Chạy dọc theo con đường nhỏ ven sông, phía sau dãy nhà của người dân thôn Cuông 2 là một khoảng taluy dựng đứng cao hơn chục mét. Dưới chân taluy, dòng nước xoáy mạnh tạo thành những “hàm ếch” sâu hoắm. Trên mặt đất, nhiều vết nứt chạy dài, có chỗ rộng cả gang tay.
Chỉ tay về mép sông đang tiếp tục bị xâm thực, ông Long Văn Ngàn, Bí thư Chi bộ bản Cuông 2, giọng đầy lo lắng: “Chỗ này trước còn là bãi đất rộng. Giờ nước đã ăn sâu vào gần khu dân cư. Có nhà chỉ còn cách mép sông chưa đầy chục mét”.
Dọc bãi đá sỏi ven sông vẫn còn ngổn ngang những mảng bê tông vỡ vụn. Đó là phần còn sót lại của căn nhà anh Long Văn Thư bị dòng lũ cuốn sập xuống sông cách đây 2 năm.
Người dân trong thôn kể lại, hôm ấy nước lên rất nhanh. Đất dưới nền nhà nứt toác rồi sụt xuống chỉ trong chốc lát. May mắn gia đình kịp di chuyển người và tài sản nên không có thiệt hại.
Từ sau trận mưa lũ lịch sử do ảnh hưởng của hoàn lưu bão số 3 (Yagi), dòng chảy đổi hướng, dồn lực nước đánh thẳng vào dải đất nơi người dân Cuông 2 sinh sống. Những đợt mưa gần đây càng khiến tình trạng sạt lở nghiêm trọng hơn.
“Chỉ trong hơn 2 năm, dòng sông đã ăn sâu vào đất ở của bà con hơn 40 mét. Nếu không có giải pháp kè chống sạt lở thì chỉ vài trận mưa lũ nữa thôi, khu này rất khó giữ được”, ông Ngàn nói.
Nỗi lo lớn nhất của người dân không chỉ là mất đất mà là nguy cơ mất nhà bất cứ lúc nào. Nhiều hộ sống trong tâm trạng thấp thỏm. Ban ngày vẫn ra đồng, chăn nuôi, sinh hoạt bình thường nhưng cứ nghe tiếng mưa lớn là cả nhà lại thấp thỏm nhìn ra phía bờ sông.
Nhiều căn nhà đã xuống cấp nhưng chủ nhà không dám sửa chữa. Có hộ gom góp được ít tiền định xây lại nhà mới rồi lại thôi vì không biết đất còn giữ được đến bao giờ.
Ông Lương Văn Chuyên, thành viên tổ an ninh cơ sở bản Cuông 2 cho biết, vào mùa mưa, cả thôn gần như không có đêm nào ngủ yên.
“Có hôm mưa lớn kéo dài, bà con phải thay nhau thức để theo dõi bờ sông. Chỉ sợ nửa đêm đất sụt xuống bất ngờ không kịp chạy”, ông Chuyên kể.
Không chỉ nhà cửa bị đe dọa, những cánh đồng ven sông - nguồn sống chính của người dân cũng đang dần biến mất. Sau mỗi đợt lũ, đất sản xuất lại bị khoét sâu thêm.
Nhiều thửa ruộng trước đây cấy được hai vụ lúa nay bị cuốn trôi hoặc bỏ hoang vì mương thủy lợi đứt gãy, vùi lấp không thể khắc phục. Những bãi ngô ven sông vừa gieo trồng xong có thể mất trắng chỉ sau một đêm nước lớn.
Đứng bên cánh đồng bị xói lở nham nhở, ông Long Văn Ngàn chậm rãi nói: “Đất này màu mỡ lắm. Bao đời nay bà con sống nhờ ruộng ngô, ruộng lúa ven sông. Giờ sản xuất bấp bênh, nhiều hộ phải đi làm thuê”.
Theo ông Vũ Hồng Quỳnh, Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Hòa, khu dân cư ven sông ở bản Cuông 2 là nơi người dân sinh sống ổn định từ nhiều năm nay. Đất đai thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp, nhiều mô hình chuyển đổi cây trồng từng mang lại hiệu quả khá tốt.
Tuy nhiên, diễn biến thời tiết cực đoan những năm gần đây khiến khu vực này đối mặt nguy cơ mất an toàn cao. Địa phương từng tính đến phương án xây dựng kè chống sạt lở để giữ đất và bảo vệ khu dân cư nhưng kinh phí quá lớn.
“Giải pháp khả thi trước mắt là bố trí tái định cư cho các hộ nằm trong vùng nguy cơ cao để người dân sớm ổn định cuộc sống”, ông Quỳnh cho biết.
Mùa mưa năm nay đang đến gần. Những vết nứt bên bờ sông Chảy vẫn tiếp tục kéo dài. Với người dân Cuông 2, điều họ mong nhất lúc này không chỉ là một tuyến kè chống sạt lở mà còn là nơi ở an toàn để yên tâm phát triển kinh tế, không còn những đêm thấp thỏm nghe tiếng đất sụt bên dòng sông dữ.
Để giảm thiểu thiệt hại, cùng với phương án di dời khẩn cấp các hộ dân ở khu vực nguy hiểm, địa phương cần sớm rà soát, đánh giá mức độ sạt lở để có giải pháp xử lý lâu dài. Việc đầu tư các công trình kè bảo vệ bờ sông, gia cố hạ tầng thủy lợi, cảnh báo nguy cơ thiên tai cần được ưu tiên. Đồng thời, cần hỗ trợ sinh kế cho người dân bị mất đất sản xuất để bà con ổn định cuộc sống sau thiên tai.
