Những người giữ mạch văn hóa truyền thống
Cũng như bao người phụ nữ Tày ở thôn Làng Câu, bà Trần Thị Say lớn lên trong dòng chảy ngọt ngào của những điệu hát Then, hát Nôm, những phong tục, tập quán, văn hóa đặc trưng trong các lễ hội người Tày.
Ở tuổi 74, người phụ nữ Tày ấy vẫn miệt mài với những làn điệu dân ca, điệu múa truyền thống của dân tộc mình. Với bà Say, lời hát Nôm Tày, điệu múa cổ không chỉ là ký ức tươi đẹp, mà còn là mạch nguồn văn hóa cần được tiếp nối cho hôm nay và mai sau.
Không chỉ là hạt nhân nòng cốt của đội văn nghệ thôn, bà Say còn dành nhiều tâm huyết sưu tầm, đặt lời mới cho các làn điệu cổ, giúp những bài hát truyền thống trở nên gần gũi hơn với đời sống hiện đại. Mỗi buổi sinh hoạt, mỗi lần tập luyện, hình ảnh người phụ nữ tóc đã điểm bạc vẫn say sưa uốn nắn từng động tác múa, từng nhịp hát cho lớp trẻ khiến nhiều người không khỏi xúc động.
Bà Say tâm sự: “Những giá trị văn hóa mà cha ông để lại là tài sản vô giá, vì vậy việc thường xuyên luyện tập, truyền dạy cho thế hệ sau chính là cách để gìn giữ bản sắc dân tộc một cách bền vững nhất.”
Bà Trần Thị Khun, 73 tuổi, là một trong những thành viên nòng cốt của Câu lạc bộ văn nghệ Làng Câu. Nhớ lại những năm tháng tuổi trẻ, bà từng mang tiếng hát của mình tham gia nhiều lễ hội đầu xuân và được đông đảo bà con yêu mến. Đến nay, dù đã bước qua cái tuổi “xưa nay hiếm”, bà Khun vẫn vẹn nguyên nhiệt huyết với bản sắc văn hóa của dân tộc mình.
Bà Khun trăn trở rằng, trước kia trong thôn hầu như nhà nào cũng có người biết hát Then, mỗi dịp lễ, Tết, điệu múa Then lại rộn ràng khắp bản. Thế nhưng, ngày nay lớp trẻ mải miết học tập, làm ăn xa, ít có thời gian gắn bó với bản làng và văn hóa cội nguồn. Bởi vậy, lớp người cao tuổi phải có trách nhiệm trao truyền, gìn giữ các giá trị truyền thống.
“Chừng nào tiếng đàn còn vang, điệu múa còn nhịp nhàng, chừng ấy hồn cốt Tày vẫn còn mãi” - Bà Trần Thị Khun tâm huyết chia sẻ.
Tinh thần ấy đang được lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng người Tày ở Làng Câu. Nhờ sự tận tâm của các nghệ nhân cao tuổi như bà Say, bà Khun, những câu hát, điệu múa truyền thống được trao truyền cho thế hệ con cháu, tránh nguy cơ mai một theo thời gian. Mỗi dịp lễ, kỷ niệm hay sinh hoạt cộng đồng, chị em phụ nữ trong thôn lại hào hứng tham gia múa hát, cùng nhau gìn giữ và lan tỏa nét đẹp văn hóa dân tộc Tày.
Làm đẹp thêm bức tranh nông thôn đa sắc màu văn hóa
Tân Hợp là địa bàn có 7 dân tộc cùng sinh sống, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 82, 3%, trong đó có 17% dân số là người Tày, phân bố ở nhiều thôn trên toàn xã.
Về những bản làng của Tân Hợp hôm nay, không khó để bắt gặp những không gian văn hóa Tày thu nhỏ - nơi những mái nhà quây quần san sát, nơi tiếng nói, tiếng cười và cả những làn điệu dân ca vẫn vang lên giữa nhịp sống bình yên.
Chị Trần Thị Thoa - Chi hội trưởng Chi hội phụ nữ thôn Làng Câu cho biết: Phần lớn cư dân nơi đây là đồng bào Tày, sinh sống tập trung, gắn bó với nhau qua nhiều thế hệ. Nơi đây, từ trang phục truyền thống thường ngày cho đến những điệu múa dân gian, những câu hát Then, hát Nôm, tất cả vẫn hiện diện trong các dịp lễ hội, đặc biệt là lễ hội xuống đồng đầu xuân - khi cả cộng đồng lại quây quần, gắn kết trong không gian văn hóa chung.
Theo ông Vũ Tùng Lâm - Phó Chủ tịch UBND xã Tân Hợp, cùng với đẩy mạnh phát triển kinh tế, địa phương đặc biệt quan tâm tới việc bảo tồn bản sắc dân tộc, thông qua việc thành lập các câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ, tạo không gian để bà con sinh hoạt, giao lưu và giữ gìn giá trị truyền thống. Riêng với cộng đồng người Tày, chính quyền địa phương rất quan tâm, đưa hát Then, hát Nôm vào các hoạt động văn hóa tiêu biểu; đồng thời, khuyến khích các trường học tổ chức giao lưu để học sinh dân tộc Tày được tiếp cận từ sớm với văn hóa dân tộc.
Không chỉ giàu bản sắc, trong cộng đồng người Tày ở Tân Hợp còn sáng lên tinh thần đoàn kết, cần cù, cùng nhau vươn lên trong phát triển kinh tế. Những năm gần đây, đời sống người dân đã có nhiều đổi thay tích cực. Không còn cuộc sống lam lũ trước kia, nay bà con đã biết áp dụng các mô hình kinh tế hiệu quả, nhất là trồng quế để cùng phát triển và cải thiện thu nhập. Hết năm 2025, toàn xã Tân Hợp chỉ còn 112 hộ nghèo, chiếm tỷ lệ 4,22%, trong đó số hộ dân tộc Tày tương đối ít.
Cuộc sống càng đổi mới, những điệu hát càng rộn ràng, vui tươi. Giữa nhịp sống hiện đại ngày càng gấp gáp, người Tày Tân Hợp chọn cách làm giàu đời sống tinh thần bằng chính văn hóa truyền thống, dung hòa hài hòa giữa cũ và mới, để xây dựng một cộng đồng bình yên, no ấm và hạnh phúc.
