Quay về E-magazine Theo dõi Báo Lào Cai trên Google News
Giữ nghề truyền thống gắn với phát triển sinh kế

Giữ nghề truyền thống gắn với phát triển sinh kế

Nhiều nghề truyền thống ở Lào Cai đang được duy trì, phát huy giá trị văn hóa và từng bước tạo việc làm, thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, không ít nghề vẫn sản xuất nhỏ, thiếu thị trường, thiếu lực lượng kế cận, đứng trước nguy cơ mai một. Thực tế đặt ra yêu cầu bảo tồn nghề không chỉ để gìn giữ bản sắc, mà phải gắn với phát triển sinh kế, tạo giá trị kinh tế.

0:00 / 0:00
0:00
1.jpg

Lào Cai có nhiều nghề truyền thống gắn với đời sống và bản sắc của các dân tộc. Nghề thêu, dệt thổ cẩm gắn với trang phục và lễ hội; chạm khắc bạc gắn với trang sức, nghi lễ, lễ cấp sắc; nấu rượu gắn với lễ, Tết, cưới hỏi, tiếp khách; đan lát gắn với sinh hoạt và du lịch cộng đồng... Mỗi nghề chứa đựng tri thức, kỹ năng và giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, qua kiểm tra, rà soát năm 2026 của Chi cục Chất lượng và Phát triển nông thôn, nguy cơ mai một nghề truyền thống vẫn hiện hữu.

Một số địa phương đã chủ động xác định những nghề có tiềm năng phục hồi, phát triển, xây dựng lộ trình đề nghị công nhận trong giai đoạn 2026 - 2030. Tuy nhiên, số nghề, làng nghề đủ điều kiện phát triển sản xuất thành hàng hóa và đáp ứng đầy đủ các tiêu chí công nhận còn hạn chế. Một số nghề giảm số hộ tham gia, thiếu lực lượng kế cận.

490.jpg

Nghề “Làm tranh thờ của người Dao đỏ” tại xã Cốc San là một ví dụ. Qua rà soát, địa phương xác định hiện không còn nghệ nhân hoặc hộ gia đình trực tiếp thực hành nghề. Nghề không còn được duy trì, truyền dạy và thực hành thường xuyên trong cộng đồng. Điều đáng chú ý là tranh thờ có giá trị tâm linh sâu sắc, không phải sản phẩm hàng hóa thông thường, nhưng khi không còn chủ thể thực hành và không đáp ứng điều kiện về số lượng hộ tham gia, nghề này chưa đủ điều kiện để xem xét thành lập, công nhận làng nghề truyền thống.

Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, phần lớn cơ sở sản xuất nghề truyền thống hiện hoạt động theo mô hình hộ gia đình, quy mô nhỏ, phân tán. Sản xuất chủ yếu bằng phương thức thủ công, mang tính thời vụ, nhiều hộ chỉ làm khi nông nhàn hoặc có đơn đặt hàng. Điều này vừa hạn chế khả năng mở rộng sản xuất, vừa khiến nghề khó trở thành sinh kế ổn định đối với người dân.

1-copy.jpg

Bên cạnh những khó khăn, thực tế cũng xuất hiện những mô hình cho thấy hướng đi mới: nghề truyền thống được đặt trong chuỗi sản xuất, gắn với thị trường, du lịch và nhu cầu sinh kế của người dân.

Tại xã Bản Xèo, nghề chế biến miến dong đang cho thấy khả năng chuyển từ duy trì nghề sang phát triển sản xuất hàng hóa. Hai hợp tác xã tham gia liên kết sản xuất, thu mua, chế biến và tiêu thụ; mỗi năm thu mua, chế biến hơn 1.500 tấn củ dong riềng. Vào thời điểm cao điểm, các cơ sở tạo việc làm cho khoảng 30 - 40 lao động với thu nhập khoảng 6,5 triệu đồng/người/tháng.

491.jpg

Tại xã Tả Phìn, từ tri thức dân gian về các loại cây thuốc, người dân từng bước phát triển thành dịch vụ phục vụ du lịch cộng đồng và sản phẩm đóng gói thương mại. Ông Nguyễn Đức Mạnh - Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Tả Phìn cho biết: “Người dân đã biết sử dụng tri thức dân gian để phát triển kinh tế, tạo sinh kế bền vững. Nghề trồng, hái lá thuốc tắm, chế biến các sản phẩm, kinh doanh dịch vụ từ sản phẩm thuốc tắm truyền thống đã tạo việc làm thường xuyên, hình thành hợp tác xã, doanh nghiệp, mở rộng các kênh tiêu thụ và tạo giá trị gia tăng từ chính nghề truyền thống”.

Không chỉ thuốc tắm, một số nghề khác cũng bắt đầu tìm được hướng kết nối với du lịch. Tại xã Y Tý, nghề thêu thổ cẩm có hoạt động trải nghiệm cho du khách. Ở xã Tả Van, khách du lịch được trải nghiệm làm hương tại thôn Tả Van Dáy. Ở xã Nghĩa Đô, người dân trải nghiệm nghề đan lát thủ công... góp phần thúc đẩy quảng bá các sản phẩm làng nghề.

492.jpg

Khi nghề trở thành một phần của sản phẩm du lịch, người dân có thêm nguồn thu, còn văn hóa truyền thống có thêm không gian để hiện diện trong đời sống hiện đại. Ông Nguyễn Hữu Trường - Phó Chi cục trưởng Chi cục Chất lượng và Phát triển nông thôn cho biết: “Qua kiểm tra tại các địa phương, công tác bảo tồn và phát triển nghề truyền thống, làng nghề, làng nghề truyền thống năm 2026 đã đạt một số kết quả bước đầu. Nhiều nghề tiếp tục được duy trì, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa, tạo việc làm và tăng thu nhập; một số mô hình đã hình thành liên kết sản xuất - tiêu thụ, có sản phẩm OCOP, xây dựng thương hiệu và bước đầu gắn với du lịch”.

493.jpg

Tuy nhiên, phát triển nghề, làng nghề vẫn chưa đồng đều. Quy mô sản xuất nhỏ, sức cạnh tranh thấp, thị trường chưa ổn định; lực lượng kế cận thiếu, sản phẩm có thương hiệu và OCOP còn hạn chế, nguồn lực đầu tư chưa đáp ứng yêu cầu. “Chúng tôi cho rằng thời gian tới cần chuyển mạnh từ tư duy “duy trì nghề” sang “bảo tồn gắn với phát triển sinh kế”, lấy cộng đồng và chủ thể sản xuất làm trung tâm. Cùng với bảo tồn kỹ năng, tri thức truyền thống, cần hỗ trợ phát triển sản phẩm, xây dựng thương hiệu, nâng chất lượng, mở rộng thị trường; gắn nghề với OCOP, chuyển đổi số, xúc tiến thương mại, du lịch cộng đồng và bảo vệ môi trường” - ông Trường nhấn mạnh.

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Giữ nghề truyền thống, mở lối sinh kế bền vững

Giữ nghề truyền thống, mở lối sinh kế bền vững

Trước nguy cơ mai một do sản xuất nhỏ lẻ, lao động trẻ rời quê và sức ép từ thị trường, nhiều làng nghề truyền thống ở Lào Cai đang từng bước tìm lại sức sống. Việc triển khai Kế hoạch 168/KH-UBND về bảo tồn và phát triển làng nghề giai đoạn 2026 - 2030 mở ra hướng đi mới, giúp khôi phục nghề truyền thống gắn với tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn.

Bảo tồn vùng nguyên liệu dệt trang phục truyền thống

Bảo tồn vùng nguyên liệu dệt trang phục truyền thống

Trang phục truyền thống của người dân tộc Mông tại xã Ngũ Chỉ Sơn đang đứng trước nguy cơ mai một. Tuy nhiên, bằng tình yêu và trách nhiệm, những người phụ nữ nơi đây đang âm thầm “giữ lửa” cho bản sắc dân tộc thông qua dự án khôi phục vùng nguyên liệu cây lanh - tạo nên vẻ đẹp độc đáo của trang phục dân tộc Mông.

[Ảnh] "Giữ hồn" nghề làm giấy thủ công ở Nậm Than

[Ảnh] "Giữ hồn" nghề làm giấy thủ công ở Nậm Than

Thôn Nậm Than (xã Mường Bo) là nơi cư trú của đồng bào dân tộc Mông. Từ bao đời nay, họ đã biết dùng nguyên liệu tự nhiên để làm giấy với kỹ thuật thủ công. Qua nhiều thế hệ, nghề làm giấy ở Nậm Than vẫn bền bỉ được lưu giữ, góp phần tạo nên bản sắc văn hóa độc đáo của người dân nơi đây.

Giữ bản sắc, thêm sinh kế

Giữ bản sắc, thêm sinh kế

Nhiều năm qua, chị Làng Thị Quê và nhóm phụ nữ ở thôn Bản Noỏng, xã Văn Bàn đã cùng nhau giữ nghề may thêu thổ cẩm truyền thống. Mô hình không chỉ giúp bảo tồn bản sắc của người Tày ở Văn Bàn mà còn đưa sản phẩm thổ cẩm đi khắp thị trường trong và ngoài tỉnh, tạo việc làm thường xuyên cho 7 lao động với mức thu nhập từ 6 - 7 triệu đồng/người/tháng.

500 năm giữ lửa nghề đúc đồng giữa lòng Hà Nội

500 năm giữ lửa nghề đúc đồng giữa lòng Hà Nội

Nằm trên bán đảo nhô ra hồ Trúc Bạch (Hà Nội), Ngũ Xã là một trong những làng nghề thủ công tiêu biểu của kinh thành Thăng Long xưa. Trải qua gần 500 năm hình thành và phát triển, làng đúc đồng Ngũ Xã không chỉ lưu giữ kỹ nghệ tinh xảo mà còn góp phần tạo nên nhiều tác phẩm đồng đồ sộ, in dấu trong không gian văn hóa tâm linh Việt Nam.

Làng nghề mật mía vào vụ Tết

Làng nghề mật mía vào vụ Tết

Đặc biệt, giai đoạn trước Tết hơn 1 tháng, để cung ứng lượng lớn mật mía ra thị trường, các lò nấu mật mía truyền thống xã Nghĩa Hành (tỉnh Nghệ An) liên tục “gối mẻ”, đỏ lửa suốt đêm ngày.

 Đồng bào dân tộc thiểu số xã Sín Chéng giữ nghề truyền thống

Đồng bào dân tộc thiểu số xã Sín Chéng giữ nghề truyền thống

Sín Chéng là xã có nhiều đồng bào các dân tộc thiểu số cùng sinh sống. Giữa dòng chảy của đời sống xã hội hiện đại, đồng bào các dân tộc nơi đây vẫn chú trọng gìn giữ nghề thủ công truyền thống như thêu thổ cẩm, làm nhạc cụ, làm chổi mía lanh… Qua đó, vừa phục vụ đời sống, vừa bảo tồn, phát huy giá trị bản sắc văn hóa của dân tộc.

Nghệ thuật từ đôi tay

Nghệ thuật từ đôi tay

Giữa vùng núi Trại Cau, người Dao Đỏ thôn Mỏ Sắt (Thái Nguyên) vẫn gìn giữ nghề thêu truyền thống - biểu tượng văn hóa của cộng đồng. Với đôi tay khéo léo và tình yêu trang phục truyền thống của dân tộc mình, chị Triệu Thị Thoa đang góp phần đưa nghệ thuật thêu của đồng bào dân tộc Dao Đỏ vươn xa, chạm đến trái tim du khách trong và ngoài nước.

Giữ nghề làm trống

Giữ nghề làm trống

Từ xa xưa, tiếng trống đã trở thành một phần quan trọng trong đời sống văn hóa của người Việt Nam. Giữa nhịp sống hiện đại, anh Phạm Chí Mạnh, người thợ làm trống ở thôn Đại Thân, xã Thác Bà vẫn kiên trì giữ gìn và phát triển nghề truyền thống của gia đình.

Người giữ nghề dệt thổ cẩm truyền thống Xơ Đăng

Người giữ nghề dệt thổ cẩm truyền thống Xơ Đăng

Lặng lẽ kiên trì bên khung cửi, bàn tay thoăn thoắt đưa thoi, bà Xong ở buôn Kon Wang, xã Tân Tiến, tỉnh Đắk Lắk đang ngày ngày dệt nên những tấm thổ cẩm đầy sắc màu. Trong cuộc sống hiện đại, thổ cẩm do bà làm ra đang theo bước chân con cháu đưa giá trị, hồn cốt của dân tộc đi xa.

75 học viên, nghệ nhân, người có uy tín trong cộng đồng xã Nghĩa Đô tham gia tập huấn về bảo tồn nghề đan lát truyền thống

75 học viên, nghệ nhân, người có uy tín trong cộng đồng xã Nghĩa Đô tham gia tập huấn về bảo tồn nghề đan lát truyền thống

Trong 2 ngày (19 - 20/9), Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai cùng UBND xã Nghĩa Đô đã tổ chức lớp tập huấn nâng cao và truyền dạy văn hóa phi vật thể dân tộc Tày.

Ngọt thơm vị bánh Trung thu của người Giáy

Ngọt thơm vị bánh Trung thu của người Giáy

Năm nào cũng vậy, qua rằm tháng Bảy là các gia đình người Giáy ở Mường Hum lại bắt tay chuẩn bị nguyên liệu làm bánh Trung thu. Không khí rộn ràng, háo hức, vị thơm ngọt tỏa ra từ làn khói bếp khiến mùa thu ở Mường Hum thật đặc biệt. Nhưng đặc biệt hơn cả là cách phụ nữ người Giáy Mường Hum kể chuyện làm bánh Trung thu.

Cổ phục Việt hồi sinh từ đam mê của người trẻ

Cổ phục Việt hồi sinh từ đam mê của người trẻ

Không còn là trào lưu nhất thời hay thú chơi mang tính hoài cổ, việc giới trẻ chủ động tìm hiểu, phục dựng và lan tỏa các giá trị di sản văn hóa đang trở thành một xu hướng mang tính chiều sâu. Từ việc khoác lên mình cổ phục, tham gia lễ hội truyền thống, đến sáng tạo nội dung văn hóa trên nền tảng số – hành trình hồi sinh di sản đang được thế hệ trẻ thắp lửa bằng niềm say mê, sự sáng tạo và trách nhiệm với cội nguồn dân tộc.

Giữ hồn thổ cẩm người Dao Tiền nơi đỉnh Đèo Gió

Giữ hồn thổ cẩm người Dao Tiền nơi đỉnh Đèo Gió

Ở thôn Đèo Gió, một nhóm phụ nữ Dao Tiền ngày ngày kiên trì bên khung thêu, cần mẫn từng đường kim, mũi chỉ. Họ không chỉ là những người “giữ lửa” cho nghề thêu thổ cẩm, mà còn đang nỗ lực đưa nét văn hóa dân tộc hòa vào đời sống hiện đại bằng đôi tay tài hoa và tinh thần đổi mới.

fb yt zl tw