Lào Cai: Đẩy mạnh xử lý chất thải gắn với giảm phát thải trong ứng phó biến đổi khí hậu

Những năm gần đây, tỉnh Lào Cai từng bước triển khai đồng bộ các giải pháp xử lý chất thải sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp và y tế, hướng tới mục tiêu “biến rác thải thành tài nguyên”, góp phần thực hiện các cam kết quốc gia về ứng phó biến đổi khí hậu.

Từ đầu tư hạ tầng đến thay đổi tư duy quản lý, Lào Cai đang từng bước hình thành cách tiếp cận tổng thể trong xử lý chất thải. Đến nay, trên địa bàn tỉnh đã có một số công trình xử lý nước thải sinh hoạt tập trung và hai trạm xử lý tại khu vực Sa Pa, tổng công suất 7.500 m³/ngày đêm.

Cùng với đó là hai nhà máy xử lý rác thải sinh hoạt công suất trên 200 tấn/ngày, 15 bãi chôn lấp và ba lò đốt rác đang đảm nhiệm xử lý chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên địa bàn.

Riêng khu vực đô thị, lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh năm 2025 ước đạt trên 133.700 tấn. Đáng chú ý, trên 50% khối lượng rác thải đã được thu gom, tái chế. Kết quả này cho thấy hiệu quả bước đầu của việc phân loại, thu gom và tái sử dụng chất thải, góp phần giảm lượng rác phải chôn lấp, qua đó hạn chế phát thải khí nhà kính từ quá trình phân hủy.

Một trong những đơn vị xử lý chất thải sinh hoạt theo hướng tái chế đang phát huy hiệu quả là Công ty Cổ phần Môi trường và Năng lượng Nam Thành. Mỗi ngày, đơn vị này xử lý trên 200 tấn rác thải sinh hoạt, tái chế thành phân vi sinh và hạt nhựa PP. Tỷ lệ tái sử dụng làm phân vi sinh đạt trên 50%, trong khi nhựa tái chế chiếm gần 9%.

Theo chị Lò Thị Nương, công nhân Phân xưởng tái chế nhựa của công ty, rác thải nhựa sau khi được phân loại sẽ tiếp tục qua dây chuyền làm sạch, nghiền và tái chế thành hạt nhựa.

Song song với đầu tư hạ tầng, công tác tuyên truyền, thay đổi hành vi tiêu dùng, nhất là trong giảm thiểu rác thải nhựa, cũng được tỉnh đặc biệt chú trọng. Nội dung tuyên truyền tập trung vào Luật Bảo vệ môi trường, các hoạt động hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới, Giờ Trái đất, Ngày Chủ nhật xanh… qua đó nâng cao nhận thức, thúc đẩy người dân chuyển sang sử dụng sản phẩm thân thiện với môi trường.

Nhiều mô hình cộng đồng như “Tổ phụ nữ thu gom, phân loại rác thải nhựa”, “Khu dân cư tự quản về bảo vệ môi trường”, “Chợ dân sinh giảm thiểu rác thải nhựa”, “Tuổi trẻ Lào Cai chung tay chống rác thải nhựa” đã phát huy hiệu quả rõ nét, trở thành điểm sáng trong công tác xã hội hóa bảo vệ môi trường.

Bà Nguyễn Thị Cảnh, tổ dân phố Đồng Tâm 1, phường Yên Bái chia sẻ: “Gia đình tôi đã duy trì việc phân loại rác tại nhà từ lâu. Khi đi chợ, tôi cũng dùng làn để hạn chế túi nilon”.

Là địa phương có nhiều khu, cụm công nghiệp, Lào Cai đang phải đối mặt với áp lực lớn từ chất thải công nghiệp, đặc biệt tại Khu công nghiệp Tằng Loỏng - nơi tập trung các cơ sở hóa chất, luyện kim, chế biến khoáng sản.

Toàn tỉnh hiện có 7 khu công nghiệp và 22 cụm công nghiệp, chất thải rắn công nghiệp thông thường phát sinh chủ yếu là xỉ thải, xỉ than và bùn thải.

Thời gian qua, tỉnh đã khuyến khích doanh nghiệp đẩy mạnh tái chế, tái sử dụng chất thải ngay trong nội bộ ngành hoặc chuyển giao cho các đơn vị có nhu cầu sử dụng làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng. Đến nay, khối lượng chất thải rắn công nghiệp thông thường được thu gom, tái chế, tái sử dụng đạt khoảng 2.500 tấn/năm.

Riêng xỉ thải từ các nhà máy sản xuất phốt pho được chuyển giao cho đơn vị sản xuất vật liệu xây dựng đạt gần 100%. Lượng Gyps (thạch cao) phát sinh khoảng 500.000 tấn/năm đang được xử lý, nghiên cứu làm phụ gia xi măng.

Điển hình như Công ty cổ phần Hóa chất Đức Giang Lào Cai đầu tư xây dựng 1 xưởng xử lý thạch cao thử nghiệm với công suất khoảng 3.000 tấn/tháng và chuyển lượng Gyps cho một số đơn vị sản xuất vật liệu xây dựng làm vật liệu san lấp.

Cùng với đó, một số hợp tác xã bước đầu triển khai mô hình thu gom, tái chế nilon phủ nông nghiệp, chuyển giao cho cơ sở tái chế để sản xuất gạch không nung, vật liệu nhựa tái sinh. Điển hình như mô hình tái chế phế thải cao su của Hợp tác xã Dịch vụ tổng hợp Thắng Lợi. Từ lốp xe đã qua sử dụng - loại rác thải khó phân hủy, hợp tác xã đầu tư dây chuyền công nghệ nhiệt phân, tạo ra nhiên liệu và vật liệu tái chế, vừa giảm áp lực ô nhiễm môi trường, vừa mang lại hiệu quả kinh tế.

Ông Nguyễn Hữu Ký, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ tổng hợp Thắng Lợi cho biết: "Xử lý chất thải theo hướng tái chế không chỉ giải quyết bài toán môi trường mà còn mở ra hướng đi bền vững cho sản xuất, góp phần giảm phát thải và tạo sinh kế cho người lao động”.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, trên 40% phụ phẩm đã được tái sử dụng dưới nhiều hình thức như ủ phân hữu cơ, làm thức ăn chăn nuôi, chất đốt hoặc nguyên liệu trồng nấm. Một số hợp tác xã bước đầu triển khai mô hình thu gom nilon phủ nông nghiệp, chuyển giao cho cơ sở tái chế sản xuất gạch không nung, vật liệu tái sinh.

Muốn giảm phát thải hiệu quả, không thể chỉ dừng ở thu gom, chôn lấp mà phải chuyển mạnh sang tái chế, tái sử dụng theo hướng kinh tế tuần hoàn. Đây là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng.

Ông Hà Mạnh Cường - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai.

Việc chuyển mạnh sang mô hình kinh tế tuần hoàn, coi chất thải là nguồn tài nguyên thứ cấp được xác định là hướng đi tất yếu. Xử lý chất thải hiệu quả không chỉ góp phần làm sạch môi trường, mà còn là giải pháp thiết thực để Lào Cai thực hiện cam kết giảm phát thải, thích ứng với biến đổi khí hậu và hướng tới phát triển bền vững.