Khởi dựng từ năm 1935, chợ Mường Lò là điểm đến lâu đời nổi tiếng phía Tây tỉnh Lào Cai, kết hợp hài hòa giữa diện mạo hiện đại và nét cổ xưa. Chợ được quy hoạch khoa học với khu A (6.578 m²) chuyên kinh doanh hàng thổ cẩm, trang phục truyền thống và khu C (28.000 m², vốn đầu tư hơn 275 tỷ đồng) tập trung kinh doanh nông sản, sản vật vùng cao, tạo điều kiện kinh doanh cho khoảng 600 hộ tiểu thương.
Sự bứt phá hạ tầng đã thúc đẩy kinh tế phường Trung Tâm phát triển mạnh. Trong 9 tháng năm 2026, địa phương đón 365.000 lượt khách (đạt 101,4% kế hoạch), doanh thu du lịch đạt 230 tỷ đồng (đạt 100% kế hoạch năm). Toàn phường hiện có 105 doanh nghiệp, 1.417 hộ kinh doanh nộp thuế, 29 hợp tác xã và 50 tổ hợp tác. Bên cạnh đẩy mạnh thương mại, chính quyền địa phương chú trọng siết chặt quản lý thu ngân sách, bảo đảm an toàn thực phẩm và duy trì, phát triển các sản phẩm OCOP 3 sao trên địa bàn.
Tuy nhiên, sức hút lớn nhất giúp chợ Mường Lò luôn có vị trí đặc biệt trong lòng du khách thập phương chính là không gian văn hóa giàu bản sắc. Dạo quanh khu C, nơi chuyên bán nông sản, du khách dễ dàng bắt gặp khoảng không gian đậm chất núi rừng từ các loại măng, rau rừng đến củ, quả như củ mài, khoai sọ, quả cọ, trám đen...
Bên cạnh đó là những món quà quê mộc mạc như: cá, tôm, cua, ốc, ếch đồng hay gia cầm do chính người dân mang xuống chợ. Sự chất phác trong cách bày bán cùng tiếng nói cười xôn xao tạo nên bức tranh sinh hoạt cộng đồng gần gũi, chan hòa.
Sức sống văn hóa ấy không chỉ thể hiện qua những sản vật mà còn thấm sâu trong từng nếp sống, từng sợi chỉ thêu thổ cẩm. Ngay trên địa bàn phường Trung Tâm, nét đẹp dệt, thêu vốn bắt nguồn từ nếp nhà và phong tục của đồng bào Thái từ bao đời.
Bà Đinh Thị Thỉnh, chủ cửa hàng may mặc quần áo dân tộc chia sẻ: “Mười ba tuổi đã biết mắc chỉ vào khung, tay chập chững đưa thoi, pha màu, cài hoa văn. Sinh ra là con gái Thái, ai cũng được bà hay mẹ dạy thêu, dệt từ khi đôi tay vừa biết làm việc nhà. Khi còn ở với bố mẹ phải học cách dệt váy áo cho mình, để đến khi lấy chồng biết dệt quần áo cho chồng, cho con”.
Theo phong tục, mỗi cô dâu khi về nhà chồng đều tự tay dệt tặng bố mẹ chồng bộ váy áo để thể hiện tấm lòng hiếu thảo, cùng chăn, đệm, gối, màn cho phòng tân hôn với gửi gắm về một mái ấm chu đáo, vẹn tròn. Chính ý nghĩa thiêng liêng đó đã góp phần gìn giữ thổ cẩm thành nét văn hóa được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Trang phục phụ nữ Thái giữ nguyên kiểu dáng truyền thống với váy dài, áo cóm tôn lên đường nét mềm mại. Để tạo nên những hoa văn sắc nét trên trang phục, đồ dùng đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo của người phụ nữ.
Trăn trở giữ trọn vẹn tinh hoa ấy, nhiều cá nhân và cơ sở kinh doanh tại chợ Mường Lò đã kiên trì gắn bó với nghề. Tiêu biểu như chị Điêu Thị Pầng - Giám đốc Doanh nghiệp Pầng Loan - người đã dành hơn một thập niên tìm gặp các nghệ nhân để khôi phục hơn 30 loại họa tiết cổ như: hoa ban cách điệu, hình thoi quả trám, chùm hoa buông dài hay dòng suối tung bọt trắng...
Chị Pầng đã ký hợp đồng, cấp vốn, cung cấp khung dệt và nguyên liệu tận nhà cho nhiều phụ nữ, tạo việc làm ổn định cho hơn 50 lao động thời vụ với thu nhập từ 2 - 3 triệu đồng/tháng. Đến nay, chị sở hữu 2 gian hàng trưng bày thổ cẩm trị giá khoảng 3 tỷ đồng tại chợ Mường Lò, đưa sản phẩm tới các xã, phường trên địa bàn tỉnh như: Tú Lệ, Văn Chấn, Mù Cang Chải, Trạm Tấu, Hạnh Phúc và nhiều tỉnh, thành phố khác.
Ngay tại khu vực cổng chính chợ Mường Lò, gian hàng của bà Trần Thị Thiên Lý - Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Du lịch Mường Lò nổi bật với biển hiệu giới thiệu, quảng bá và bán các sản phẩm thổ cẩm. Không gian kinh doanh rực rỡ sắc màu thổ cẩm của bà Lý không chỉ là nơi giao thương sầm uất mà còn trở thành điểm dừng chân ấn tượng, chuyên trưng bày, giới thiệu nhiều mẫu trang phục dân tộc tinh xảo và sản phẩm thủ công truyền thống độc đáo đến du khách thập phương.
Đang tỉ mỉ chọn lựa chiếc áo cóm cho người thân, chị Sa Thị Hương ở xã Mỏ Vàng chia sẻ: “Mỗi dịp lễ, Tết hay gia đình có việc quan trọng, tôi đều tìm về chợ Mường Lò. Hoa văn thổ cẩm ở đây rất tinh xảo, đường kim mũi chỉ chắc chắn, mặc lên vừa tôn dáng lại vừa giữ được nét đẹp trang phục truyền thống của dân tộc mình”.
Gần đó, bà Nguyễn Thị Dinh và bà Lò Thị Hường (những tiểu thương lâu năm kinh doanh tại khu A) nhiệt tình tư vấn, giới thiệu cho du khách về ý nghĩa của từng hoa văn, nếp may trên chiếc khăn piêu, tà áo cóm. Các sản phẩm áo cóm, khăn thổ cẩm, chăn, đệm không chỉ phục vụ người dân trong vùng mà còn được đông đảo du khách, hướng dẫn viên và tiểu thương từ Sơn La, Hà Nội, Nghệ An… tìm mua.
Các tiểu thương ở chợ chính là những “đại sứ văn hóa” lặng lẽ nối dài sức sống của di sản ngay giữa nhịp sống thương mại sôi động. Là khách hàng quen thuộc thường xuyên ghé khu A, bà Trần Thị Huệ ở phường Trung Tâm cho biết: “Tôi và các chị em trong câu lạc bộ văn nghệ của phường rất thích mua đồ ở đây. Các chị tiểu thương may khéo lắm, tư vấn nhiệt tình từ đường nét đến cúc bướm sao cho đúng phong tục. Khoác lên mình bộ áo cóm chuẩn dáng để bước vào vòng xòe, tôi cảm thấy rất tự hào về bản sắc quê hương”.
Về định hướng phát triển của địa phương, theo ông Nguyễn Thế Nghĩa - Phó Chủ tịch UBND phường Trung Tâm, chợ Mường Lò không chỉ đóng vai trò là hạt nhân giao thương kinh tế của vùng mà còn là mảnh ghép di sản sống động, nơi hội tụ và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống độc đáo của đồng bào các dân tộc. Chính quyền phường luôn chú trọng chỉnh trang không gian chợ theo hướng văn minh, hiện đại, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi nhất để các tiểu thương bảo tồn, phát triển các mặt hàng thổ cẩm, sản vật địa phương, biến nơi đây thành điểm nhấn du lịch văn hóa trải nghiệm hấp dẫn du khách gần xa. Sức sống của chợ Mường Lò càng thêm rực rỡ khi không khí của Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026 đang lan tỏa rộng khắp.
Dẫu còn đó những trăn trở khi thu nhập từ nghề dệt thủ công truyền thống còn khiêm tốn và nguy cơ mai một các khung dệt cổ, nhưng sự chủ động thích ứng cùng sức hút từ các mùa lễ hội lớn đang tiếp thêm luồng sinh khí mới. Qua từng thước vải ở khu A, từng sản vật ở khu C và những cuộc trò chuyện bình dị nơi góc chợ, các giá trị văn hóa truyền thống được trao truyền tự nhiên giữa các thế hệ. Phiên chợ Mường Lò vì thế không chỉ thúc đẩy kinh tế, du lịch mà còn tiếp tục viết nên câu chuyện đẹp về bản sắc và sự gắn kết cộng đồng bền chặt nơi “lòng chảo” Tây Bắc.
