hay "thực phẩm siêu dinh dưỡng giúp tiêu u".
Ví dụ như trào lưu sử dụng chanh liều cao. Dù chanh giàu vitamin C tốt cho cơ thể, nhưng lạm dụng nước cốt chanh - đặc biệt khi bụng đói - có thể gây kích ứng dạ dày, ảnh hưởng tiêu hóa và giảm khả năng hấp thu thức ăn. TS Sơn nhấn mạnh: "Điều nguy hiểm là nhiều người tin phương pháp này có khả năng chữa bệnh hoặc tăng cường sức khỏe thần kỳ dù không có bằng chứng khoa học chứng minh".
ThS Nguyễn Chính Nghĩa, Giám đốc Trung tâm Truyền thông và Chăm sóc sức khỏe cộng đồng, cho biết thêm, ngoài việc tin vào mạng internet, người dân còn có tâm lý "đợi bệnh rồi chữa", chỉ đi khám khi đã nặng. Không ít trường hợp âm thầm chịu đựng các dấu hiệu bất thường như mất ngủ kéo dài, tăng huyết áp, đau tức ngực, mệt mỏi, đường huyết cao... đến khi biến chứng mới nhập viện.
Theo PGS Nguyễn Thị Xuyên - Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam, mô hình bệnh tật tại Việt Nam đã thay đổi mạnh so với nửa thế kỷ trước. Hiện nay, các bệnh không lây nhiễm đã trở thành gánh nặng lớn nhất cho hệ thống y tế và từng gia đình.
"Tỷ lệ tử vong do các bệnh mạn tính không lây tại Việt Nam hiện chiếm khoảng 80%. Bệnh tật đã chuyển dịch từ các bệnh truyền nhiễm sang các bệnh liên quan đến lối sống như tim mạch, đái tháo đường, ung thư, tăng huyết áp", bà Xuyên cho biết.
Các chuyên gia nhận định, y tế hiện đại cần chuyển trọng tâm sang phòng ngừa, phát hiện sớm và quản lý nguy cơ ngay từ cộng đồng. Chăm sóc sức khỏe chủ động không đơn thuần là khám định kỳ, mà phải thay đổi toàn diện lối sống hàng ngày, kiểm soát các yếu tố nguy cơ lớn nhất gồm: hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, ít vận động, ăn uống mất cân bằng, căng thẳng kéo dài và thiếu ngủ.
