Sử dụng ngữ liệu ngoài SGK kiểm tra môn Ngữ văn thế nào cho hợp lý?

Những ngày qua, dư luận xôn xao khi đề kiểm tra Ngữ văn của một số trường hết gây sốc cho học sinh rồi mang yếu tố “nhạy cảm”.

the-nao-cho-hop-ly-2-2661-1519-8944.jpg
Giờ học Ngữ văn của học sinh Trường THPT Hoài Đức C (Hà Nội).

Câu hỏi được nhiều người đặt ra, sử dụng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa khi kiểm tra môn Ngữ văn như thế nào cho hợp lý để đánh giá đúng năng lực học sinh.

Tránh tình trạng “học vẹt”

Kiểm tra cuối học kỳ I đang được các nhà trường tiến hành khẩn trương. Cô Thế Thị Nhung - giáo viên môn Ngữ văn Trường THPT Hoài Đức C (Hà Nội) chia sẻ, đây là năm học thứ hai áp dụng việc dùng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa theo yêu cầu Chương trình GDPT 2018. Điều này giúp học sinh không cần học thuộc lòng mà vận dụng các kỹ năng thầy cô hướng dẫn để làm bài, tránh tình trạng “học vẹt”, khơi gợi khả năng sáng tạo của các em.

Tuy nhiên, theo cô Nhung, việc tìm ngữ liệu ngoài sách giáo khoa sao cho hợp lý mà vẫn đánh giá đúng năng lực của học sinh là thách thức với giáo viên. Ngữ liệu trong đề kiểm tra hoàn toàn mới, không nằm trong bất kỳ bộ sách giáo khoa nào đang giảng dạy trên lớp. Trong khi đó, đề thi trên mạng có nhiều, giáo viên phải chắt lọc, thiết kế câu hỏi theo cách khác nhằm đảm bảo ma trận đặc tả.

Tại Trường THPT Hoài Đức C, việc xây dựng ma trận đề kiểm tra môn Ngữ văn được các thành viên trong tổ chuyên môn cùng thực hiện, sau đó mới hình thành đề minh họa rồi trình lãnh đạo nhà trường phê duyệt chính thức. Cấu trúc đề kiểm tra cuối học kỳ dành cho khối 12 học theo Chương trình GDPT 2006 khác so với khối 10 và 11. Đề lớp 12 gồm hai phần đọc hiểu và làm văn; phần làm văn là các ngữ liệu trong sách giáo khoa, phần đọc hiểu lấy ngữ liệu ngoài sách giáo khoa.

Cô Cao Thị Thu - Tổ trưởng Tổ Văn - Sử, giáo viên bồi dưỡng học sinh giỏi Ngữ văn Trường THPT Nguyễn Huệ (TP Nam Định, Nam Định) nhìn nhận, điểm mới của Chương trình GDPT 2018 ở môn Ngữ văn là dạy học theo đặc trưng thể loại từ truyện đến thơ. Học sinh phân tích đúng theo đặc trưng để tránh việc học văn mẫu, không bị áp lực với việc phải học thuộc lòng như trước.

“Giáo viên sẽ dựa trên đặc trưng thể loại văn học xây dựng ma trận đề kiểm tra. Ví dụ, tác phẩm văn học kinh điển dù chương trình cũ hay mới đều đề cập nhưng cách khai thác khác nhau. Ở chương trình cũ thường đi sâu vào các khía cạnh của tác phẩm. Còn chương trình mới theo đặc trưng thể loại, khi gặp một tác phẩm ngoài sách giáo khoa học sinh vẫn biết cách phân tích. Riêng phần nghị luận xã hội, các em cần nắm vững từng bước từ cơ bản đến cụ thể; tự trang bị kiến thức về đời sống xã hội để khi viết mới sâu sắc, thực tế”, cô Thu nói.

Là học sinh lớp 11A2 Trường THPT Nguyễn Huệ (TP Nam Định), em Vũ Phương Giang đánh giá, đề kiểm tra cuối học kỳ I môn Ngữ văn được nhà trường ra đảm bảo tính phân loại và không đánh đố. Đề sử dụng ngữ liệu về đoạn trích “Tư cách mõ” của nhà văn Nam Cao. Đề yêu cầu học sinh nhận xét thái độ, tình cảm của tác giả trước thực trạng người nông dân bị tha hóa trong xã hội cũ; viết bài văn nghị luận phân tích về nội dung và nghệ thuật của đoạn trích trên. Khoảng thời gian 90 phút vừa đủ để em hoàn thành bài làm một cách trọn vẹn.

Vũ Phương Giang - học sinh lớp 11A2 Trường THPT Nguyễn Huệ (TP Nam Định).

Lưu ý độ dài ngắn văn bản

Trao đổi về vấn đề này, cô Nguyễn Thị Thu Thủy - Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Huệ (TP Nam Định) cho hay, học sinh không được tìm hiểu trước về đoạn văn bản trong đề kiểm tra gây ít nhiều bối rối khi làm bài. Do đó, người ra đề cần lưu ý dung lượng văn bản, không nên chọn văn bản quá khó, câu hỏi phải bám sát yêu cầu cần đạt của bài học, thể loại.

Cũng theo cô Thủy, cấu trúc đề kiểm tra cũng là cách giúp giảm áp lực cho học sinh. Người ra đề cần tăng số điểm phần đọc hiểu và giảm số điểm phần làm văn theo tỷ lệ 6/4 như nhiều trường đang thực hiện. Câu hỏi nghị luận xã hội được tích hợp vào phần đọc hiểu. Đề kiểm tra chất lượng học kỳ môn Ngữ văn khối 11 được nhà trường xây dựng theo đúng hướng dẫn của cấp trên. Riêng các em khối 10 và 12 sẽ làm bài kiểm tra cuối kỳ theo đề thi chung của Sở GD&ĐT Nam Định.

Trường THCS Nguyễn Trãi (Hà Đông, Hà Nội) tiến hành kiểm tra, đánh giá học sinh dựa trên các văn bản hướng dẫn của Phòng GD&ĐT Hà Đông và Sở GD&ĐT Hà Nội. Trong giai đoạn mới thay sách, cả giáo viên và học sinh phải tự học khá nhiều từ các nguồn khác nhau. Việc kiểm tra đánh giá với khối 6, 7, 8 học Chương trình GDPT mới căn cứ theo hướng dẫn tại Thông tư 22/2021 của Bộ GD&ĐT để phân loại học sinh.

Cô Hiệu trưởng Nguyễn Thị Xinh cho rằng, ngữ liệu trong đề kiểm tra Ngữ văn cần ngắn gọn, xác định được câu hỏi liên quan; đề cập đến các vấn đề giáo dục lối sống, tình yêu quê hương đất nước, gia đình, bạn bè, mái trường… Giáo viên không nên lấy những ngữ liệu có tính trừu tượng có thể hiểu theo ý trái chiều hoặc liên quan đến yếu tố chính trị. Câu hỏi đặt ra vừa phải đáp ứng yêu cầu ma trận đề kiểm tra, đồng thời có tính phân hóa nhưng không đánh đố, làm khó học sinh.

Bà Nguyễn Thu Hương - Phó Trưởng phòng GD&ĐT Hà Đông (Hà Nội) trao đổi, thực hiện chỉ đạo của Sở GD&ĐT Hà Nội, đơn vị đã tổ chức ra đề kiểm tra học kỳ I môn Ngữ văn với lớp 6, 7, 8 cho các trường trên địa bàn; riêng khối 9 vẫn ra đề ba môn Toán, Ngữ văn, Ngoại ngữ.

Phòng đã sử dụng và khai thác ngữ liệu bảo đảm yêu cầu đánh giá được năng lực học sinh, khắc phục tình trạng học thuộc bài, sao chép tài liệu có sẵn. Không dùng lại các văn bản ngữ liệu đã học để đánh giá chính xác khả năng đọc hiểu, phân tích, cảm thụ tác phẩm văn học. Học sinh được bộc lộ phẩm chất, năng lực ngôn ngữ, văn học, tư duy hình tượng, tư duy logic, khuyến khích các bài viết có cá tính và sáng tạo.

Báo Giáo dục & Thời đại

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Tiếng đàn kết nối sân trường

Tiếng đàn kết nối sân trường

Không cần sân khấu hoành tráng, cũng chẳng có khoảng cách giữa người biểu diễn và khán giả, những giai điệu vang lên giữa sân Trường THPT Lào Cai, phường Lào Cai mang đến sắc màu mới cho giờ ra chơi. Tiếng đàn piano, lời ca cùng những điệu nhảy sôi động không chỉ giúp các em học sinh giải tỏa căng thẳng sau giờ học mà còn lan tỏa niềm đam mê, sự tự tin và tinh thần kết nối.

SchoolFoodSafe Map: Bản đồ số vì bữa ăn an toàn cho học sinh

SchoolFoodSafe Map: Bản đồ số vì bữa ăn an toàn cho học sinh

Bữa ăn bán trú không chỉ cần đủ dinh dưỡng mà còn đòi hỏi sự công khai, minh bạch từ nguồn gốc thực phẩm đến quy trình chế biến. Với nền tảng số SchoolFoodSafe Map (Bản đồ an toàn thực phẩm trường học), các trường học tại Lào Cai đang từng bước công khai thông tin bữa ăn, tạo điều kiện để phụ huynh cùng theo dõi, giám sát và phối hợp với nhà trường bảo đảm an toàn thực phẩm học đường.

Lào Cai giữ vững phổ cập giáo dục tại 99/99 xã, đào tạo nghề đạt 87,04% kế hoạch

Lào Cai giữ vững phổ cập giáo dục tại 99/99 xã, đào tạo nghề đạt 87,04% kế hoạch

Trong 10 tháng năm 2026, ngành giáo dục Lào Cai tiếp tục ổn định tổ chức sau sắp xếp, đảm bảo sĩ số học sinh, nâng cao chất lượng dạy và học. Công tác phổ cập giáo dục, xóa mù chữ tiếp tục được duy trì vững chắc; giáo dục nghề nghiệp đạt kết quả tích cực, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của tỉnh.

Người gieo mầm sáng tạo

Người gieo mầm sáng tạo

Hơn 15 năm gắn bó với bục giảng, cô giáo Hoàng Thanh Huyền (Trường THPT số 2 Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai) luôn miệt mài đổi mới phương pháp giảng dạy, đưa kiến thức bước ra khỏi trang sách. Tình yêu khoa học, niềm say mê văn hóa đọc cùng sự đồng hành của cô đã khơi dậy ở nhiều thế hệ học sinh sự tự tin, tinh thần tự học và khát khao khám phá.

Viettel Lào Cai lan tỏa nền tảng cuộc sống số Viettel Tammi tại phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại Lào Cai

Viettel Lào Cai lan tỏa nền tảng cuộc sống số Viettel Tammi tại phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại Lào Cai

Nhằm thúc đẩy chuyển đổi số ngành Giáo dục, Viettel phát triển nền tảng cuộc sống số hợp nhất Viettel Tammi, kết nối Nhà trường - Giáo viên - Học sinh/Sinh viên - Phụ huynh trên một nền tảng thống nhất, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, giảng dạy, học tập và tương tác trong môi trường số hiện đại, an toàn, hiệu quả.

Nâng cao thể lực và tầm vóc người dân

Nâng cao thể lực và tầm vóc người dân

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từng nhấn mạnh: “Sức khỏe, thể lực của người dân là một bộ phận quan trọng của sức mạnh quốc gia”. Quan điểm chỉ đạo ấy khẳng định việc chăm lo thể chất, tầm vóc người dân chính là chiến lược xây dựng sức mạnh dân tộc. Nhìn từ Lào Cai, chặng đường 2021 - 2025 đã minh chứng cho tinh thần chủ động, quyết tâm và nỗ lực để hiện thực hóa mục tiêu đó.

Học STEM – Rèn kỹ năng số

Học STEM – Rèn kỹ năng số

Tại Trường THPT Nguyễn Huệ, phường Yên Bái, tỉnh Lào Cai, giáo dục STEM đang góp phần đổi mới cách dạy và học, tạo điều kiện để học sinh vận dụng kiến thức, rèn tư duy sáng tạo, kỹ năng công nghệ thông qua các hoạt động thực hành, trải nghiệm.

Thêm yêu biển đảo quê hương từ mô hình dân vận khéo

Thêm yêu biển đảo quê hương từ mô hình dân vận khéo

Thông qua nhiều hoạt động sôi nổi, hấp dẫn, biển, đảo quê hương đã không còn xa xôi với cán bộ, giáo viên, học sinh Trường Tiểu học số 1 Xuân Quang mà đầy ắp niềm tự hào, gửi gắm bao sự nhớ thương. Đây cũng là minh chứng cho thấy hiệu quả từ mô hình dân vận khéo “Quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa là của Việt Nam” được nhà trường duy trì thực hiện trong 2 năm qua.

Chàng trai giàu nghị lực và giấc mơ blouse trắng

Chàng trai giàu nghị lực và giấc mơ blouse trắng

Năm 15 tuổi, khi bạn bè háo hức bước vào THPT, em Phan Văn Khải (phường Lào Cai) phải tạm gác chuyện đến trường để điều trị ung thư xương. Sau 6 đợt hóa trị và ca phẫu thuật cắt cụt chi, cậu học trò mê bóng đá chỉ còn khoảng 25 kg. Ngày ấy, có lẽ Khải cũng chưa hình dung được, hành trình tập đi bằng chân giả sau này lại đưa mình đến với ngành Kỹ thuật Phục hồi chức năng, để học cách giúp người khác tìm lại những bước chân.

Biến giờ ra chơi thành sân chơi bổ ích

Biến giờ ra chơi thành sân chơi bổ ích

Triển khai mô hình "Giờ ra chơi không điện thoại", học sinh Trường THPT Nguyễn Huệ, phường Yên Bái đã có những phút nghỉ ngơi sôi động với âm nhạc, điệu nhảy và tiếng cười. Đây là không gian để học sinh vận động, giao lưu và phát huy sở thích sau những tiết học, góp phần xây dựng môi trường học đường năng động, thân thiện.

Phía sau chữ "ghét": Cần lắm sự thấu cảm và sẻ chia

Phía sau chữ "ghét": Cần lắm sự thấu cảm và sẻ chia

Thời gian gần đây, trên các nền tảng mạng xã hội liên tục xuất hiện những hội nhóm, những từ khóa có tên gọi khiến bất cứ bậc làm cha mẹ nào cũng cảm thấy đau lòng, thậm chí gây sốc đối với nhiều người: “Con ghét cha mẹ”, “Hội những người ghét cha mẹ”. Những hội nhóm này thu hút đông đảo thành viên, phần lớn là các em học sinh ở lứa tuổi vị thành niên.

Đề xuất mở rộng hỗ trợ ăn trưa cho học sinh vùng dân tộc thiểu số, miền núi

Đề xuất mở rộng hỗ trợ ăn trưa cho học sinh vùng dân tộc thiểu số, miền núi

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến các cơ quan, tổ chức, cá nhân đối với dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 66/2025/NĐ-CP ngày 12/3/2025 của Chính phủ quy định chính sách cho trẻ em nhà trẻ, học sinh, học viên ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng bãi ngang, ven biển và hải đảo và cơ sở giáo dục có trẻ em nhà trẻ, học sinh hưởng chính sách.

Từ học bạ số đến lớp học thông minh

Từ học bạ số đến lớp học thông minh

Từ số hóa học bạ, văn bằng tốt nghiệp đến ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), giáo dục STEM và học liệu số, chuyển đổi số đang từng bước làm thay đổi cách quản lý, dạy và học tại các trường học trên địa bàn tỉnh. Công nghệ không chỉ giúp giảm công việc hành chính mà còn mở ra phương thức tiếp cận tri thức mới, khơi dậy tinh thần chủ động, sáng tạo của giáo viên và học sinh.

fb yt zl tw