Khi văn hóa truyền thống "sống" giữa bản làng
Lào Cai là vùng đất hội tụ, quần cư của nhiều nhóm ngành dân tộc anh em. Mỗi dân tộc đều lưu giữ, phát huy nét đẹp văn hóa truyền thống độc đáo và riêng biệt, từ phong tục tập quán, trang phục, ngôn ngữ, tín ngưỡng đến thói quen sinh hoạt, canh tác, ứng xử với tự nhiên.
Vùng đất Mù Cang Chải sở hữu hệ thống di sản văn hóa phong phú, đa dạng với nhiều loại hình, mang đậm bản sắc truyền thống của đồng bào Mông - chiếm trên 90% dân số địa phương. Các giá trị văn hóa truyền thống được bảo tồn, đang “sống” cùng cộng đồng, gắn liền với việc tạo sinh kế, thoát nghèo và phát triển bền vững.
Ông Giàng A Tạng - Phó Chủ tịch UBND xã Mù Cang Chải cho biết: Đảng bộ xã Mù Cang Chải đã ban hành Nghị quyết chuyên đề về phát triển du lịch giai đoạn 2025 - 2030, mục tiêu đưa Mù Cang Chải trở thành trọng điểm du lịch của tỉnh Lào Cai, điểm đến bản sắc, an toàn, thân thiện.
Với chủ trương gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch, người dân Mù Cang Chải được hỗ trợ mở homestay, tập huấn làm du lịch, học cách kể chuyện văn hóa qua trang phục Mông sặc sỡ, thổi khèn, làm món ăn truyền thống... Năm 2025, xã Mù Cang Chải đã đón khoảng 117 nghìn lượt khách du lịch, doanh thu đạt trên 123 tỷ đồng.
Rời Mù Cang Chải đến với cao nguyên trắng Bắc Hà, vùng đất nổi tiếng với phiên chợ vùng cao rực rỡ sắc màu và các lễ hội truyền thống đặc sắc, có thể thấy rõ nỗ lực trong việc bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa của 12 dân tộc anh em. Chính những giá trị văn hóa độc đáo đã tạo sức hấp dẫn riêng, hình thành lợi thế cạnh tranh và giá trị khác biệt cho du lịch Bắc Hà.
Sau một ngày khám phá các điểm đến, anh Jonathan, du khách Thụy Sỹ tiếp tục hành trình trải nghiệm tại chợ đêm Bắc Hà. Không khí náo nhiệt, không gian đậm đà văn hóa bản địa đã mang đến cho anh những cảm xúc đặc biệt.
“Tôi rất ấn tượng với những sản phẩm thủ công ở đây. Được xem nghệ nhân trực tiếp làm nghề ngay tại chỗ, tôi cảm thấy chân thực và thích thú.” - anh Jonathan hào hứng chia sẻ khi trải nghiệm vẽ sáp ong.
Với lợi thế bản sắc văn hóa dân tộc đa dạng, đặc sắc, xã Bắc Hà đang tập trung phát triển 5 sản phẩm du lịch đặc trưng, cốt lõi gồm: “Du lịch Cao nguyên trắng”, “Du lịch Chợ phiên Bắc Hà”, “Du lịch Di sản Dinh thự Hoàng A Tưởng”, “Lễ hội Đua ngựa truyền thống” và “Du lịch thể thao mạo hiểm”. Nhiều giải pháp được triển khai đồng bộ, trong đó các giá trị văn hóa được khai thác hiệu quả, nhằm hiện thực hóa mục tiêu đón 1,8 triệu lượt khách du lịch mỗi năm, từng bước đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của địa phương.
Từ câu chuyện bảo tồn di sản…
Sở hữu kho tàng di sản văn hóa phong phú của đa dân tộc, Lào Cai đang đẩy mạnh bảo tồn, tôn vinh và phát huy giá trị di sản truyền thống, coi đây là nền tảng tinh thần và nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
Hiện, toàn tỉnh có 1 di tích danh thắng cấp quốc gia đặc biệt, 34 di tích cấp quốc gia, 172 di tích cấp tỉnh, 56 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, 3 bảo vật quốc gia, 4 di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Từ năm 2020 - 2025, Lào Cai đã phục hồi, tu bổ 18 di tích cấp quốc gia; lập hồ sơ và đề nghị UNESCO ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại đối với “Nghệ thuật xòe Thái”; thực hiện tổng kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể và lập hồ sơ trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh 21 di sản văn hóa. Tỉnh đã bảo tồn, phát huy giá trị 4 lễ hội, phong tục, tập quán tiêu biểu. Đặc biệt, Lào Cai đã xây dựng mô hình tham quan ảo cho Di tích Quốc gia đặc biệt ruộng bậc thang Mù Cang Chải và 12 di tích quốc gia khác trên địa bàn tỉnh...góp phần gìn giữ, quảng bá giá trị di sản đến với du khách trong và ngoài nước.
Những kết quả đạt được trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa truyền thống đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Tổng lượng khách du lịch đến Lào Cai năm 2025 ước đạt 10,5 triệu lượt, tổng thu từ du lịch đạt khoảng 46.000 tỷ đồng, tăng 61,4% so với năm trước, đạt 100,3% kế hoạch.
… đến phát triển công nghiệp văn hóa
Cuối năm 2025, UBND phường Sa Pa đã tổ chức Lễ khai trương Không gian văn hóa “Sa Pa – Tinh hoa hội tụ” và ra mắt Hợp tác xã Văn hóa Kết nối Cộng đồng (CCC). Đây là sự kiện đánh dấu công trình văn hóa đầu tiên được hình thành dưới mô hình hợp tác công - tư (PPP) trong lĩnh vực văn hóa - du lịch tại phường Sa Pa, với sự chung tay của chính quyền địa phương, đơn vị sự nghiệp công lập và cộng đồng doanh nghiệp - hợp tác xã.
Bà Hoàng Thị Vượng - Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc Hợp tác xã Văn hóa Kết nối Cộng đồng, cho biết: Không gian văn hóa “Sa Pa - Tinh hoa hội tụ” gồm 5 gian trưng bày và trình diễn, giới thiệu các sản phẩm văn hóa truyền thống tiêu biểu của 5 dân tộc: Dao đỏ, Mông, Tày, Xá Phó và Giáy. Đây là điểm bảo tồn, phát huy di sản văn hóa các dân tộc, tạo sinh kế cho người dân và mang đến cho du khách trải nghiệm chân thực, giàu cảm xúc.
“Tôi thực sự rất vui mừng khi Nghị quyết 80 được ban hành. Với hơn 30 năm gắn bó, cống hiến cho lĩnh vực văn hóa - du lịch của tỉnh Lào Cai và tiếp tục khởi nghiệp trong lĩnh vực văn hóa, tôi tin tưởng vào định hướng đưa văn hóa trở thành sức mạnh nội sinh, chuyển hóa các giá trị văn hóa thành giá trị kinh tế" - bà Hoàng Thị Vượng chia sẻ.
Bà Hoàng Thị Vượng nhấn mạnh: Tôi mong muốn Đảng, Nhà nước và chính quyền các địa phương sẽ quan tâm sâu sắc hơn, thực chất hơn và bền vững hơn tới câu chuyện văn hóa và công nghiệp văn hóa.
Với người dân, câu chuyện biến di sản thành tài sản, biến giá trị văn hóa thành các sản phẩm văn hóa được hiểu một cách mộc mạc, đơn giản nhưng sâu sắc. Nghệ nhân hát Then - đàn Tính ở Mường Bo, ông Lò A Trung chia sẻ: Trước kia, chúng tôi chỉ biểu diễn ở phạm vi nhỏ, trong thôn, xã mỗi dịp lễ Tết. Còn bây giờ, chúng tôi đã biết cách biểu diễn, giới thiệu văn hóa với du khách, tạo điểm nhấn cho du lịch địa phương. Từ những di sản vốn chỉ nằm trong bảo tàng hay các bản làng xa xôi, nay được đưa ra đời thực một cách sinh động, gần gũi hơn với du khách.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, khái niệm “công nghiệp văn hóa” không còn là lý thuyết xa vời mà trở thành con đường mới, đầy tiềm năng để bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa.
Ông Dương Tuấn Nghĩa - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai nhấn mạnh: Tỉnh Lào Cai rất quan tâm đến vấn đề công nghiệp văn hóa. Trong đề án về bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa con người Lào Cai trong giai đoạn 2026 - 2030, xác định rất nhiều mục tiêu, nhiệm vụ liên quan để phát triển văn hóa, con người trở thành nguồn lực thực sự. Tin rằng, Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị được ban hành sẽ có thêm các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm biến di sản thành tài sản, tạo ra nhiều sản phẩm du lịch đặc sắc, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa của Lào Cai trong thời gian tới.
Ông Dương Tuấn Nghĩa nhấn mạnh: Phát triển văn hóa phải đi đôi với giữ gìn; khai thác phải gắn với bảo tồn một cách bài bản, khoa học, có trách nhiệm, không đánh đổi giá trị văn hóa để chạy theo lợi ích kinh tế đơn thuần.
Nghị quyết 80 mở ra cách tiếp cận mới, tư duy mới và trách nhiệm mới đối với phát triển văn hóa Việt Nam. Đối với Lào Cai, văn hóa không chỉ là bản sắc, mà còn là bản lĩnh, là nguồn sức mạnh nội sinh trong hành trình hội nhập và phát triển xanh, bền vững. Khi văn hóa được trân trọng, thẩm thấu sâu rộng trong đời sống xã hội và được phát huy đúng hướng, vùng biên cương Lào Cai chắc chắn sẽ vững vàng bước vào giai đoạn phát triển mới, hiện đại nhưng vẫn đậm đà bản sắc dân tộc.
