Năm học 2024 - 2025, Trường Tiểu học và THCS Đông Cuông được lựa chọn là một trong những đơn vị điểm của địa phương triển khai mô hình "Thư viện thông minh". Đây là một trong những hoạt động trọng tâm của ngành giáo dục nhằm thúc đẩy chuyển đổi số, hiện đại hóa công tác quản lý và phát triển văn hóa đọc trong trường học.
Theo thầy giáo Đào Minh Đức - Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Đông Cuông, trước khi áp dụng nền tảng số, hoạt động thư viện tại trường gặp nhiều khó khăn. Các khâu ghi chép, thống kê, kiểm kê đều làm thủ công, tốn thời gian và dễ sai sót. Học sinh ít đến thư viện vì việc tìm kiếm tài liệu phức tạp, thủ tục mượn - trả rườm rà. Cán bộ phụ trách vừa phải đảm nhận công tác hành chính, vừa làm nghiệp vụ thư viện, nên hiệu quả phục vụ chưa cao. Trong điều kiện cơ sở vật chất còn hạn chế, thư viện dần trở nên vắng vẻ, chưa thật sự là không gian học tập và khám phá tri thức của thầy và trò.
Từ thực tế đó, Ban Giám hiệu nhà trường xác định cần có giải pháp đột phá để hoạt động thư viện trở nên sôi nổi, tạo môi trường học tập hiện đại và hấp dẫn hơn.
Sau thời gian nghiên cứu, nhà trường lựa chọn mô hình “Thư viện thông minh” với hệ thống quản lý trực tuyến cho phép số hóa toàn bộ dữ liệu, tự động hóa các quy trình mượn - trả, thống kê và lưu trữ. Với nền tảng này, học sinh có thể tra cứu tài liệu qua mã QR, quét thẻ điện tử để mượn hoặc trả sách. Trong khi đó, cán bộ thư viện dễ dàng quản lý kho dữ liệu, cập nhật thông tin và tổng hợp báo cáo chỉ với vài thao tác đơn giản trên máy tính.
Nhờ ứng dụng công nghệ, việc mượn - trả, kiểm kê và báo cáo trở nên nhanh gọn, chính xác, tiết kiệm đáng kể thời gian và nhân lực. Học sinh được trải nghiệm mô hình thư viện hiện đại, có thể tìm kiếm và đọc sách ngay trên điện thoại, máy tính bảng hoặc máy tính cá nhân. Những thao tác trên thiết bị số đã khiến việc đọc sách trở nên thú vị hơn, gần gũi hơn với học sinh.
Theo đánh giá của cán bộ phụ trách thư viện, kể từ khi triển khai mô hình mới, số lượt học sinh đến thư viện tăng lên rõ rệt. Không gian đọc trở nên sôi nổi, thân thiện, tràn đầy năng lượng. Các em không chỉ đọc mà còn viết, vẽ cảm nhận, chia sẻ nội dung yêu thích với bạn bè. Nhiều giáo viên cũng chủ động khai thác tài liệu phục vụ giảng dạy, đưa hoạt động đọc vào các tiết học, góp phần hình thành thói quen đọc và học tập chủ động trong toàn trường.
Em Vũ Ngọc Đồng, học sinh lớp 2B chia sẻ: "Trước đây, em rất ngại đến thư viện, vì thời gian ra chơi ít mà việc mượn sách rất mất thời gian. Bây giờ, em rất thích cách mượn sách mới, chỉ cần quét thẻ là có thể mang sách về đọc, rất nhanh và thú vị".
Từ sự thích thú ban đầu ấy, văn hóa đọc đang từng ngày lan tỏa trong học sinh, giúp thư viện thật sự trở thành không gian mở - nơi nuôi dưỡng tri thức và cảm hứng sáng tạo. Phát huy kết quả đạt được, nhà trường tiếp tục mở rộng mô hình “Thư viện thông minh” đối với cả 2 cấp học. Hiện, trường có 3 thư viện được ứng dụng công nghệ số (2 đối với cấp tiểu học, 1 đối với cấp THCS).
Song song với việc mở rộng cơ sở vật chất, nhiều hoạt động khuyến đọc cũng được tổ chức thường xuyên, như: “Ngày hội đọc sách”, “Giới thiệu sách trên nền tảng số”, qua đó tạo môi trường học tập phong phú, khơi dậy niềm yêu sách và tinh thần học tập chủ động ở học sinh.
Những nỗ lực của trường đã được các cấp, ngành ghi nhận. Trong đó, nổi bật là Giải thưởng Phát triển văn hóa đọc toàn quốc lần thứ VII năm 2025 do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trao tặng. Ngoài ra, trường cũng có những cá nhân được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai khen thưởng vì có nhiều đóng góp trong phong trào phát triển văn hóa đọc giai đoạn 2021 - 2025.
Đánh giá về kết quả đạt được, thầy giáo Đào Minh Đức - Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Đông Cuông cho biết: "Mô hình thư viện thông minh đã tạo bước chuyển tích cực trong hoạt động, góp phần hình thành môi trường học tập hiện đại, thân thiện, giúp học sinh chủ động tiếp cận tri thức. Bên cạnh đó, mô hình cũng giúp giảm áp lực cho cán bộ làm công tác thư viện. Giờ đây, số liệu thống kê về sách, truyện, tài liệu của thư viện không còn là "nỗi ác mộng" vào các thời điểm như đầu năm học và cuối mỗi học kỳ".
Thời gian tới, nhà trường sẽ tiếp tục mở rộng kho dữ liệu, bổ sung tài liệu điện tử, hướng dẫn học sinh sử dụng thành thạo nền tảng số, từng bước xây dựng hệ thống thư viện thông minh đồng bộ tại tất cả điểm trường. Ngoài ra, nhà trường cũng tăng cường các hoạt động giới thiệu sách qua nền tảng thư viện, trang thông tin của nhà trường; triển khai tiết mượn, tiết đọc sách tại thư viện trường…
Chúng tôi xác định chuyển đổi số không chỉ là đổi mới công cụ, mà là đổi mới tư duy - hướng đến mục tiêu nuôi dưỡng văn hóa đọc, hình thành nhân cách và kỹ năng học tập suốt đời cho học sinh.
Thành công của Trường Tiểu học và THCS Đông Cuông là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của chuyển đổi số trong giáo dục. Khi công nghệ được áp dụng đúng hướng, gắn với con người và nhu cầu học tập thực tiễn, không chỉ hiện đại hóa công tác quản lý mà còn góp phần nuôi dưỡng tri thức, xây dựng văn hóa đọc và khơi dậy khát vọng học tập trong thế hệ trẻ hôm nay.
