Ở lứa tuổi học sinh, nhận thức và kỹ năng sống đang trong quá trình hình thành. Trong khi đó, những nguy cơ từ ma túy, bạo lực học đường hay các hành vi vi phạm trên không gian mạng ngày càng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác giáo dục pháp luật trong nhà trường nhằm giúp học sinh hiểu đúng, biết cách ứng xử và chủ động bảo vệ bản thân trước những tình huống có thể xảy ra.
Tại Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú THCS và THPT Yên Bình, thay vì chỉ tổ chức tuyên truyền tập trung, nhà trường lồng ghép nội dung phòng, chống ma túy vào các tiết học chính khóa. Qua từng bài giảng, giáo viên truyền tải kiến thức về tác hại của ma túy, quy định pháp luật và trách nhiệm của mỗi công dân trong phòng, chống ma túy bằng những tình huống gần gũi với đời sống học sinh.
Cô giáo Nguyễn Thị Huyền Trang, người trực tiếp tuyên truyền nội dung phòng, chống ma túy cho học sinh, chia sẻ: “Nhà trường xác định trang bị kiến thức phòng, chống ma túy cho học sinh dân tộc thiểu số là nhiệm vụ quan trọng, cần được thực hiện thường xuyên. Vì vậy, với vai trò là giáo viên trực tiếp giảng dạy, chúng tôi chủ động đưa nội dung này vào các hoạt động giáo dục hằng ngày”.
Cách làm này giúp các quy định pháp luật trở nên gần gũi, thiết thực, gắn với những lựa chọn và hành vi học sinh có thể gặp trong cuộc sống. Với học sinh dân tộc nội trú, việc học tập, sinh hoạt tập trung tại trường càng đặt ra yêu cầu trang bị kỹ năng tự bảo vệ, nhận diện lời mời chào, dụ dỗ bất thường và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp tình huống nguy hiểm.
Em Ngô Phương Thúy, học sinh lớp 10A, Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú THCS và THPT Yên Bình, chia sẻ: “Qua những buổi học và hoạt động tuyên truyền của nhà trường, em hiểu rõ hơn tác hại của ma túy đối với sức khỏe, tương lai của mỗi người và hậu quả pháp lý nếu vi phạm”.
Tại nhiều cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh, kiến thức pháp luật cũng được truyền tải đến học sinh bằng những cách làm phù hợp với điều kiện từng địa bàn.
Do nằm cạnh tuyến đường sắt, Trường THCS số 2 Trấn Yên chú trọng giáo dục an toàn giao thông cho học sinh. Nhà trường duy trì các buổi sinh hoạt dưới cờ, mô hình “Cổng trường an toàn văn hóa giao thông” và đội tự quản; đồng thời phối hợp với Công an xã tuyên truyền, tổ chức cho học sinh ký cam kết chấp hành quy định về trật tự, an toàn giao thông.
Qua các bài học trực quan, học sinh được hướng dẫn cách đội mũ bảo hiểm đúng quy cách, chấp hành tín hiệu đèn giao thông, đi đúng phần đường, làn đường và nhận biết nguy cơ dẫn đến tai nạn.
Em Trần Thanh Thảo, học sinh lớp 9, Trường THCS số 2 Trấn Yên cho biết những kiến thức được học giúp em hiểu rõ hơn nguyên nhân, hậu quả của tai nạn giao thông, từ đó nâng cao ý thức chấp hành quy định và nhắc nhở người thân cùng thực hiện.
Thực tế cho thấy, giáo dục pháp luật chỉ thực sự hiệu quả khi học sinh không chỉ biết quy định mà còn hiểu, nhớ và vận dụng được. Vì vậy, bên cạnh việc lồng ghép trong chương trình chính khóa, ngành chức năng và các nhà trường cũng quan tâm tổ chức hoạt động ngoại khóa, sinh hoạt chuyên đề, đối thoại và trải nghiệm tình huống.
Học kỳ 2 của năm học 2025 - 2026, các cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh tổ chức 730 cuộc tuyên truyền, tập huấn, tọa đàm, diễn đàn, sân khấu hóa và hội thi về phòng, chống ma túy, thu hút khoảng 388.000 lượt cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và học sinh tham gia.
Công an tỉnh Lào Cai cũng tổ chức gần 500 buổi tuyên truyền về trật tự, an toàn giao thông và phòng, chống đuối nước cho 265.456 học sinh, giáo viên, người lao động; đồng thời cấp phát tài liệu phục vụ công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật trên không gian mạng.
Phiên tòa giả định đang trở thành hình thức giáo dục pháp luật trực quan trong môi trường học đường. Qua việc tái hiện một vụ án với trình tự xét xử và tình tiết cụ thể, học sinh có thể nhận diện hành vi vi phạm, hiểu hậu quả pháp lý và những hệ lụy đối với bản thân, gia đình, xã hội.
Nội dung thường được lựa chọn theo từng nhóm tuổi, đặc điểm địa bàn và những vấn đề học sinh có nguy cơ gặp phải, như phòng, chống xâm hại trẻ em, tội phạm trên không gian mạng và các hành vi vi phạm pháp luật trong lứa tuổi thanh thiếu niên.
Để công tác giáo dục pháp luật đi vào chiều sâu, các nhà trường xác định đây là nhiệm vụ thường xuyên, gắn với giáo dục đạo đức, kỹ năng sống và xây dựng văn hóa học đường. Cùng với đổi mới nội dung, phương pháp tuyên truyền, giáo viên cần quan tâm, kịp thời phát hiện những biểu hiện bất thường trong tâm lý, hành vi của học sinh.
Nhà trường cũng phối hợp chặt chẽ với lực lượng công an, các tổ chức đoàn thể và gia đình để hình thành mạng lưới phòng ngừa, hỗ trợ, bảo vệ học sinh ngay từ cơ sở.
Ông Nguyễn Huy Cường - Chủ tịch Hội Luật gia tỉnh Lào Cai, cho biết: “Chúng tôi sẽ phối hợp với các cơ sở giáo dục tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật nhằm phòng ngừa vi phạm trong lứa tuổi học sinh. Những nội dung cần ưu tiên gồm phòng, chống ma túy, an toàn giao thông, bạo lực học đường và vi phạm trên không gian mạng. Đồng thời, đổi mới phương thức tuyên truyền, tăng cường phối hợp giữa lực lượng chức năng, nhà trường và gia đình để nâng cao hiệu quả giáo dục”.
Xây dựng trường học an toàn không chỉ là nhiệm vụ của ngành giáo dục và lực lượng chức năng mà còn là trách nhiệm chung của gia đình và toàn xã hội. Từ những bài học hôm nay, giáo dục pháp luật góp phần hình thành thế hệ học sinh Lào Cai có tri thức, bản lĩnh, sống và hành động theo pháp luật, tạo nền tảng cho môi trường giáo dục an toàn, nhân văn và phát triển bền vững.
