Mở ra một định hướng phát triển hiện đại
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn, Ủy viên đại biểu Quốc hội chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, chia sẻ với phóng viên về Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.
Theo ông Bùi Hoài Sơn, Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị có thể coi là một dấu mốc chiến lược đặc biệt quan trọng trong tiến trình phát triển văn hóa Việt Nam, bởi lần đầu tiên văn hóa được đặt trong một cấu trúc tư duy mới: không chỉ là “nền tảng tinh thần” mà còn là nguồn lực nội sinh, động lực, trụ cột và hệ điều tiết cho phát triển nhanh, bền vững đất nước.
“Đây là sự chuyển hóa về tầm nhìn, thể hiện rất rõ tinh thần của thời đại: khi thế giới cạnh tranh không chỉ bằng vốn và công nghệ, mà ngày càng cạnh tranh bằng giá trị, bản sắc và sức mạnh mềm, thì văn hóa không thể đứng bên lề các quyết sách phát triển, mà phải trở thành “đường hướng”, “tiêu chuẩn” cho phát triển”, ông Sơn nói.
Nếu coi “đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho tương lai”, thì nơi phải bắt đầu mạnh mẽ nhất không phải là những khẩu hiệu, mà chính là giáo dục, gia đình và cộng đồng - ba môi trường hình thành nhân cách. Bởi văn hóa, suy cho cùng, không chỉ nằm trong bảo tàng hay sân khấu, mà nằm trong cách chúng ta sống, ứng xử, lao động, phụng sự và yêu thương”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn.
Theo đại biểu Quốc hội đoàn Hà Nội, ý nghĩa chiến lược của Nghị quyết 80 nằm ở ba điểm lớn. Thứ nhất, Nghị quyết đặt văn hóa vào trung tâm của mô hình phát triển, coi con người vừa là mục tiêu vừa là động lực, qua đó tạo nền tảng bền vững cho quốc gia trong giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ.
Thứ hai, Nghị quyết mở ra một định hướng phát triển hiện đại: gắn văn hóa với kinh tế sáng tạo, công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và xây dựng thương hiệu quốc gia.
Thứ ba, Nghị quyết tạo một cam kết chính trị rất rõ ràng về nguồn lực và cơ chế thực thi, thể hiện quyết tâm đưa văn hóa “đi trước soi đường”, thấm vào từng quyết sách phát triển.
“Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn mới hướng tới Đại hội XIV, Nghị quyết 80-NQ/TW chính là lời khẳng định mạnh mẽ: muốn đi xa và đi bền, Việt Nam phải đi bằng con đường của văn hóa, bằng sức mạnh của con người và bằng bản lĩnh của một dân tộc có chiều sâu văn hiến”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn.
Nguồn lực nội sinh
Ông Bùi Hoài Sơn cũng cho rằng, điểm mới nổi bật nhất của Nghị quyết 80 là sự đổi mới toàn diện về tư duy phát triển văn hóa: từ coi văn hóa chủ yếu là lĩnh vực tinh thần, chuyển sang coi văn hóa là một nguồn lực nội sinh có thể tổ chức, đầu tư, quản trị và đo lường hiệu quả như một cấu phần phát triển quốc gia.
Nghị quyết khẳng định rất rõ: văn hóa và con người là “trụ cột, hệ điều tiết” của phát triển nhanh và bền vững. Đây là một cách nói mới, thể hiện tầm nhìn mới: văn hóa không chỉ “đứng sau” để tạo nền, mà còn “đứng trước” để định hướng, điều tiết, dẫn dắt.
Đột phá lớn nhất là “đột phá chất lượng”: văn hóa làm tăng chất lượng nhân lực, tăng đạo đức kinh doanh, tăng niềm tin xã hội, giảm chi phí xã hội. Một nền kinh tế chỉ thật sự mạnh khi được nâng đỡ bởi một nền văn hóa mạnh và một con người có bản lĩnh, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn.
Điểm mới thứ hai, theo ông, Nghị quyết chuyển mạnh từ tinh thần định hướng sang tinh thần hành động bằng các chỉ tiêu định lượng cụ thể và cơ chế triển khai tương đối rõ. Ví dụ, Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030 công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 7% GDP; hình thành 5-10 thương hiệu quốc gia; bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa…
Những con số ấy làm cho Nghị quyết trở thành một chương trình phát triển có “đích đến”, chứ không chỉ là một bản tuyên ngôn.
Điểm mới quan trọng khác, theo ông, là cách tiếp cận rất hiện đại về quản trị: chuyển từ “quản lý - kiểm soát” sang “kiến tạo - phục vụ”, từ tiền kiểm sang hậu kiểm minh bạch, nhấn mạnh quản trị đa trung tâm (Nhà nước - thị trường - xã hội - cộng đồng sáng tạo). Đồng thời, Nghị quyết đặt không gian số thành một mặt trận mới của văn hóa, gắn với yêu cầu bảo đảm “chủ quyền văn hóa số” và an ninh văn hóa trên mạng.
“Có thể nói, Nghị quyết 80-NQ/TW vừa kế thừa tinh thần chấn hưng văn hóa của Đảng, vừa mở ra một tư duy phát triển văn hóa theo chuẩn mực hiện đại - có mục tiêu, có cơ chế, có nguồn lực, và có hệ sinh thái để văn hóa thực sự “hóa thân” thành sức mạnh của quốc gia”, ông Bùi Hoài Sơn khẳng định.
