Từ sáng sớm ngày 11/03, đông đảo người dân Nhật Bản đã có mặt tại các đài tưởng niệm để cầu nguyện cho các nạn nhân.
Khi những nỗi đau luôn hiện hữu...
Cách đây 15 năm, vào lúc 14 giờ 46 phút chiều ngày 11/03/2011, một trận động đất kinh hoàng với độ lớn 9 đã xảy ra ở khu vực Đông Bắc Nhật Bản. Sau động đất, các đợt sóng thần khổng lồ cao tới 40 mét cũng đã liên tiếp ập vào đất liền, nhấn chìm nhiều thị trấn và làng mạc. Đây là một trong những trận động đất - sóng thần mạnh nhất lịch sử loài người và cũng là thảm họa thiên nhiên nghiêm trọng nhất tại Nhật Bản kể từ sau Thế chiến II. Những con sóng thần ập đến cuốn phăng tất cả mọi thứ, từ nhà cửa, xe cộ, tàu bè, và hàng nghìn người đều ngập trong biển nước.
15 năm đã trôi qua kể từ sau thảm họa kép thiên nhiên xảy ra tại khu vực Đông Bắc Nhật Bản, các địa phương như Fukushima, Iwata, Miyagi - nơi chịu hậu quả nặng nề nhất, đang dần hồi sinh trở lạị với những con đường mới, nhà ga mới, trường học mới, khu nhà ở mới… Tuy nhiên, với những người dân nơi này, dù 15 năm hay xa hơn nữa, nỗi đau đối với họ luôn hiện hữu, vẹn nguyên như vừa mới xảy ra.
Trên bãi biển ở thành phố Sendai, ngay từ sáng sớm, ông Toshihiko Daigaku - 71 tuổi, người sinh ra và lớn lên ở Wakabayashi, thành phố Sendai, đã đến đây để cầu nguyện cho những người thân trong gia đình mình bị thiệt mạng trong thảm họa đó. Ông cho biết, vào ngày xảy ra thảm họa, ông đang đi làm xa nhà nên đã an toàn, nhưng vợ, bố mẹ, anh trai và cháu trai của ông đều thiệt mạng, nhà cửa của ông và nhà của bố mẹ ông cũng đều bị sóng thần cuốn trôi. Vì vậy, vào những ngày này trong suốt 15 năm qua, sau khi ngắm nhìn bình minh ló dạng trên đường chân trời, ông Daigaku đều dâng những lời cầu nguyện tại đài tưởng niệm của các thành viên trong gia đình mình, và bày tỏ lòng kính trọng đối với những người đã khuất.
“15 năm - dù thật dài nhưng với tôi lại như mới trải qua vậy. Tôi vẫn luôn đến thăm viếng những người thân của mình và nói cho họ biết rằng mình vẫn khỏe và sống một cuộc sống lành mạnh. Tôi sẽ luôn đến thăm họ khi vẫn còn khỏe mạnh”, ông Daigaku nói.
Một người khác cho biết: “Cha tôi đã bị sóng thần cuốn trôi và đến nay vẫn chưa tìm thấy. Mười lăm năm trôi qua rất nhanh, nhưng tôi chưa bao giờ quên, dù chỉ một ngày”.
Một cư dân địa phương khác bày tỏ: “Rất nhiều người đã thiệt mạng, và đến tận bây giờ – 15 năm sau thảm họa động đất và sóng thần – vẫn còn nhiều người mất tích. Chúng ta sẽ không bao giờ quên điều đó. Tôi luôn cảm thấy biết ơn và may mắn khi có được cuộc sống yên bình như hôm nay”.
Với những người còn sống, nỗi đau và mất mát to lớn do thảm họa 11/03 gây ra luôn hiện hữu.
Những nỗ lực tái thiết...
Theo báo cáo tóm tắt của Cơ quan Phòng cháy chữa cháy và Quản lý thiên tai thuộc Bộ Nội vụ và Truyền thông Nhật Bản, thảm họa kép thiên nhiên đã gây thiệt hại đối với hơn 750.000 ngôi nhà ở khu vực Đông Bắc, và bên cạnh việc xây dựng lại nhà cửa, công tác khôi phục đô thị và phát triển đô thị an toàn trên diện rộng cũng đã và đang được Chính phủ Nhật Bản triển khai thực hiện. Tổng cộng đã có hơn 41.000 tỷ yên được đầu tư vào các dự án tái thiết này từ ngân sách tái thiết, và việc xây dựng cơ sở hạ tầng tại vùng Tohoku, như đê chắn sóng, đường sá, cảng biển, trường học… gần như đã hoàn thành.
Tuy nhiên, đối với hầu hết các chính quyền địa phương, chi phí bảo trì cơ sở hạ tầng, bao gồm cả các công trình công cộng, đã tăng lên nhiều hơn rất nhiều so với trước khi xảy ra thảm họa. Vì vậy, điều này đang bắt đầu trở thành gánh nặng cho ngân sách tái thiết ở các địa phương.
Ngoài ra, tại ba tỉnh Iwate, Miyagi và Fukushima, có khoảng 26.700 hộ gia đình sống trong các khu nhà ở công cộng dành cho những người bị ảnh hưởng bởi thiên tai và sự cố hạt nhân. Tuy nhiên, khi dân số ngày càng già đi, số lượng các hộ gia đình độc thân cũng ngày càng tăng, và cũng có nhiều người đã được xác nhận tử vong mà không có ai bên cạnh. Tất cả những yếu tố này đang đe dọa sự tồn tại của cộng đồng.
Một ngôi làng ven biển được xây dựng lại.
Những giải pháp của Chính phủ...
Theo Chính phủ Nhật Bản, trong suốt 15 năm qua kể từ sau khi xảy ra thảm họa, những nỗ lực tái thiết đối với khu vực Đông Bắc đã đạt được một số tiến bộ. Và kể từ năm tài chính mới 2026, chức năng của các đơn vị tái thiết tại các tỉnh Iwate và Miyagi sẽ được chuyển giao cho chính quyền Tokyo.
Chính phủ Nhật Bản cũng đã chỉ định 5 năm tiếp theo, bắt đầu tính từ năm tài chính mới này là “giai đoạn tái thiết và phục hồi thứ ba”, trong đó sẽ tiếp tục cung cấp hỗ trợ như chăm sóc sức khỏe tâm thần cho nạn nhân thiên tai và xây dựng cộng đồng… Tuy nhiên, dự kiến ngân sách sẽ bị cắt giảm, và vấn đề đặt ra hiện nay là làm thế nào để tiếp tục hỗ trợ cuộc sống của những người bị ảnh hưởng bởi thảm họa.
Trong khi đó, tại tỉnh Fukushima - nơi vẫn còn chịu ảnh hưởng nặng nề từ sự cố hạt nhân tại nhà máy Fukushima Daiichi, chính quyền địa phương tuyên bố sẽ tiếp tục tiến hành các công việc hướng tới tái thiết toàn diện và tháo dỡ nhà máy điện hạt nhân. Bên cạnh đó, với những quy định về việc đất và các vật liệu khác được tạo ra trong quá trình khử nhiễm phải được xử lý bên ngoài tỉnh trước tháng 03/2045, một vấn đề được đặt ra là cách thức nâng cao nhận thức về việc xử lý này trên toàn quốc…
Theo giới chuyên gia, dù vẫn còn nhiều câu hỏi được đặt ra trong nỗ lực tái thiết các khu vực bị ảnh hưởng nặng nề bởi thảm họa kép động đất - sóng thần và sự cố hạt nhân tại nhà máy Fukushima Daiichi, nhưng với sự quyết tâm và chính sách hỗ trợ kịp thời của Chính phủ và các địa phương, sự kiên cường của người dân Nhật Bản, cuộc sống của họ sẽ dần trở lại ổn định sau những mất mát cả về thể chất lẫn tinh thần. Nhật Bản vẫn trỗi dậy và phát triển từ những khắc nghiệt mà thiên nhiên, thảm họa, hay dịch bệnh mang lại.
