Giữ hồn Then, ngân điệu Tính nơi vùng đất Ngọc

Ở vùng đất Ngọc, những câu hát Then, tiếng đàn Tính của đồng bào dân tộc Tày vẫn ngân vang giữa nhịp sống mới. Qua nhiều thế hệ, những giá trị văn hóa đặc sắc ấy được gìn giữ, trao truyền, để không chỉ còn trong ký ức mà tiếp tục hiện diện sinh động trong đời sống cộng đồng hôm nay.

0:00 / 0:00
0:00

TRAO TRUYỀN TỪ NHỮNG CÂU HÁT, TIẾNG ĐÀN

Có những thanh âm chỉ cần cất lên đã gợi nhớ về quê hương. Với đồng bào Tày nơi đất Ngọc Lục Yên bên dòng sông Chảy, tiếng đàn Tính và câu hát Then đã gắn bó với đời sống văn hóa qua nhiều thế hệ. Trong từng giai điệu mộc mạc là câu chuyện về bản làng, về con người, tình yêu và những ước vọng được cha ông gửi gắm.

anh-5650.jpg
Một góc đất Ngọc Lục Yên

Dân tộc Tày là một trong những cộng đồng dân tộc thiểu số có đông người sinh sống tại Lào Cai. Cùng với sự phát triển của đời sống kinh tế - xã hội, đồng bào Tày nơi đây vẫn nỗ lực gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống. Bảo tồn hát Then, đàn Tính vì thế không chỉ là giữ một làn điệu dân ca hay một nhạc cụ truyền thống, mà còn là gìn giữ ký ức văn hóa và bản sắc cộng đồng.

Để những giá trị ấy được tiếp nối bền vững, điều quan trọng là đưa hát Then, đàn Tính đến gần hơn với thế hệ trẻ, để các em được nghe, được học, được thực hành và từng bước hình thành tình yêu với văn hóa dân tộc.

Ở thôn Nà Vài, xã Lục Yên, công việc ấy đang bắt đầu từ những lớp học của Nghệ nhân Ưu tú Mai Thị Hồng Chắn.

Nhiều năm nay, Nghệ nhân Ưu tú Mai Thị Hồng Chắn vẫn đều đặn mở lớp truyền dạy hát Then, đàn Tính. Từ đầu năm 2026 đến nay, chị đã mở 4 lớp, mỗi lớp có từ 25 đến 28 học viên, độ tuổi từ 7 đến 60 tuổi.

Trong cùng một căn phòng, những mái tóc đã điểm bạc ngồi bên những em nhỏ. Người tập ngân từng câu hát, người kiên nhẫn làm quen với từng hợp âm trên cây đàn Tính. Mỗi người đến đây với một lý do riêng: có người vì yêu thích, có người muốn hiểu sâu hơn về văn hóa dân tộc mình, cũng có người ấp ủ mong muốn một ngày được tự tin đứng trên sân khấu, cất lên câu hát Then của quê hương.

Nghệ nhân Ưu tú Mai Thị Hồng Chắn chia sẻ: “Tôi nghĩ nếu mình biết mà không truyền lại thì sau này sẽ rất ít người biết. Then, đàn Tính là văn hóa của dân tộc mình, mình phải có trách nhiệm giữ gìn. Tôi mở lớp trước hết vì yêu Then, yêu cây đàn Tính, nhưng quan trọng hơn là muốn các cháu nhỏ và người yêu văn hóa dân tộc Tày cũng biết, cũng yêu và sau này có thể tiếp tục truyền lại cho thế hệ sau”.

Những ngày đầu, việc vận động người dân, nhất là trẻ em, đến lớp không phải lúc nào cũng dễ. Nhưng khi được cầm đàn, được tự mình hát một câu Then, sự tò mò dần chuyển thành yêu thích.

6.jpg
Nghệ nhân Ưu tú Mai Thị Hồng Chắn, thôn Nà Vài, xã Lục Yên tích cực truyền dạy hát Then, đàn Tính cho người thế hệ trẻ

Tôi vui nhất khi thấy các cháu từ chỗ chưa biết gì, sau một thời gian đã tự cầm đàn, tự hát được. Có cháu còn nhỏ nhưng rất chăm chỉ. Có cháu đi học rồi về lại tự luyện tập. Những lúc như vậy mình thấy công sức của mình bỏ ra là có ý nghĩa - Nghệ nhân Ưu tú Mai Thị Hồng Chắn chia sẻ.

Trong lớp học ấy, Hoàng Anh Vũ ở thôn Nà Vài là một học viên đặc biệt. Năm nay, Vũ vừa tròn 13 tuổi nhưng đã có gần 10 năm học hát Then, đánh đàn Tính. Gần như cả tuổi thơ của em gắn với những câu hát và tiếng đàn truyền thống.

“Em bắt đầu học Then, đàn Tính từ khi còn nhỏ. Ban đầu, em nghe mọi người hát thấy hay nên học theo. Sau này càng học em càng thấy hay, nhất là lúc tự mình đàn được một đoạn rồi hát theo. Em muốn học thật tốt để sau này có thể biểu diễn và giới thiệu văn hóa của dân tộc mình. Đến nay em thuộc nhiều bài hát Then và đánh được một số bài đàn Tính” - Hoàng Anh Vũ chia sẻ.

Với Vũ, đánh đàn Tính và hát Then không còn là khái niệm trong sách vở. Đó là những buổi học gắn với thực hành bằng giai điệu đặc sắc dân tộc với những người truyền dạy tâm huyết, luôn đặt việc giữ gìn, bảo tồn văn hóa dân tộc là việc cần thiết.

anh-9291.jpg
Bằng cách truyền đạt gần gũi, dễ hiểu những lớp học về điệu hát Then, đàn tính của Nghệ nhân Mai Thị Hồng Chắn thu hút đông đảo bạn trẻ tham gia

Em Nông Huyền Thư, ở thôn Kiên Cố, xã Lục Yên, cũng tìm đến hát Then, đánh đàn Tính từ những lớp học như vậy.

“Trước đây em chỉ biết hát Then và tiếng đàn Tính qua những lần xem người lớn biểu diễn. Khi được học thì em mới hiểu, để hát được một bài Then, đánh được đàn Tính phải luyện tập rất nhiều. Em thấy tự hào vì dân tộc mình có một loại hình văn hóa rất đặc sắc. Em muốn học thêm để biết nhiều bài hơn”.

ĐƯA HÁT THEN, ĐÀN TÍNH VÀO TRƯỜNG HỌC

Nếu ở Nà Vài, hát Then và đàn Tính được trao truyền trong lớp học cộng đồng thì tại xã Yên Thành, những làn điệu truyền thống ấy đang bước vào trường học.

Tại thôn Xuân Lai, Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Tương Lai và Nghệ nhân Dân gian Hoàng Ngọc Thành đang phối hợp với các nhà trường tổ chức các lớp ngoại khóa, truyền dạy hát Then, đàn Tính cho học sinh dân tộc Tày.

anh-9328.jpg
Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Tương Lai (áo xanh) và Nghệ nhân Dân gian Hoàng Ngọc Thành (áo đen) ở thôn Xuân Lai, xã Yên Thành truyền dạy điệu hát then, đàn tính cho học sinh

Tại Trường TH và THCS Mỹ Gia, xã Yên Thành, học sinh được nghệ nhân hướng dẫn từng động tác, từng nốt đàn, cách lấy hơi, ngân giọng và thể hiện làn điệu.

Với em Hoàng Thị Trà My, học sinh lớp 9A1, đây là trải nghiệm đặc biệt. “Em thích nhất là được trực tiếp học từ các nghệ nhân. Các bác không chỉ dạy hát, dạy đàn mà còn kể cho chúng em nghe về văn hóa của dân tộc Tày. Em thấy rất vui vì những điều trước đây chỉ được nghe ông bà kể thì nay chúng em được trực tiếp học và thực hành.”

anh-7843.jpg
Em Hoàng Thị Trà My lớp 9A1 ( ở giữa) thích thú khi được các nghệ nhân truyền dạy cách đánh đàn tính đặc trưng dân tộc Tày

Một bài đàn, một câu hát Then được cất lên cũng là lúc một câu chuyện văn hóa được mở ra. Từ những nốt đàn, câu hát đầu tiên, học sinh có thêm cơ hội hiểu về nguồn cội và hình thành ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.

Ông Hà Mạnh Cường - Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Mỹ Gia, xã Yên Thành cho rằng, việc truyền dạy hát Then, đàn Tính trong trường học tạo thêm môi trường để học sinh tiếp cận và thực hành văn hóa truyền thống. Đây là hoạt động có ý nghĩa trong việc giáo dục truyền thống, đặc biệt với những học sinh là người dân tộc Tày. Qua đó giúp các em hiểu hơn về văn hóa của dân tộc mình và có ý thức giữ gìn, phát huy những giá trị truyền thống.

Hoạt động này cần được duy trì thường xuyên để hát Then và đàn Tính không chỉ xuất hiện trong một vài chương trình văn nghệ mà trở thành một nội dung sinh hoạt văn hóa quen thuộc với học sinh - ông Hà Mạnh Cường nhấn mạnh.

ĐỂ MẠCH NGUỒN VĂN HÓA TIẾP TỤC CHẢY

Để những làn điệu dân ca được gìn giữ và lan tỏa, cần những người tâm huyết trao truyền, cùng thế hệ trẻ tiếp nhận, phát huy để các giá trị văn hóa tiếp tục hiện diện trong đời sống

Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Tương Lai và Nghệ nhân Dân gian Hoàng Ngọc Thành là những người nhiều năm gắn bó với việc bảo tồn, truyền dạy văn hóa Tày tại địa phương.

Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Tương Lai cho biết, thuận lợi hiện nay là nhà trường, địa phương và người dân ngày càng quan tâm đến việc gìn giữ văn hóa truyền thống. Nhiều học sinh cũng hào hứng tham gia. Tuy nhiên, để học hát Then, đàn Tính tốt cần có thời gian luyện tập thường xuyên, trong khi các em còn phải dành thời gian cho nhiều môn học khác.

Theo ông, điều quan trọng trước hết là khơi dậy niềm yêu thích trong các em. Không nên chỉ dạy theo cách học thuộc bài, mà cần giúp các em hiểu câu hát Then nói về điều gì, vì sao cha ông lại hát như vậy. Khi hiểu và cảm nhận được giá trị phía sau giai điệu, việc học sẽ trở nên gần gũi và tự nhiên hơn.

Cùng chung trăn trở, Nghệ nhân Dân gian Hoàng Ngọc Thành cho rằng, bảo tồn cần gắn với môi trường sinh hoạt thực tế của cộng đồng. Các em không chỉ cần nơi để học mà còn cần có không gian để thực hành, biểu diễn và giao lưu. Bên cạnh truyền dạy kỹ năng, việc sưu tầm, lưu giữ những làn điệu Then cổ, những bài Then gắn với đời sống văn hóa từng địa phương cũng cần được quan tâm.

“Giữ được bài Then, giữ được tiếng đàn đã quý, nhưng quan trọng hơn là phải giữ được người biết hát, biết đàn và yêu những giá trị ấy” - nghệ nhân Hoàng Ngọc Thành nhấn mạnh.

anh-1001.jpg
anh-5401.jpg
Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Tương Lai và Nghệ nhân Dân gian Hoàng Ngọc Thành tích cực truyền dạy làn điệu hát Then, đàn Tính ở cơ sở

Từ lớp học của Nghệ nhân Ưu tú Mai Thị Hồng Chắn ở Nà Vài đến những giờ ngoại khóa tại Trường TH và THCS Mỹ Gia, hát Then và đàn Tính đang được trao truyền trong những cuộc gặp gỡ giữa các thế hệ. Người già truyền lại những gì mình biết, người trẻ tiếp nhận bằng sự tò mò rồi dần thành yêu thích. Cứ thế, những giai điệu từng gắn với đời sống của cha ông tìm được chỗ đứng trong đời sống hôm nay.

7.jpg
Làn điệu hát Then, đàn Tính thu hút được sự quan tâm của nhiều bạn trẻ dân tộc Tày trong đời sống hiện đại

Chiều xuống bên bờ sông Chảy, giữa những bản làng của đồng bào Tày đất Ngọc, tiếng đàn Tính lại ngân lên, câu hát Then lại cất lời. Có thể nhịp sống đã khác, cách người trẻ tiếp cận văn hóa cũng khác, nhưng khi một em nhỏ biết cầm cây đàn Tính, biết ngân một câu Then và nhận ra đó là thanh âm của quê mình, thì sợi dây kết nối giữa các thế hệ vùng đất Ngọc vẫn tiếp tục vang xa.

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Điểm hẹn của những tâm hồn đồng điệu

Điểm hẹn của những tâm hồn đồng điệu

Từ một trang thơ trên mạng xã hội Facebook được hình thành năm 2017 với 6 thành viên, qua 9 năm hoạt động, Câu lạc bộ Người yêu thơ Việt tỉnh Lào Cai đã trở thành mái nhà chung ấm áp của hơn 200 hội viên cùng 14 tổ, nhóm trực thuộc. 

Hướng dẫn đăng ký vé chương trình nghệ thuật 'Muôn sắc Việt Nam': Những câu hỏi người hâm mộ cần biết

Hướng dẫn đăng ký vé chương trình nghệ thuật 'Muôn sắc Việt Nam': Những câu hỏi người hâm mộ cần biết

Cổng đăng ký vé trực tuyến chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” chính thức mở từ 10h ngày 17/11/2026. Để quá trình đăng ký và nhận vé diễn ra thuận lợi, Ban Tổ chức đã giải đáp những câu hỏi thường gặp, từ cách thức đăng ký, thông tin cần chuẩn bị đến quy trình đổi vé cứng và những lưu ý quan trọng dành cho khán giả.

Mặt trận kết nối cộng đồng, gìn giữ văn hóa vùng cao

Mặt trận kết nối cộng đồng, gìn giữ văn hóa vùng cao

Văn hóa là cội nguồn bản sắc, cũng là sợi dây gắn kết cộng đồng, bồi đắp sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Tại Lào Cai, những giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa từ mỗi thôn, bản, khu dân cư. Mặt trận Tổ quốc phát huy vai trò cầu nối, tập hợp Nhân dân, khơi dậy ý thức bảo tồn di sản, để văn hóa trở thành nền tảng gắn kết cộng đồng.

Lục Yên, Bát Xát tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và Ngày Văn hóa Việt Nam

Lục Yên, Bát Xát tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và Ngày Văn hóa Việt Nam

Ngày 13/11, xã Lục Yên tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc điểm tại thôn Át Thượng và ra mắt mô hình khu dân cư “Đoàn kết – an toàn – ấm no – hạnh phúc”. Cùng ngày, xã Bát Xát tổ chức hội diễn văn nghệ quần chúng với sự tham gia của 21 đội.

Di tích Nhà tù Hỏa Lò tổ chức Trưng bày đặc biệt về "câu chuyện tình yêu" nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Di tích Nhà tù Hỏa Lò tổ chức Trưng bày đặc biệt về "câu chuyện tình yêu" nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Di tích Nhà tù Hỏa Lò giới thiệu đến công chúng một “góc” còn chưa nhiều người biết đến trong cuộc đời hoạt động của những chiến sĩ cách mạng. Đó là những câu chuyện tình yêu. Điều đặc biệt là, với các chiến sĩ cách mạng tình yêu cá nhân được hòa cùng tình yêu quê hương đất nước.

Người Dao quần chẹt giữ gìn bản sắc văn hóa

Người Dao quần chẹt giữ gìn bản sắc văn hóa

Cộng đồng người Dao quần chẹt ở thôn Khe Rộng, xã Quy Mông đã và đang cùng nhau gìn giữ, lan tỏa, trao truyền những nét văn hóa truyền thống qua các lớp học dạy tiếng nói, chữ viết và thêu trang phục truyền thống dân tộc mở ngay tại thôn.

Ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn văn hóa Nùng An

Ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn văn hóa Nùng An

Trước nguy cơ mai một của tiếng nói và các giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống hiện đại, một dự án thiết thực mang tên “Xây dựng hệ sinh thái số lưu giữ và truyền dạy tiếng Nùng An, gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ tại xã Lục Yên, tỉnh Lào Cai” đã được triển khai, bước đầu mang lại hiệu quả thiết thực. 

Bắc Hà sẵn sàng đón du khách đến với Festival mùa đông 2026

Bắc Hà sẵn sàng đón du khách đến với Festival mùa đông 2026

Những ngày này, trên cao nguyên trắng Bắc Hà, không khí chuẩn bị cho mùa lễ hội đang diễn ra khẩn trương. Từ các cơ sở lưu trú, dịch vụ du lịch đến những người gắn bó với các hoạt động văn hóa truyền thống, tất cả đều chủ động chỉnh trang, làm mới sản phẩm, sẵn sàng đón du khách.

Dẻo thơm bánh cốm Hợp Thành

Dẻo thơm bánh cốm Hợp Thành

Không đơn thuần là món bánh dâng lên tổ tiên trong lễ cơm mới để cầu mong mùa màng bội thu, gia đình no đủ, bánh cốm của đồng bào Tày xã Hợp Thành (tỉnh Lào Cai) ngày nay đã trở thành một đặc sản quen thuộc, chứa đựng trọn vẹn nét đẹp văn hóa ẩm thực được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Gieo tình yêu thiên nhiên từ những góc xanh học đường

Gieo tình yêu thiên nhiên từ những góc xanh học đường

Chú trọng xây dựng môi trường giáo dục thân thiện, xanh, sạch, đẹp, thời gian qua, Trường TH&THCS Động Quan, xã Khánh Hòa đang tạo dựng không gian học tập gần gũi với thiên nhiên. Cùng thầy cô chăm sóc cây, giữ gìn cảnh quan, học sinh được bồi đắp tình yêu trường lớp và ý thức bảo vệ môi trường từ những việc làm hằng ngày.

Bồi đắp niềm tự hào dân tộc từ trang phục đến trường

Bồi đắp niềm tự hào dân tộc từ trang phục đến trường

Vào thứ Tư hằng tuần, học sinh Trường TH và THCS Hợp Thành đồng loạt mặc trang phục truyền thống của các dân tộc Tày, Giáy, Xa Phó... đến trường. Những bộ trang phục rực rỡ sắc màu không chỉ tạo điểm nhấn cho không gian học đường mà còn góp phần nuôi dưỡng tình yêu, niềm tự hào về bản sắc văn hóa dân tộc trong mỗi học sinh.

fb yt zl tw