Nghị quyết 57: Tầm nhìn chiến lược để Việt Nam bắt nhịp cùng thời đại

Những năm qua, Đảng, Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, chính sách đẩy mạnh ứng dụng, phát triển khoa học, công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chủ động, tích cực tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Trọng tâm là Nghị quyết 02-NQ/HNTW của Ban Chấp hành Trung ương (khóa VIII), Nghị quyết 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương (khóa XI), Nghị quyết 52-NQ/TW và Kết luận 69-KL/TW của Bộ Chính trị (khóa XIII), Luật Khoa học và Công nghệ năm 2013 đã được Quốc hội ban hành nhằm thể chế hóa Nghị quyết 20-NQ/TW của Đảng, tạo hành lang pháp lý cho khoa học và công nghệ phát triển với nhiều cơ chế, chính sách mới phù hợp với nền kinh tế thị trường và thông lệ quốc tế. Các văn kiện trên đều khẳng định khoa học và công nghệ là một trong những điều kiện tiên quyết trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Thực hiện các nghị quyết của Đảng, pháp luật của Nhà nước về ứng dụng và phát triển khoa học, công nghệ, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả quan trọng trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, cơ chế để đưa nghị quyết của Đảng vào cuộc sống chưa thực sự hiệu quả, tư duy của hệ thống quản lý chậm đổi mới, dẫn tới các giải pháp thực hiện không triệt để, khoa học và công nghệ vẫn chưa thúc đẩy mạnh mẽ nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững. Để hoàn thiện cơ chế, chính sách về phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số nâng lên tầm cao mới, bắt nhịp cùng thời đại, ngày 22/12/2024, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia (Nghị quyết 57).

Bên cạnh đánh giá những kết quả đã đạt được, Nghị quyết 57 chỉ ra: “Tốc độ và sự bứt phá về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia còn chậm; quy mô, tiềm lực, trình độ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia còn khoảng cách xa so với nhóm các nước phát triển; nhận thức của nhiều cấp, nhiều ngành, cán bộ, công chức và Nhân dân về chuyển đổi số chưa đầy đủ và sâu sắc; nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo chưa có bước đột phá, chưa làm chủ được công nghệ chiến lược, công nghệ cốt lõi; thể chế pháp luật, cơ chế, chính sách chưa đáp ứng yêu cầu; nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu; hạ tầng chưa đồng bộ, nhất là hạ tầng số còn nhiều hạn chế; an ninh, an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu còn nhiều thách thức”. Nghị quyết đã xác định khoa học, công nghệ cùng với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số được đặt lên vị trí “là đột phá quan trọng hàng đầu”, đề ra các mục tiêu cụ thể ở mức cao.

Đến năm 2030 và 2045, Việt Nam có thể trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao, có quy mô kinh tế số đạt tối thiểu 50%, thuộc nhóm 50 nước dẫn đầu thế giới về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Có thể khẳng định Nghị quyết 57 là tầm nhìn chiến lược của Đảng ta tập trung vào phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ và số hóa. Để đạt được mục tiêu trên, cần có những bước đột phá, trong đó, bước đột phá căn cơ là tăng mức đầu tư, cụ thể là đến năm 2030 phải bố trí ít nhất 3% tổng chi ngân sách hằng năm cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và tăng dần theo nhu cầu phát triển. Một bước đột phá quan trọng nữa là đổi mới tư duy về quản lý đầu tư ngân sách nhà nước cho hoạt động khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Điểm mới có tính đột phá của Nghị quyết số 57 là xác định “chấp nhận rủi ro, đầu tư mạo hiểm và độ trễ trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo”.

Như vậy, Nghị quyết 57 cùng với Kết luận 14-KT/TW của Bộ Chính trị về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung ban hành trước đó đã mở rộng cánh cửa khuyến khích đội ngũ trí thức, nhà khoa học yên tâm nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, dám nghĩ, dám làm, dám nhận nhiệm vụ khi tiếp cận nguồn ngân sách nhà nước đầu tư cho khoa học, công nghệ. Với những quy định trên sẽ tập hợp được tầng lớp tinh hoa trong và ngoài nước, nguồn lực đặc biệt quan trọng, sẵn sàng cống hiến trí tuệ, công sức cho đất nước mạnh giàu “sánh vai với các cường quốc năm châu”.

Để Nghị quyết 57 thực sự vào cuộc sống cần có sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, sự ủng hộ của Nhân dân và doanh nghiệp, sự thay đổi tư duy của bộ máy quản lý tạo hành lang pháp lý thực hiện. Nghị quyết nêu rõ: Người dân và doanh nghiệp là trung tâm, là chủ thể, nguồn lực, động lực chính; nhà khoa học là nhân tố then chốt; Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, thúc đẩy, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Thực hiện Nghị quyết 57 là quá trình lâu dài xuyên suốt trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, chắc chắn Nghị quyết sẽ đạt hiệu quả cao, bởi lần đầu tiên người đứng đầu Đảng ta trực tiếp làm Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Bên cạnh Ban Chỉ đạo còn có Hội đồng tư vấn gồm các nhà quản lý, nhà khoa học có trình độ và uy tín tham gia. Đó là những điều kiện thuận lợi để công cuộc phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số quốc gia ở nước ta thành công. Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định: “Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang là yếu tố quyết định phát triển của các quốc gia; là điều kiện tiên quyết, thời cơ tốt nhất để nước ta phát triển giàu mạnh, hùng cường trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”.