Tại các thôn Phời 2, Phời 3 hay nhiều khu dân cư vùng cao khác của xã Hợp Thành, hình ảnh những đường ống nhựa nhỏ dẫn nước từ khe núi về từng gia đình đã trở nên quen thuộc. Nguồn nước tự chảy này là “mạch sống” của người dân suốt nhiều năm, nhưng cũng tiềm ẩn không ít rủi ro. Mùa mưa, nước thường đục, lẫn bùn đất và tạp chất, không thể sử dụng cho ăn uống. Mùa khô, các khe suối cạn dần, lượng nước không đủ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt hằng ngày.
Gia đình ông Sầm Văn Pìn, thôn Phời 2, là một trong nhiều hộ dân đang chật vật vì thiếu nước. Ông cho biết, những năm trước gia đình vẫn kéo nước từ đầu nguồn trên núi về dùng, nhưng từ đầu mùa khô năm nay, dòng nước đã cạn hẳn. “Trước đây gia đình kéo nước từ trên ruộng nhà ông Hồ về dùng, giờ nước cạn hết nên phải dùng nhờ nguồn nước của nhà cháu bên cạnh. Chúng tôi rất mong Nhà nước đầu tư công trình nước sạch để người dân có nước ổn định sử dụng”, ông Pìn chia sẻ.
Không chỉ riêng gia đình ông Pìn, hàng trăm hộ dân khác cũng đang phải xoay xở đủ cách để có nước sinh hoạt. Người dân tích nước vào bể chứa, téc dự phòng; có hộ phải thay nhau đi dẫn nước từ xa hoặc dùng chung nguồn với hàng xóm.
Theo ông Mã Lương Viên, Trưởng thôn Phời 3, tình trạng thiếu nước sạch đã kéo dài nhiều năm nay và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, sinh hoạt của người dân.
“Tổng cả hai thôn hiện có 222 nóc nhà, nguồn nước chủ yếu là kéo từ khe núi về dùng. Mùa mưa nước rất đục, nhiều hôm không sử dụng được. Mùa nắng, bà con phải tích nước vào téc để dùng dần. Nguồn nước không bảo đảm nên người dân rất lo lắng cho sức khỏe”, ông Viên cho biết.
Thực tế cho thấy, dù tỷ lệ hộ dân sử dụng nước hợp vệ sinh tại xã Hợp Thành đến hết năm 2025 ước đạt 97,8%, nhưng tỷ lệ hộ được sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn mới chỉ khoảng 32,5%. Điều đó đồng nghĩa với việc phần lớn người dân vẫn chưa được tiếp cận nguồn nước sạch đạt tiêu chuẩn của Bộ Y tế.
Hiện xã có 14 công trình cấp nước sinh hoạt tập trung nông thôn, phục vụ khoảng 2.400 hộ dân. Tuy nhiên, tất cả đều là công trình tự chảy quy mô nhỏ, phụ thuộc lớn vào nguồn nước tự nhiên nên tính ổn định chưa cao, nhất là trong điều kiện thời tiết cực đoan.
Bên cạnh nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe, việc khai thác nước tự nhiên kéo dài còn đặt ra nhiều lo ngại về suy giảm nguồn nước, sạt lở, sụt lún và tác động tiêu cực tới môi trường sinh thái.
Trong bối cảnh đó, việc ký kết hợp đồng thực hiện Dự án Nhà máy nước Ngòi Đường giữa Sở Xây dựng tỉnh Lào Cai và Công ty Cổ phần Tư vấn đầu tư và Công nghệ môi trường HQ là dấu mốc quan trọng.
Dự án sẽ đầu tư hệ thống sản xuất và cung cấp nước sạch với công suất 20.000 m³/ngày đêm, cùng các hạng mục phụ trợ nhằm bảo đảm cấp nước ổn định, an toàn cho người dân. Nguồn nước sau xử lý sẽ đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia của Bộ Y tế.
Tổng mức đầu tư của dự án hơn 190,5 tỷ đồng, trong đó chi phí thực hiện dự án trên 185,8 tỷ đồng; kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư hơn 4,7 tỷ đồng. Nhà máy nước đặt tại xã Hợp Thành, tỉnh Lào Cai. Thời gian xây dựng là 18 tháng kể từ ngày hợp đồng có hiệu lực (ngày 30/03/2026).
Khi hoàn thành, Nhà máy nước Ngòi Đường không chỉ phục vụ xã Hợp Thành mà còn đáp ứng nhu cầu sử dụng nước sạch cho các khu vực lân cận.
Ông Đoàn Đức Luyện - Phó Trưởng Phòng Kinh tế xã Hợp Thành cho biết, người dân xã Hợp Thành mong chờ dự án được triển khai sớm. Khi có nhà máy nước tập trung, bà con sẽ được tiếp cận nguồn nước sạch theo quy chuẩn của Nhà nước. Chính quyền địa phương sẽ phối hợp chặt chẽ trong giải phóng mặt bằng để chủ đầu tư triển khai đúng tiến độ.
Nhà máy nước Ngòi Đường được kỳ vọng sẽ giải quyết căn cơ bài toán nước sạch kéo dài nhiều năm ở Hợp Thành. Khi những dòng nước sạch đầu tiên chảy về từng hộ dân, đó không chỉ là sự thay đổi về điều kiện sinh hoạt, mà còn là nền tảng để nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo vệ sức khỏe cộng đồng, hướng tới phát triển bền vững cho vùng nông thôn còn nhiều khó khăn này.
