Theo đài RT (Nga), gần đây, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông hài lòng với tình hình tại eo biển Hormuz cũng như những tiến triển đạt được trong các cuộc đàm phán với Iran. Trước đó, Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance cũng đưa ra đánh giá tương tự khi cho rằng các bên đã thiết lập được một cơ chế nhằm ngăn chặn nguy cơ leo thang căng thẳng giữa Israel, Liban và lực lượng Hezbollah, đồng thời đặt nền móng cho một thỏa thuận hòa bình trong tương lai thông qua các cuộc tiếp xúc tại Thụy Sĩ.
Nhìn bề ngoài, đây có thể được xem là một bước tiến đáng kể về mặt ngoại giao. Tuy nhiên, theo chuyên gia Nga Farhad Ibragimov, tiến trình đối thoại giữa Washington và Tehran thực tế vẫn đứng trước nhiều rủi ro, trong bối cảnh lòng tin giữa các bên còn ở mức rất thấp.
Mặc dù phía Mỹ đánh giá tích cực về kết quả các cuộc tiếp xúc tại Thụy Sĩ, quá trình đàm phán đã bộc lộ những dấu hiệu thiếu ổn định. Trong khi ông Vance tham gia thúc đẩy đối thoại, những phát biểu cứng rắn của Tổng thống Trump nhằm vào Iran lại khiến bầu không khí đàm phán trở nên phức tạp hơn. Phía Iran thậm chí đã có thời điểm tạm thời rút khỏi tiến trình thương lượng.
Dẫu vậy, chuyên gia Ibragimov nói rằng sẽ là quá sớm để coi các cuộc đàm phán đã thất bại. Những phát biểu sau đó của Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho thấy Tehran vẫn để ngỏ khả năng tiếp tục đối thoại, dù không muốn bị đặt dưới sức ép hoặc những lời đe dọa công khai.
Khoảng lặng tạm thời
Theo đánh giá chuyên gia Nga, hiện các bên đang duy trì một khuôn khổ đàm phán tạm thời có thể kéo dài thêm khoảng 50 - 60 ngày. Đây chưa phải là một thỏa thuận toàn diện mà chỉ là khoảng thời gian để mỗi bên theo đuổi các mục tiêu riêng.
Ông Ibragimov cho rằng đối với Mỹ, việc duy trì đối thoại giúp giảm nguy cơ leo thang tại eo biển Hormuz cũng như các điểm nóng khác trong khu vực. Trong khi đó, Iran có thêm thời gian để giảm áp lực đối ngoại, duy trì dư địa ngoại giao và đánh giá mức độ nghiêm túc của Washington đối với tiến trình thương lượng.
Bởi vậy, tình hình hiện nay khó có thể được xem là thành công hay thất bại. Kênh liên lạc giữa các bên vẫn tồn tại, nhưng chưa có bất kỳ bảo đảm nào rằng tiến trình này sẽ tiếp tục diễn ra thuận lợi.
Eo biển Hormuz vẫn là tâm điểm bất ổn
Một trong những vấn đề then chốt là tình hình tại eo biển Hormuz. Dù Mỹ và Iran đã thiết lập cơ chế liên lạc nhằm bảo đảm an toàn hàng hải, các bên vẫn đưa ra những cách diễn giải khác nhau về thực trạng tại khu vực này.
Trong khi Tổng thống Trump khẳng định eo biển Hormuz vẫn hoàn toàn thông suốt, các nguồn tin từ Iran lại cho rằng Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) chưa cấp phép cho bất kỳ tàu thuyền nào đi qua.
Theo chuyên gia Nga, điều đó phản ánh thực tế rằng bức tranh tổng thể vẫn thiếu sự minh bạch và ổn định. Trên danh nghĩa, căng thẳng có dấu hiệu hạ nhiệt, nhưng trên thực tế khu vực này vẫn đang vận hành trong trạng thái “bất định có kiểm soát”, khi mỗi bên đều cố gắng duy trì lợi thế chiến lược của mình.
Thị trường dầu mỏ chưa phản ánh hết rủi ro
Việc giá dầu Brent duy trì quanh ngưỡng 78-80 USD/thùng được xem là tín hiệu tích cực khi nguy cơ xảy ra cú sốc năng lượng trước mắt đã giảm bớt. Tuy nhiên, theo ông Ibragimov, điều này không đồng nghĩa cuộc khủng hoảng đã được giải quyết.
Thị trường dầu mỏ không chỉ phản ứng với các sự kiện đã xảy ra mà còn phản ứng với những kỳ vọng về tương lai.
Bất kỳ sự cố quân sự nào, một vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền hay một tuyên bố cứng rắn từ các bên liên quan đều có thể khiến thị trường phản ứng mạnh và đẩy giá dầu tăng trở lại ngưỡng 100 USD/thùng. Vì vậy, sự ổn định hiện nay có thể chỉ là một khoảng lặng tạm thời chứ chưa phải dấu hiệu của một giải pháp bền vững.
Quan hệ Mỹ - Iran trong “vùng xám”
Theo chuyên gia Ibragimov, quan hệ Mỹ - Iran vẫn đang ở trong một “vùng xám”. Hai bên chưa đối đầu trực tiếp nhưng cũng chưa đạt được nền tảng đủ vững chắc cho một thỏa thuận lâu dài.
Mỹ muốn chứng minh rằng nước này đang kiểm soát tình hình và có khả năng bảo đảm tự do hàng hải. Ngược lại, Iran tiếp tục nhấn mạnh eo biển Hormuz vẫn là một trong những công cụ gây sức ép quan trọng nhất của nước này, đồng thời khẳng định mọi thỏa thuận chỉ được thực thi khi đáp ứng những điều kiện mà Tehran cho là chấp nhận được.
Ông Ibragimov nhận định rất khó đưa ra đánh giá dứt khoát về tình hình hiện nay. Một mặt, việc duy trì các kênh liên lạc và khuôn khổ đàm phán giúp giảm nguy cơ xảy ra leo thang ngoài ý muốn. Mặt khác, việc thiếu những nguyên tắc rõ ràng, cùng các tuyên bố mâu thuẫn và sức ép quân sự kéo dài, tiếp tục khiến cục diện trở nên mong manh.
Hạt nhân Iran và yếu tố Israel
Theo ông Farhad Ibragimov, tiến trình đàm phán Mỹ - Iran không chỉ phụ thuộc vào quan hệ song phương mà còn chịu tác động đáng kể từ các yếu tố khu vực, đặc biệt là vai trò của Israel. Các vấn đề liên quan đến Liban, Hezbollah, an ninh biên giới phía Bắc của Israel và ảnh hưởng của Iran đối với các lực lượng đồng minh trong khu vực đều có thể tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến triển vọng đối thoại giữa Washington và Tehran.
Bên cạnh đó, hồ sơ hạt nhân Iran tiếp tục là một trong những trở ngại lớn nhất đối với nỗ lực đạt được thỏa thuận lâu dài. Theo chuyên gia Nga, Washington hiện không chỉ phải xử lý các vấn đề kỹ thuật liên quan đến chương trình hạt nhân của Tehran mà còn phải tính đến những thay đổi trong môi trường chính trị nội bộ Iran sau thời gian dài chịu sức ép quân sự và ngoại giao.
Tất cả những yếu tố trên khiến bức tranh hiện tại trở nên phức tạp và khó dự báo. Ông Ibragimov cho rằng cơ hội đạt được thỏa hiệp vẫn tồn tại, song khả năng tạo ra một bước đột phá sẽ phụ thuộc vào việc Mỹ và Iran có sẵn sàng đưa ra những nhượng bộ chính trị thực chất hay không.
