Trên Hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, Lào Cai giữ vị trí kết nối trực tiếp giữa thị trường Tây Nam (Trung Quốc) với Việt Nam và các nước ASEAN. Trong bối cảnh Trung Quốc đăng cai APEC năm 2026 tại thành phố Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông và Việt Nam là chủ nhà APEC năm 2027, vị trí địa kinh tế ấy càng có ý nghĩa đối với thúc đẩy giao thương, kết nối chuỗi cung ứng và hợp tác giữa các nền kinh tế trong khu vực.
Nhận thức rõ lợi thế này, tỉnh chú trọng xây dựng cơ chế hợp tác thương mại cấp địa phương để quan hệ kinh tế vào chiều sâu. Tại Hội nghị Hành lang kinh tế lần thứ XII năm 2026, Sở Công Thương tham luận về phát triển logistics, thương mại biên giới và liên kết vùng, đồng thời ký Bản ghi nhớ về tăng cường hợp tác thương mại và logistics Việt Nam - Trung Quốc lưu vực sông Hồng với Cục Thương mại 7 châu, thành phố của tỉnh Vân Nam.
Từ nền tảng đó, tư duy kinh tế đối ngoại của tỉnh chuyển dịch theo hướng chủ động hơn: không chỉ làm nhiệm vụ trung chuyển mà còn giữ lại nhiều giá trị gia tăng tại chỗ thông qua phát triển dịch vụ logistics, chế biến sâu nông sản và thúc đẩy thương mại hai chiều. Điển hình là Khu hợp tác kinh tế qua biên giới Lào Cai (Việt Nam) - Hà Khẩu (Trung Quốc) rộng 3.828,8 ha, hướng tới mục tiêu kim ngạch xuất - nhập khẩu từ 12 - 15 tỷ USD vào năm 2030.
Hiệu quả của các nỗ lực ấy thể hiện rõ qua quy mô giao thương:
Cơ cấu hàng hóa cũng khá đa dạng. Năm 2025, phốt pho vàng xuất khẩu đạt 82,01 nghìn tấn, trị giá 338,95 triệu USD; sầu riêng đạt 84,64 nghìn tấn, trị giá 281,66 triệu USD; thanh long 125,46 triệu USD; sắn 33,44 triệu USD; quả vải 30,32 triệu USD. Đáng chú ý, nông sản và trái cây nhiệt đới từ các tỉnh phía Nam chiếm tỷ trọng lớn trong hàng xuất khẩu qua cửa khẩu.
Muốn phát huy vai trò cửa ngõ, Lào Cai cần hệ thống hạ tầng đủ sức kết nối nhanh, thông suốt. Bởi vậy, phát triển đồng bộ hạ tầng giao thông và cửa khẩu đang là trọng tâm trong nâng cao năng lực cạnh tranh.
Về hạ tầng cứng, tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn 1.435 mm Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được kỳ vọng tạo bước chuyển quan trọng cho vận tải xuyên biên giới.
Song song đó, việc đàm phán Hiệp định liên Chính phủ về kết nối ray giữa ga Lào Cai mới và ga Hà Khẩu Bắc là bước chuẩn bị cần thiết để hình thành tuyến đường sắt liên thông.
Khi triển khai đồng bộ, tuyến sẽ nối các cảng biển phía Bắc với nội địa Trung Quốc, xa hơn là Trung Á - châu Âu, góp phần rút ngắn hành trình, giảm chi phí logistics.
Một công trình có ý nghĩa khác là cầu đường bộ qua sông Hồng tại khu vực Bản Vược (Bát Xát, Việt Nam) - Bá Sái (Trung Quốc), dự kiến hợp long nhịp chính trong tháng 12/2026 và chính thức vận hành trong năm 2027. Cây cầu không chỉ là kết nối giao thông mà còn mở rộng dư địa hợp tác thương mại, logistics hai bên biên giới.
Bên cạnh hạ tầng cứng, Lào Cai đẩy mạnh xây dựng cửa khẩu thông minh, coi chuyển đổi số là giải pháp nâng cao năng lực thông quan. Ngày 18/3/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 453/QĐ-TTg phê duyệt Đề án xây dựng cửa khẩu thông minh tại tỉnh.
Hiện, tỉnh đang thí điểm tại lối thông quan Kim Thành thuộc Cửa khẩu Quốc tế đường bộ số II Kim Thành và khu vực Bản Vược - Bá Sái. Giá trị của mô hình không chỉ ở hiện đại hóa quản lý mà còn thể hiện qua hiệu quả giao thương. Thời gian thông quan được rút ngắn, tình trạng ùn tắc nông sản vào chính vụ được hạn chế, qua đó, góp phần bảo đảm chất lượng trái cây tươi xuất khẩu sang Vân Nam; đồng thời tạo thuận lợi cho chiều lưu chuyển nguyên liệu sản xuất, phân bón từ Trung Quốc vào Việt Nam.
Sở Công Thương cũng phối hợp với các cơ quan liên quan hướng dẫn doanh nghiệp đáp ứng quy định về truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng và yêu cầu của thị trường Trung Quốc - điều kiện quan trọng để hàng hóa lưu thông thuận lợi.
Hạ tầng và cơ chế hợp tác chỉ phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp tận dụng được ưu đãi thương mại. Vì thế, Lào Cai chú trọng hỗ trợ doanh nghiệp khai thác các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam là thành viên, qua đó, mở rộng cơ hội xuất khẩu sang các nền kinh tế APEC.
Từ tháng 2/2026, thực hiện nhiệm vụ cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) được phân cấp, Sở Công Thương tỉnh quản lý 486 hồ sơ thương nhân, trong đó khoảng 40 thương nhân thường xuyên đề nghị cấp C/O.
Trong 9 tháng năm 2026, Sở Công Thương tỉnh đã cấp C/O cho hơn 630.000 tấn hàng hóa, trị giá khoảng 450 triệu USD, gồm thanh long, sầu riêng, sắn lát, quế, hồi, bột đá, hàng may mặc…, xuất khẩu sang Trung Quốc, các nước ASEAN, Ấn Độ, Trung Đông, Hoa Kỳ và Đài Loan (Trung Quốc). Các mẫu C/O giúp tận dụng ưu đãi thuế quan theo các hiệp định như ACFTA, RCEP, CPTPP, VKFTA, VJEPA và AANZFTA.
Xúc tiến thương mại được triển khai theo hướng gắn quảng bá sản phẩm với tìm kiếm đối tác. Tỉnh đã hỗ trợ doanh nghiệp tham gia Hội chợ triển lãm Trung Quốc - Nam Á lần thứ 10 và Hội chợ hàng hóa xuất - nhập khẩu Côn Minh lần thứ 30.
Tại Hội nghị xúc tiến đầu tư, thương mại và du lịch ở tỉnh Vân Nam tháng 5/2026, gần 150 đại diện doanh nghiệp, nhà đầu tư tham dự và 9 biên bản ghi nhớ, thỏa thuận hợp tác được ký kết.
Tỉnh còn tổ chức Hội nghị kết nối xúc tiến xuất khẩu nông - lâm, thủy sản năm 2026, phối hợp tổ chức đoàn giao dịch thương mại ngành cà phê tại Côn Minh và chuẩn bị tham gia Hội chợ Kinh tế, Thương mại và Du lịch biên giới Việt - Trung (Hồng Hà).
Những hoạt động này tạo thêm kênh kết nối trực tiếp giữa sản phẩm địa phương với nhu cầu quốc tế. Những kết quả hợp tác kinh tế, thương mại của Lào Cai với các nền kinh tế thành viên APEC, nổi bật là Trung Quốc, trong giai đoạn 2025 - 2026 cho thấy sự chuẩn bị đồng bộ trên 3 phương diện: thể chế, hạ tầng và năng lực hội nhập của doanh nghiệp.
Trong bối cảnh Trung Quốc đăng cai APEC 2026 và Việt Nam là chủ nhà APEC 2027, tỉnh có thêm cơ hội phát huy vị trí kết nối chiến lược và mở rộng quan hệ với các đối tác trong khu vực.
Với định hướng xây dựng đường biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, Lào Cai đang nỗ lực kết hợp phát triển hạ tầng logistics quy mô lớn với nâng cao giá trị kinh tế địa phương. Khi lợi thế cửa ngõ được chuyển hóa thành năng lực kết nối, dịch vụ và sản xuất, ngoại giao kinh tế sẽ tiếp tục là đòn bẩy giúp tỉnh mở rộng không gian phát triển, đón bắt cơ hội hội nhập và đóng góp thiết thực vào dòng chảy hợp tác kinh tế khu vực.