Nguồn gốc và ý nghĩa ngày "diệt sâu bọ"
Tết Đoan Ngọ hay còn gọi là Tết Đoan dương, là ngày lễ truyền thống gắn liền với quan niệm về sự tuần hoàn của thời tiết tại một số quốc gia châu Á như Việt Nam, Triều Tiên, Nhật Bản và Trung Quốc. Tại nước ta, ngày lễ này thường rơi vào thời điểm nắng nóng kéo dài, sâu bọ phát triển nhiều nên còn được dân gian gọi là ngày "diệt sâu bọ" hay "giết sâu bọ". Năm 2026, ngày Tết Đoan Ngọ rơi vào thứ Sáu, ngày 19/6 Dương lịch.
Theo truyền thuyết dân gian, vào một năm trúng mùa, nông dân đang ăn mừng thì sâu bọ kéo đến tàn phá hết cây trái, thực phẩm đã thu hoạch. Giữa lúc người dân lo lắng, một ông lão tên là Đôi Truân xuất hiện và hướng dẫn mỗi nhà lập một đàn cúng đơn giản gồm bánh gio, trái cây, rồi ra trước nhà tập thể dục. Người dân làm theo và lập tức tiêu diệt được đàn sâu bọ. Ông lão dặn thêm, hằng năm vào đúng ngày này cứ làm theo lời dặn sẽ trị được chúng. Để tưởng nhớ ơn đức, người dân gọi đây là ngày Tết "diệt sâu bọ".
Tên gọi Tết Đoan Ngọ cũng ra đời từ đó do giờ cúng thường diễn ra vào giữa giờ Ngọ. Cho đến nay, lễ cúng này được duy trì nhằm mục đích phát động phong trào bắt sâu bọ, tiêu diệt sâu bệnh hại cây trồng và cầu mong một vụ mùa bội thu.
Nét đẹp sum họp và các tục lệ độc đáo
Tại một số làng quê Việt Nam, nếp xưa của ngày Tết Đoan Ngọ vẫn được trân trọng gìn giữ. Đây là dịp sum họp gia đình đầm ấm với nhiều tục lệ gắn kết, khiến con cháu dù làm ăn xa xôi cũng cố gắng thu xếp trở về.
Vào thời điểm này, cây trái bắt đầu đơm hoa kết trái, do đó hoa quả là lễ vật cúng tổ tiên không thể thiếu trong mâm lễ của mọi gia đình với ước nguyện cầu mong mùa màng bội thu. Tùy thuộc vào từng địa phương và vùng miền mà mâm lễ cúng sẽ có những món ăn khác nhau theo tập quán riêng.
Ngay sau lễ cúng là các tục lệ giết sâu bọ đặc trưng. Tất cả các thành viên trong nhà sẽ quây quần cùng nhau ăn rượu nếp, bánh tro và các loại quả chua với quan niệm để diệt trừ sâu bọ bên trong cơ thể, đồng thời xua đuổi hết bệnh tật.
