Các cuộc trao đổi diễn ra bên lề kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tại New York, với Qatar giữ vai trò trung gian. Phía Mỹ đánh giá việc nối lại đối thoại là một tín hiệu đáng chú ý sau nhiều tháng đình trệ, trong khi Iran thận trọng hơn và khẳng định các điều kiện cốt lõi của Tehran chưa thay đổi.
Thông tin từ các bên có khác biệt về hình thức cuộc tiếp xúc. Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner đã có khoảng ba giờ trao đổi với phía Iran. Trong khi đó, ông Witkoff cho biết cuộc thảo luận được thực hiện thông qua các nhà trung gian di chuyển giữa hai phái đoàn.
Reuters dẫn nguồn Iran cho biết Qatar đã chuyển thông điệp giữa hai bên trong khoảng hai giờ.
Hai bên vẫn còn khoảng cách lớn
Ngày 23/9, một quan chức cấp cao Iran nói với Reuters rằng Tehran đang xem xét phản hồi mới nhất của Washington đối với các đề xuất nhằm tiến tới chấm dứt chiến sự. Tuy vậy, quan chức này thừa nhận lập trường của Mỹ và Iran vẫn còn nhiều khác biệt và tiến trình ngoại giao cần tiếp tục.
![24-9-phatibueu.png](https://cdn.baolaocai.vn/images/F8hYGIWyUZVw0z8IuUeBUdRtGf_g-JlDLg2-CRhwcrVWG1OA08XBwI2iQKSbo8uI/24-9-phatibueu.png.webp "Tổng thống Iran hôm thứ Tư tuyên bố rằng người dân nước ông là "nạn nhân của chủ nghĩa khủng bố" do Hoa Kỳ gây ra, trong một bài phát biểu hiếm hoi mang tính thời chiến tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc một ngày sau khi Tổng thống Donald Trump nói rằng ông có thể "tiêu diệt" nước Cộng hòa Hồi giáo.")
Trong các đề xuất của Iran, hai vấn đề được đặt ở vị trí quan trọng là chấm dứt phong tỏa đường biển đối với các cảng Iran và xây dựng cơ chế để hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz được khôi phục.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 23/9 cũng cho rằng một thỏa thuận với Iran sẽ đòi hỏi thêm thời gian và nhiều nỗ lực. Washington vẫn nhấn mạnh các vấn đề liên quan chương trình hạt nhân và hoạt động của Iran trong khu vực, đồng thời không loại trừ các lựa chọn quân sự nếu đàm phán thất bại.
Như vậy, việc các bên trở lại bàn thương lượng mới chỉ mở lại một kênh ngoại giao, chưa đồng nghĩa với việc một thỏa thuận chấm dứt chiến sự đã ở trong tầm tay.
Iran chưa chấp nhận mở lại Hormuz vô điều kiện
Eo biển Hormuz tiếp tục là điểm nghẽn lớn nhất trong thương lượng.
Trước vòng tiếp xúc tại New York, một quan chức cấp cao Iran cho biết Tehran có thể mở lại tuyến hàng hải chiến lược này trong vòng khoảng một tuần nếu Mỹ giảm sức ép quân sự và dỡ bỏ phong tỏa đối với các cảng của Iran. Tuy nhiên, ngày 23/9, giới chức an ninh Iran tiếp tục khẳng định Hormuz sẽ không được mở lại khi những điều kiện của Tehran chưa được đáp ứng.
Iran muốn có vai trò kiểm soát lớn hơn đối với hoạt động đi lại qua eo biển và đề cập khả năng thu phí tàu thuyền. Phía Mỹ không chấp nhận quan điểm này, cho rằng Hormuz phải được mở hoàn toàn cho hoạt động hàng hải quốc tế. Đây đang là một trong những khác biệt trực tiếp giữa hai bên.
Trước khi chiến sự bùng phát, eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới. Vì vậy, bất kỳ thay đổi nào liên quan đến an ninh và quyền tự do hàng hải tại đây đều có thể tác động mạnh đến thị trường năng lượng toàn cầu.
Tổng thống Iran để ngỏ cánh cửa ngoại giao
Phát biểu trước Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ngày 23/9, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian bác bỏ việc Tehran phải nhượng bộ dưới sức ép quân sự và kinh tế của Mỹ. Tuy nhiên, ông đồng thời phát tín hiệu rằng Iran vẫn sẵn sàng theo đuổi đối thoại và ngoại giao.
Thông điệp này cho thấy Tehran đang duy trì hai lập trường song song: tiếp tục phản đối sức ép từ Washington nhưng không đóng cửa đối với giải pháp thương lượng.
Trước đó một ngày, Tổng thống Trump cũng vừa đưa ra những cảnh báo cứng rắn đối với Tehran, vừa khẳng định khả năng đạt một thỏa thuận vẫn tồn tại. Sự đan xen giữa các tuyên bố đối đầu và hoạt động ngoại giao cho thấy tiến trình thương lượng vẫn rất mong manh.
Tàu hàng tiếp tục bị tấn công tại Hormuz
Trong lúc hoạt động ngoại giao được thúc đẩy tại New York, tình hình an ninh trên thực địa vẫn căng thẳng.
AP dẫn Trung tâm Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh cho biết một tàu hàng đi qua eo biển Hormuz ngày 23/9 đã bị một vật thể chưa xác định đánh trúng. Hai người bị thương, thủy thủ đoàn phải rời tàu sau khi xảy ra cháy và con tàu trôi tự do trên biển. Chưa có bên nào nhận trách nhiệm về vụ việc.
Sự cố cho thấy rủi ro đối với hoạt động hàng hải tại Hormuz chưa giảm đáng kể dù Mỹ và Iran đã nối lại đối thoại. Theo dữ liệu vận tải được AP dẫn lại, lượng tàu thương mại qua eo biển vẫn thấp hơn nhiều so với trước chiến sự.
Giá dầu phản ứng mạnh với diễn biến Mỹ - Iran
Thị trường năng lượng quốc tế tiếp tục biến động theo những tín hiệu trái chiều từ New York.
Reuters cho biết giá dầu Brent chốt phiên tăng gần 3,9%, lên 103,08 USD/thùng; dầu WTI tăng khoảng 1,8%, lên 92,16 USD/thùng. Trước đó, hy vọng về khả năng đạt tiến triển ngoại giao từng kéo giá dầu giảm, nhưng những tuyên bố cứng rắn mới từ Tehran khiến tâm lý thị trường thay đổi.
Tính đến sáng 24/9 theo giờ Việt Nam, chưa có thông tin đáng tin cậy xác nhận Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận chấm dứt chiến sự hoặc thống nhất thời điểm mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz. Diễn biến đáng chú ý nhất hiện nay là kênh đàm phán đã được khôi phục, nhưng các điều kiện liên quan phong tỏa, tự do hàng hải, kiểm soát Hormuz và những vấn đề an ninh rộng hơn vẫn chưa được giải quyết.
Theo Reuters, AP, aljazeera
